Улсын Их хурлын гишүүн А.Ариунзаяатай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.
-Таны хувьд Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг өргөн барьж байгаа юм байна. Чухам ямар өөрчлөлт оруулж байгаа вэ?
-УИХ-ын найман гишүүний хамтаар өргөн барьж буй энэ хуулийн төсөл заалтын хувьд цөөн боловч бодит амьдрал дээр олон мянган ахмад настны орлого, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих ач холбогдолтой. Түүнчлэн аж ахуйн нэгжүүдэд ахмадыг ажилд авахад Нийгмийн даатгалын “дарамтыг” бууруулах боломжтой гэж хэлж болно. Миний бие Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайдаар ажиллаж байх хугацаандаа Хөдөлмөрийн тухай хууль, Ахмад настны тухай хууль болон Нийгмийн даатгалын багц хуульд өөрчлөлт оруулж, ахмадын хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхэд анхаарсан.
Монгол Улсад хүн амын насжилт эрчимтэй нэмэгдэж байна. 2024 оны байдлаар 60 ба түүнээс дээш насныхан нийт хүн амын 11.8 хувийг эзэлж байгаа бол 2050 он гэхэд 20 хувь болно гэсэн тооцоо бий, энгийнээр хэлбэл таван хүн тутмын нэг гэсэн үг. Төрөөс ахмадын хөгжлийг дэмжих бодлогын хүрээнд жишээ нь, 50-иас дээш ажилтантай аж ахуйн нэгж, байгууллага нийт ажиллагсдынхаа хоёр хувьд ахмад настан ажиллуулах үүргийг Хөдөлмөрийн хуулиар хүлээж байна. Өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгосон иргэн дахин ажил хөдөлмөр эрхэлж байгаа тохиолдолд өөрийн хүсэлтээр 17 хувийн тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг төлөхгүй байх боломжийг хуульчилсан. Энэ нь ажилтны зүгээс 8.5 болон ажил олгогчийн 8.5 хувийн тэтгэврийн шимтгэлийг чөлөөлж байна гэсэн үг.
Өнөө цагт ажиллах хүчний хомсдолын цаг үед нэг талдаа мэргэжлийн туршлагатай ахмад ажилтантай болохоос гадна ажил олгогчийн нийгмийн даатгалын шимтгэлийн ачаалал мөн буурна гэж үзэж болно.
Хэрэв өөрийн хүсэлтээр дээрх шимтгэлийг төлөх бол тогтоолгосон тэтгэврийг нь шимтгэл төлсөн сар тутамд 0.125 хувиар нэмэгдүүлэх хуультай. Жишээлбэл, 1 сая төгрөгийн тэтгэвэртэй хүн нэг жилийн хугацаанд шимтгэл төлөөд тэтгэвэр нь сар бүр 1250, нийтдээ жилд 15 мянган төгрөгөөр нэмэгдэх тооцоо гардаг. Харин 1 сая төгрөгийн цалингаас тэтгэврийн шимтгэлийг чөлөөлөх юм бол сар бүр ажилтан 85 мянга, ажил олгогч 85 мянган төгрөгийг бодитой авч үлдэх боломж бүрдэнэ. 2025 оны байдлаар ажил хөдөлмөр эрхэлж байгаа 62.2 мянган тэтгэвэр авагч байгаагаас 33.1 мянга нь шимтгэлээс чөлөөлөгдсөн бол 29.1 мянган иргэн уг зохицуулалтад хамрагдаж чадахгүй, тэтгэврийн даатгалын шимтгэлээ үргэлжлүүлэн төлж байна
Өнөөгийн зохицуулалт зөвхөн 20-с доошгүй жил шимтгэл төлсөн 65 нас хүрсэн ахмадад үйлчилж байна. Тиймээс энэхүү эрхийг малчны, дөрөв ба түүнээс дээш хүүхэд төрүүлж өсгөсөн эхийн, хүнд хортой нөхцөлөөр тэтгэвэр тогтоолгосон болон цэргийн тэтгэвэр авагчдад адил тэгш олгохоор төсөлдөө тусгалаа.
Иймээс миний өргөн барьсан хуулийн төсөл батлагдсанаар ажил хөдөлмөр эрхэлж байгаа өндөр насны тэтгэвэр авагч ижил эрх эдэлж, тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлөх эсэхээ өөрөө сонгох, гар дээрээ арай ахиу цалин мөнгө хүлээн авах боломжтой болно. Ажиллах хүсэл, чадвартай ахмад настнуудын хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжиж, ахмадын орлогыг нь нэмэгдүүлэх, туршлагатай ажиллах хүчнийг хөдөлмөрийн зах зээлд хадгалах бодлогын өөрчлөлт юм.
-Сүүлийн өдрүүдэд Баяр наадмын тухай хуульд өөрчлөлт оруулахаар өргөн барьсан хоёр ч хуулийн төсөл нэлээд маргаан дагууллаа. Тэр дундаа эдийн засаг, улсын төсөв муу, ард түмний амьдрал тааруу байхад энэ мэт хуулийн төсөл яриад хэрэлдээд сууж байх цаг мөн үү гэх шүүмжлэлийг ч олон хүн хэлж байна. Үүн дээр та юу хэлэх вэ?
Баяр наадмын тухай хуулийг хоёр өөр субьектээс өргөн барьсан. Нэг нь О.Амгаланбаатар нарын гишүүдийн төсөл байгаа. Хэлэлцэх эсэхийг хойшлуулсан. Нөгөөх нь П.Сайнзориг нарын гишүүдийн хуулийн төсөл, хэлэлцэх эсэхийг дэмжиж хэлэлцүүлгийн шатанд шилжсэн.
Миний бодлоор Үндэсний хэмжээний баяр наадмын зохион байгуулалт бол Засгийн газар хариуцах асуудал гэж боддог тул энэ төрлийн томоохон өөрчлөлтийг салбар хариуцсан төрийн байгууллага санаачлах нь илүү зохистой гэж үздэг. Ийм ч учраас шүүмлэлтэй хандаж байр сууриа илэрхийлсэн.
Өнөөдөр иргэдийн өмнө эдийн засаг, орлого, амьжиргаатай холбоотой олон тулгамдсан асуудал байхад төр бодлогын эрэмбээ зөв тогтоох шаардлагатай. Бидний гол анхаарах асуудал Баяр наадмын тухай хууль биш, харин тэтгэвэр, нийгмийн хамгаалал зэрэг улс орны өмнө тулгамдсан томоохон реформууд байх ёстой гэж харж байна.
-Гишүүдийн хууль санаачлах хүрээ хязгаарыг тогтоож өгсөн байдаг. Үүн дотор нь Баяр наадмын тухай хууль багтдаг юм уу?
-Монгол Улсын Үндсэн хуулиар УИХ-ын гишүүн бүр хууль санаачлах бүрэн эрхтэй. Тиймээс Баяр наадмын тухай хууль ч бай, өөр ямар ч салбарын хууль бай, гишүүд өргөн мэдүүлэх эрх нь нээлттэй. Харин асуудал нь эрхтэй эсэхдээ биш, ямар төрлийн бодлогыг хэн манлайлах ёстой вэ гэдэг дээр байдаг. Миний хувьд тэтгэвэр, нийгмийн даатгал, халамж, татвар зэрэг улс орны нийгэм, эдийн засгийн тогтолцоонд урт хугацаанд нөлөөлөх асуудлыг Засгийн газар, салбарын яам бодлогын түвшинд манлайлан оруулж ирэх нь илүү зөв гэж боддог.
Өнгөрсөн жилүүдэд нийгмийн даатгалын тогтолцоонд улс төрийн шинжтэй олон өөрчлөлт хийсний үр дагавар нь өнөөдөр хэт бодлогын алдаатай тэтгэвэр тогтоолт, амьдралд хүрэлцэхгүй тэтгэврийн хэмжээ төсөв санхүүгийн дарамт болж байна. Монгол Улс цаашид суурь тэтгэвэр, шимтгэлд суурилсан даатгалын тэтгэвэр, хувийн нэмэлт тэтгэвэр гэсэн гурван тулгуурт тогтолцоог бүрдүүлэх шаардлагатай.
Мөн Үндэсний баялгийн сангийн хуримтлалыг иргэдийн өндөр насны орлогын баталгаатай холбох боломжийг яаралтай бүрдүүлэх нь зүйтэй гэж боддог учир бид хэсэгчилсэн өөрчлөлтөөс илүү тогтолцооны шинэчлэлийг хийх цаг болсон.
-Та мөн “Хүүхэд хамгааллын салбараас савраа тат” гээд нэлээд ширүүхэн дуугарсан байсан. Үүнийг тань О.Амгаланбаатар нарын гишүүдийн өргөн барьсан Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах хуулийн төсөлтэй холбоотой гэж ойлгосон. Ямар өөрчлөлт орох гээд та ингэж хэлсэн юм бэ?
-Миний хэлсэн үг хэн нэгэн хувь хүнд хандсан биш, хүүхэд хамгааллын салбарын тогтвортой байдлыг хамгаалах гэсэн байр суурь байсан. Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж нь өөрөө төрийн захиргааны алба, яам, агентлагийн удирдлагын томилгоо хэвтээ байх уу, босоо байх уу гэдэг л маргаан. Энд гол асуудал нь хүүхэд хамгааллын салбарын удирдлагыг мэргэжлийн, тогтвортой байлгах уу, эсвэл улс төрийн томилгооноос хамааралтай болгох уу гэдэг дээр байгаа юм.
Бид 2024 онд Боловсролын ерөнхий хуулийг шинэчилж батлахдаа энэ асуудлыг нэлээд ярьсан. Засаг дарга солигдох бүрд боловсролын газрын дарга, цаашлаад сургууль, цэцэрлэгийн удирдлагууд өөрчлөгддөг байдал нь боловсролын салбарын тогтвортой хөгжилд маш их сөрөг нөлөө үзүүлсэн. Тиймээс боловсролын салбарын удирдлагын тогтолцоог улс төрийн нөлөөллөөс ангид, илүү мэргэжлийн болгох шийдвэр гаргасан.
Хүүхэд хамгааллын салбар бүр ч эмзэг. Энэ бол хэн дуртай нь удирдаж, туршлага хуримтлуулдаг салбар биш. Олон жил ажилласан, мэргэшсэн, хүүхдийн эрх хамгааллын асуудлыг мэддэг хүмүүсийн ажиллах ёстой салбар. Өнөөдөр хүүхдийн эсрэг хүчирхийлэл, үл хайхрах байдал, осол гэмтэл зэрэг асуудал өндөр байгаа үед бид тогтолцоогоо бэхжүүлэхээс биш улстөржүүлэх ёсгүй.
Тиймээс хүүхэд хамгааллын байгууллагын удирдлагыг Засаг даргын үзэмжээр томилж, чөлөөлдөг болгох оролдлогыг би дэмжихгүй. Энэ салбарын залгамж чанар, мэргэшлийг хамгаалах ёстой гэсэн байр сууринаас л “Хүүхэд хамгааллын салбараас савраа тат” гэж хэлсэн юм.
-Өөр ямар салбарууд байгаа юм бэ?
-Хууль санаачлагчид хуулийн төслийг өргөн барихдаа 17 салбарын томилгоог хамааруулсан байсан. Харин байгаль орчны салбарынхан, олон нийт Нарансэвстэйн боомтыг ашиглалтад оруулах гэж байна гэж хардаж шүүмжилсэн учраас өнгөрөгч пүрэв гарагт хуулиа татаад маргааш нь буюу баасан гарагт эргүүлээд өргөн барьсан. Нэг шөнийн дотор хуулиа засахдаа 17 салбарын асуудлыг хөндсөн байсныг 10 салбарыг хасаад, долоон салбарыг хуулийн төсөлдөө үлдээсэн.
Энэ дотроо хэл ам дагуулсан байгаль орчин, ус цаг уур, орчны шинжилгээний газар, стандарт хэмжил зүйн газар, татвар, улсын тусгай хамгаалалттай газар, онцгой, цагдаа, улсын бүртгэл, нийгмийн даатгалын салбарыг хассан байсан. Үлдсэн долоон салбар нь дандаа нийгмийн салбарууд. Боловсролын газар, Хүүхэд, гэр бүл хөгжлийн газар, Мал эмнэлэг, Халамж, Биеийн тамир спортын газар, Соёл урлаг, аялал жуулчлал, залуучуудын газар, Цахим хөгжлийн хэлтэс байгаа юм.
Бид хүүхдийн эсрэг хүчирхийлэл, үл хайхрах байдал, цахим орчны эрсдэл зэрэг асуудалтай өдөр бүр нүүр тулж байна. Ийм үед салбарын удирдлагыг мэргэжлийн шалгуураас илүү улс төрийн томилгооноос хамааралтай болговол бодлогын залгамж чанар алдагдаж, хамгийн их эрсдэлийг хүүхдүүд, бидний ирээдүй үүрнэ.
-Нэг шөнийн дотор шийдээд ороод ирлээ гэж байна. Гэтэл зарим гишүүний өргөн барьсан хууль хэлэлцэгдэхгүй сар, жилээр хойшлоод л байдаг. Тэгэхээр ер нь гишүүдэд ялгавартай хандаж, хясан боогдуулдаг байдал байна уу?
-УИХ-ын даргын дэргэд Даргын дэргэдэх зөвлөл гэж бий. Түүнд байнгын хороодын дарга нар, нам, эвслийн бүлгийн дарга нар, УИХ-д суудалтай намуудын төлөөлөл саналын эрхтэй, бүлгийн дэд дарга нар саналын эрхгүй оролцож явдаг. Энэ зөвлөлөөр тухайн долоо хоногт, сард, чуулганы хугацаанд ямар асуудлуудыг хэлэлцэх вэ гэсэн жагсаалтыг баталдаг. Байнгын хороодын дарга нар өргөн баригдсан хуулийн төслүүдийг хэлэлцэх эсэхийг нь байнгын хороогоороо оруулах саналыг гаргадаг. Тэгэхээр байнгын хороодын дарга нарын асуудал мөн чухал байна л гэсэн үг. Ялгавартай хандах, орхигдох, мартагдах зэрэг асуудлууд гарах гээд байдаг гашуун үнэн бий.
-Зарим хуулийн төсөл маш хурдан хэлэлцэгддэг атлаа зарим нь сар, жилээр хүлээгддэг гэсэн шүүмжлэл байдаг. Үнэхээр ялгавартай хандалт бий юу?
-УИХ-ын Дэгийн тухай хууль, чуулганы зохион байгуулалтын дагуу хууль тогтоомжийн төслийг хэлэлцэх тодорхой журам байдаг. Гэхдээ бодит байдал дээр хууль хэлэлцэх хурд, эрэмбэ нь төсөл бүрд харилцан адилгүй байгаа нь үнэн. Жишээлбэл, зарим хууль өргөн баригдсанаас хойш хэдхэн хоногийн дотор Байнгын хороо болон чуулганы хэлэлцүүлэгт орж байгаа бол нөгөө хэсэг нь хэдэн сар, бүр жил гаруй хугацаанд хэлэлцэгдэхгүй хүлээгдэж байна. Энэ нь зөвхөн хууль санаачлагчийн асуудал биш, харин тухайн төслийг хэлэлцэх дараалал хэрхэн тогтож байгаатай холбоотой. Ямар хууль түрүүлж хэлэлцэгдэх вэ гэдэг нь улс төрийн болон бодлогын шийдвэрийн шинжтэй асуудал болж мөн хувирдаг. Нөлөөлөх хүчин зүйлс их байна аа...
Миний хувьд хууль тогтоох үйл ажиллагаанд хамгийн чухал шалгуур нь улс төрийн ашиг сонирхол биш, харин нийгэм, эдийн засгийн ач холбогдол байх ёстой гэж үздэг. Өнөөдөр иргэдийн амьжиргаа, татвар, нийгмийн даатгал, боловсрол, эрүүл мэндтэй холбоотой томоохон асуудлууд хүлээгдэж байхад зарим төслийг онцгой хурдтай оруулж ирдэг байдалд бодитой дүн шинжилгээ хийх шаардлагатай. УИХ хууль хэлэлцэх эрэмбэ, шалгуураа илүү ил тод болгож, ямар үндэслэлээр тухайн төслийг хэлэлцэж байгаа талаар олон нийтэд ойлгомжтой тайлбарладаг байх нь парламентын нэр хүнд, иргэдийн итгэлийг нэмэгдүүлэх чухал алхам гэж боддог. Иймээс саяхан гишүүдийн хамтаар УИХ-ын багц хуулийг мөн өргөн мэдүүлсэн байгаа.
-Манай улс төрийн шийдвэр, хууль хэлэлцэх, батлах процесс сошиал орчны давлагаанаас хэт хамааралтай байдаг болчихлоо гэдэг шүүмжлэл гарах болсон. Үүн дээр та юу хэлэх вэ?
-Зарим талаар санал нийлнэ. Миний бодлоор олон хууль батлах нь УИХ-ын ажлын гол шалгуур биш. Хамгийн чухал нь чанартай, хэрэгжих боломжтой, нийгэмд бодит үр нөлөө үзүүлэх хууль батлах явдал. Өндөр хөгжилтэй орнуудын туршлагаас харахад, нэг хуулийн төслийн үр нөлөө, эрсдэл, хэрэгжилтийн боломжийг олон сар, заримдаа хэдэн жилээр судалж байж баталдаг. Харин манайд заримдаа хууль өргөн барьснаас хойш богино хугацаанд хэлэлцэн батлах тохиолдол гардаг. Үүний улмаас удалгүй дахин өөрчлөх, хүчингүй болгох, эсвэл огт хэрэгжихгүй байх асуудал үүсдэг.
Тиймээс хууль тогтоох үйл явц илүү судалгаанд суурилсан, нөлөөллийн үнэлгээ сайтай, олон талын оролцоог хангасан байх шаардлагатай болов уу. УИХ-ын гишүүд ч хууль өргөн барих, батлах асуудлаас гадна хэрэгжилт, үр нөлөө, иргэдэд хүргэх ойлголт, хууль сурталчлан таниулахад илүү анхаарах цаг болжээ. Өнөөдөр бидэнд хэрэгтэй зүйл бол олон хууль цаасан дээр үлдэх биш, харин иргэдийн амьдралд бодитоор эерэг нөлөө үзүүлэх чанартай цөөн ч болов сайн хууль юм.
Т.Дарханхөвсгөл
"Өдрийн сонин"
/2026/06.08/
Эдүгээгийн Засгийн газар эгээ л судал нь өнцөгдсөн гэлтэй. Болж бүтэж байгаа юм энэ Монголд алга уу гэмээр ажиллаж байна. Хэд хоногийн өмнө Заамарт гурван настай хүүхэд алтны уурхайн цооногт унаж нас барлаа. Аврагчид чадлаараа үзээд аварч барсангүй. Эмгэнэлтэй. Гэтэл нь: Улстөрчид голдуу хүмүүс хэдэн аврагч руу хамаг бурууг чихээд өнгөрлөө. Салбарын сайд Н.Номтойбаяр нь хүртэл сошиалаар: Энэ бол нэг осол төдий гэж өнгөрөх асуудал биш. Хүүхдэд ийм эрсдэлтэй, аюултай орчин хаана, хэний хариуцлагын дор үлдсэн бэ гэдэг асуудлыг заавал ярина. Гэхдээ тэр нь аврах ажиллагааны дараах асуудал гэлээ. Шадар сайд Н.Номтойбаярын хоёр үзүүртэй энэ үг Онцгойгоо, аврагчдыг илүү хатгалаа. Уул нь түүний өмнөхөн Шадар сайд байсан Х.Ганхуяг: 3-хан настай охин нүх рүү унасан харамсалтай үйл явдал дээр хамгийн түрүүнд хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын дүрэм мөрдөөгүй компани 100 хувь буруутай гэж хэвлэлд ярьж. Энэ зөв өнцөг. Гуравхан настай хүүхдийн амиа алдсан явдалд буруутныг заавал олж шийтгэх ёстой, тэгэхдээ зөв буруутныг. Шулуухандаа: Н.Номтойбаярын хэлсэн аврагчид биш, Х.Ганхуягийн гаргаж ирсэн компани бас биш. Энэ бол Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдиннямын л алдаа. Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд нь: Монгол Улсын уул уурхай, хүнд болон хөнгөн үйлдвэр, геологи, түлшний салбарын төрийн бодлогыг тодорхойлон хэрэгжүүлэх, салбарын эрх зүйн орчныг шинэчлэх, хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг удирдан зохион байгуулах чиг үүрэгтэй. Нарийвчлаад: Ил тод, хариуцлагатай уул уурхай болон боловсруулах үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх замаар эдийн засгийг олон тулгуурт бүтэцтэй болгох гээд байж байна.
Харин Онцгойгийн аврагчид чиг үүрэг нь: Гамшгаас хамгаалах хууль тогтоомж, төрийн бодлогыг хэрэгжүүлэх, гамшгаас хамгаалах үйл ажиллагааг улсын болон орон нутгийн хэмжээнд зохион байгуулж, мэргэжлийн удирдлагаар хангах гэсэн тодорхойлолттой.
Мэдээжийн хэрэг: Онцгойн аврагчид алив тохиосон гамшгаас ард нийтийг хамгаалах үүрэгтэй. Тэрийгээ нүцгэн гараараа ч хийгээд ирсэн хүмүүс. Харин тэрхүү Заамарт байгаа уурхайн цооногийг далдлуулах, аюулгүй болгох ажил бол гагцхүү Г.Дамдинням сайдын л ажил. Гэвчиг: Энэхүү эмгэнэлтэй хэргийн үеэр, тэрний дараа ч Г.Дамдинням хумсаа нуусаар гарч ирсэнгүй. Тиймийн учраас: Н.Номтойбаяр үнэхээр л буруутныг олж хариуцлага тооцох гэж байгаа бол засаг дээрээ Г.Дамдиннямыгаа ярих хэрэгтэй. Эс тэгвээс уул уурхайн бизнестэй Н.Номтойбаяр ашиг сонирхлын үүднээс Г.Дамдиннямыг хамгаалж, хэдэн аврагчдаа алдааг нь тохлоо гэх хардлага байна…
Ө.БАТБИЛЭГ
"Өдрийн сонин"
/2026.06.08/
Эпштейний файл дахь мэдээллүүд дэлхийн олон орын гол асуудал нь болсон. Харин манайд эсрэгээрээ байна. Уг нь үүнд няхуур хандах шаардлага бидэнд байгаа юм.
Шуудхан хэлэхэд Эпштейний файлаас “Монгол” гэх түлхүүр үгээр хайхад давхардсан тоогоор 870 орчим илэрц гарч ирж байгаа юм. Тэр дундаас Монгол Улсын ҮАБЗ-ийн тэргүүн, Ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг 2009-2021 оныг хүртэл хашсан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга хоёр Эпштейнтэй харилцаатай байсан нь маш ноцтой. Эпштейний файлаас Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийг Гадаад хэргийн сайд асан Л.Пүрэвсүрэн, Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулгыг “Либерти Партнерс” компанийн захирал Ч.Ганбат төлөөлж Эпштейнтэй холбогдож байсан нь гарч ирдэг. Тэдгээр мэдээллээс бид Оюу толгойн гэрээ яагаад одоо болтол ашиг өгөхгүй, алдаа алдагдал нь тамтгаа алдсаныг мэдэж болно. Мөн бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн байж болзошгүй монгол охидын талаар олонтоо дурдагдаж байгаагаас охидын эрх ямар байгаа нь хөндөгдөнө. Түүнчлэн Монгол Улсын сонгууль монголчуудынх байдаг уу үгүй юу гэдэгт ч хариулт өгөх мэдээллүүд Эпштейний файл /https://www.justice.gov/epstein/-д байгаа юм.
Уг нь энэ тухайд Монголын улстөрчид хөндөөд эхэлсэн. Гэвч ярьсан, хөндсөн улстөрчид, гишүүдийг цахим сүлжээгээр доромжлох, мохоох байдлаар номхотгож авдаг болсон.
УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 30-нд Ерөнхий сайд Н.Учралд Эпштейний файлтай холбоотой асуулга тавьсан. Тэр талаараа “Сүүлийн үед насанд хүрээгүй хүүхдийг бэлгийн мөлжлөгт татан оролцуулсан хэрэгт ял шийтгүүлж, улмаар хүн худалдаалах, бэлгийн мөлжлөгийн хэрэгт шалгагдаж байхдаа нас барсан, хэд хэдэн улсын улс төрчид, банк, санхүү, бизнесийн нөлөө бүхий хүмүүстэй тогтоосон хувь харилцаагаараа дамжуулан үндэстэн дамнасан үйл ажиллагаа явуулж байсан Жеффри Эпштэйнтэй холбоотой асуудал олон улсын анхаарлын төвд байна. АНУ-ын Конгрессоос 2025 оны арваннэгдүгээр сард баталсан “Эпштэйний хавтас хэргийн ил тод байдлын тухай хууль” (Epstein Files Transparency Act)-ийн дагуу Америкийн Нэгдсэн Улсын Хууль зүйн яамнаас[1] болон Америкийн Нэгдсэн Улсын Конгрессын Төлөөлөгчдийн танхимын Хянан шалгах болон засаглалын реформын хорооноос[2] ил тод, нээлттэй болгосон хавтаст хэргийн материал, баримт бичигт шинэ баримтууд дэлгэгдэж, Монгол иргэдийн эрх зөрчигдсөн байж болзошгүй асуудлууд, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн дарга асан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга болон бусад албан тушаалтнууд холбогдсон тухай, Эрдэнэт, Оюутолгой зэрэг стратегийн орд газруудтай холбоотой ноцтой мэдээлэл гарч байгаатай холбогдуулан тус асуултыг тавьж байна” гэж олон нийтэд мэдээлсэн.
УИХ-ын Хууль зүйн байнгын хорооны 2026 оны тавдугаар сарын 5-ны хуралдаан дээр УИХ-ын гишүүн О.Батнайрамдал “2013 оны үед Оюу толгой зогсонги байдалд орчихсон, хоёр жилийн дараа Дубайн гэрээ хийгдэх яг энэ цаг мөчид Ц.Элбэгдорж Ерөнхийлөгч Эпштейнтэй уулзсан. Мөн Австралийн ерөнхий сайд асан Кевин Рүд, Израилын ерөнхий сайд асан Эхуд Барак Норвегийн ерөнхий сайд асан Киеэл Бондвик нарын дэмжлэгтэйгээр Эпштейний холбоотой дэмжлэгтэйгээр буцаад Оюу толгойн асуудал нэлээн хөндөгдсөн талаар маш дэлгэрэнгүй мэдээллийг 2026 оны хоёрдугаар сарын 10-нд гаргасан байна. Бид Оюу толгой, Дубайтай холбоо холбоотой асуудлыг дандаа гаднаас аваад байгаа. Дубайн гэрээ УИХ хүчингүй болгож цуцалсан энэ ноцтой гэрээг тухайн үедээ Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилиг, ЗГХЭГ-ын дарга С.Баярцогт нарын үед хийгдсэн. Энэ нь Эпштейнтэй холбоотой байжээ гэдгийг Австралийн Файнешнл Ревью судалгаагаараа гаргаад байна.
Та нар бүгдээрээ ороод уншаарай. Панамын пэйпер гээд ноцтой мэдээлэл гарсан, алдарт С.Баярцогтын өөрөө ч мэдээгүй байдаг Швейцарт дансны мэдээлэл гарсан, Эпштейний файл гарлаа. Дубайн гэрээтэй холбоотой Оюу толгойн асуудал гарч ирж байгаа юм. Нөгөө л С.Баярцогт бас л ЗГХЭГ-ын дарга байхдаа хийгдсэн Дубайн гэрээний асуудал. Монголын энэ ноцтой асуудлыг бид нар дандаа гадаадын мэдээлэл задрахаар олж авдаг. Үүнийгээ цахим орчинд тавьсан мэдээлэл гэж уншиж ерөөсөө болохгүй. Үр дагавар нь Монголын эдийн эдийн засгийг, бидний үр хүүхдийн ирээдүйгээр тэр чигээр нь тоглосон ийм үр дүн харагдаж байгаа. Өнөөдөр бид нар ахмадынхаа тэтгэврийг өсгөж чаддаггүй. Багш, эмч нарын цалин гээд жагсдаг” гэж байсан.
Тэр өдөр УИХ-ын гишүүн Б.Баярбаатар “Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж нар Дубайн гэрээг байгуулахын өмнөх жил Эпштейнээр зуучлуулж, Дубайд очин, өндөр тасалбартай морин тойруулга үзсэн. Дараа нь Дубайн гэрээ байгуулагдсан нь хардлага төрүүлж байна” гэж мэдэгдсэн. УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа “Эпштейний файлын хамгийн эмзэглүүлж байгаа юм нь Монголын том албан тушаалтнуудын видеог барьцаалаад уул уурхайн гэрээнд гарын үсэг зуруулсан байх вий гэж айж байна” гэсэн нь бий.
Үүнээс гадна Л.Пүрэвсүрэнгээс Эпштейнд “Чамд гэнэтийн бэлэгтэй очно. Монгол охин визээ хүлээж байна”, “Нью Иоркт тун удахгүй Монгол охинтой очно” гэсэн и-мэйлүүдийг илгээж байжээ.
2016 оны зургаадугаар сарын 26-нд Ч.Ганбат Эпштейн хоёр дараах байдлаар и-мэйлээр харилцжээ. Түүнд Ч.Ганбат “Сайн уу Жеффри, холбогдсонд баярлалаа. Санал хураалт зүүний стандарт цагаар 10:00 цагт (Монголын цагаар 22:00) дуусна. 17:00 цагийн байдлаар ирц 45.6 хувьтай байна. 2016 оны парламентын сонгуультай харьцуулахад ирц 2 хувиар бага байна. Бямба гарагт болсон мэтгэлцээнд Х.Баттулга маш сайн оролцсон. МАН олон янзаар санал хулгайлах гэж оролдож байна. Гэхдээ олон нийт саналын хулгай дээр маш сонор сэрэмжтэй байгаа. Хүмүүс энэ сонгуулийг юуг ч худалдахад бэлэн улс төрчдийн эсрэг улсынхаа бүрэн эрхээ хамгаалах зүйл гэж харж байна. Ц.Элбэгдорж болон түүний эргэн тойрон дахь хүмүүс улсаасаа урвасан хүмүүс гэгдэн унаж магадгүй. Олон нийт дунд нэр хүнд нь хамгийн муу болно гэсэн үг” гэхэд Эпштейн “Явцын мэдээ байна уу” гэж, үүнд Ч.Ганбат “Х.Баттулга 330,773 (Манай хүн), М.Энхболд 265,426, С.Ганбаатар 268,562” гэж хариулжээ. Эпштейн “Дахин сонгууль явуулна гэсэн үг үү. Тэгвэл хэзээ явуулах вэ, тэр ялах хэр магадлалтай вэ” гэхэд Ч.Ганбат “АН бас Х.Баттулга дэмжигчдэдээ талархан мэдэгдэл хийж байна. Дахин сонгууль явуулах нь зайлшгүй болсон тул Сонгуулийн ерөнхий хороо маргааш дахин санал хураалтын он сарыг зарлана гэж Х.Баттулга хэллээ. МАХН санал хураалтын сүүлийн 15 минутад санал нэмэгдсэнийг хардаж байна” гэсэн байна. 2017 оны долоодугаар сарын 8-нд Ч.Ганбат “Урьдчилсан дүнгээр Х.Баттулга дахин сонгуульд 50 хувиас дээш санал авах шаардлагыг хангаж ялалт байгууллаа. Хэдэн цагийн дараа албан ёсны үр дүнг танилцуулна. Дэмжсэнд баярлалаа” гэхэд Эпштейн “Гайхалтай, та болон танай улсын өмнөөс баяртай байна” гэсэн байгаа юм.
Эпштейний файл дахь Монголын талаарх мэдээллийн зах зухаас цухуйлгахад энэ. Хамгийн эмгэнэлтэй нь, ийм байдлаар Оюу толгойн гэрээ, охидын эрх, улс төрийн сонгуулийн нууцууд Эпштейнийн файлд хадгалагдаж байна гэхэд болно. Ер нь бол “Энэ нь Монголын ирээдүйг хулгайлж, бас хорлосон явдал” гэх дүгнэлтийг хийх хүн олон байна.
Б.БАЯР
“Зууны мэдээ” сонин
2026 ОНЫ ЗУРГААДУГААР САРЫН 5. БААСАН ГАРАГ. № 106 (7848)
ХАМТАРСАН ЗАСГИЙГ УНАГААД ЯГ НЭГ ЖИЛ БОЛЛОО, ОНОЖ УУ АЛДАЖ УУ…
Юун түрүүнд: АН-ыг засгаасаа хөөгөөд дангаараа данхайтал засагласны нэг жилийн ойг МАН-ынханд хүргэе. Харамсалтай нь: Өнгөрөгч нэг жилийн эцэст махны үнийг ч тэнгэрт алдаж, ард нийтийн голыг тасартал бүсийг чангаллаа. Харин өөрснийнх нь албан тушаалын авлига хулгайн тоо их наяд их наядаар яригддаг боллоо.
Энэ хооронд: Баялгийн сан юу ч үгүй, хоосон хувьцааг өвлүүлнэ гэж хошгоруулдаг болов. Мега төслүүд зогсож, мини популизм цэцэглэв. Улс төрийн тогтворгүй байдал хөрөнгө оруулалтыг үргээж, эдийн засгийн уналтын дорд хэлбэрт шилжив. Төрийн институц хоорондын хяналт тэнцвэр алдагдаж засаглалын хямралд бүрмөсөн автав. Өдийнөө ид язганадаг байсан жуулчдын хөл татарч, аялал жуулчлалын салбар дампуурах эрсдэлтэй тулав. Төрийн албанд ажилладаг, шийдвэр гаргадаг хүнгүй болж бүх шатандаа сул зогсдог болов.
Ийнхүү: Ард нийтээрээ амьдарчих гээд мачийх. Хоёр идэхээ больё, хоосон хонохоо бас больё гээд. Улстөрчид ахиж дэвшчих гээд тарчлах. Улс төр бараадсан нь гишүүн болмоор. Гишүүн болсон нь Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга хиймээр. Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга хийсэн нь Ерөнхийлөгч рүү зүтгэмээр. Гаажтай хорвоо. Бид нарын зовлон ийм, тэд нарынх тийм. Бид нарынх тэд нарт хамаагүй. Тэд нарынх бид нарт хэрэггүй. Ажил албан тушаал ахина дахина л гэнэ, тэд нар. Хамтарсан засгийг тараагаад нэг жил болоход онож уу алдаж уу…
Г.ЗАНДАНШАТАР ХҮҮХДИЙН БАЯРЫН ӨМНӨ АМЕРИК РУУ НИСЭЖ А.АМУНДРАТАЙ УУЛЗААД ИРЖЭЭ…
УИХ таван намтай. Таван нэр дэвшигч 27 онд өрсөлдөнө. Гэхнээ: Нэгхэн жил үлдсэн ч аль ч нам нэр дэвшигчийн тухай ярихгүй байна. Уул нь: Нам нь ярихгүй ч горилсон улстөрчид хот хөдөөгүүр яваад эхэлдэг цаг. Гэхдээ: МАН-аас Г.Занданшатар дэвших магадлалтай хүн хэвээр явна. Судалгаануудаар ч дажгүй. Г.Занданшатар ч өөрөө идэвхтэй байна. Тэрний хэр хэмжээгээр Г.Занданшатарыг нам дамжуулан хардах үзэгдэл гарч буй. Жишээ нь, Э.Бат-Үүл: Жэнко маань нөөцийн мах нөөцөлсөн талаараа учирлан тайлбарлав. Махтай холбоотой түүний хэлж байгаа нь үнэн л дээ. Гэхдээ юун гуя яриад явчихав. Г.Занданшатартай би байнга холбоотой, утсаар ярьдаг гээд. Жэнко Г.Занданшатарыг Ерөнхийлөгчид сойж байгаа гэсэн, үнэн бололтой гэх. Нэмээд: Монголын шатрын холбооны ерөнхийлөгч Г.Занданшатар 26 оны Ази тивийн аварга шалгаруулах шатрын тэмцээнийг Баянгол зочид буудалд хийгээд гал дээр тос асгаж харагдах. Гэлээ гэхдээ Х.Баттулга, Г.Занданшатар хоёр нэг нутгийнх, Баянхонгорынх. Монголд байдаг л юм.
Энэнээс гадна Г.Занданшатар 27 оны сонгуульд идэвхжиж тал бүрийн дэмжлэгийг авч чадаж байна. Тэрээр хүүхдийн баярын өмнө Америк руу нисчихээд ирж. Америкт очиж А.Амундратай уулзаж. Энэхүү уулзалтыг тамхины цэгээр ярих нь: Бодийн асуудалтай холбоотой бололтой гэх. А.Амундра Бодийн асуудлаар АТГ-тай хамтарч ажиллая, бүгдийг илчилье гээд байсан пиарч залуу. Басхүү: Бодийн асуудал гарахад Г.Занданшатар ҮАБЗ-ийн гурван гишүүний нэг байсан. Гэтэл нь УИХ дээр сонсгол хийнэ гэж Н.Номтойбаяр ярьж байгаад таг чиг. Тийм байтал нь Бодийн асуудлыг албан тушаалгүй Г.Занданшатар Америкт очиж ярина гэж юу байх билээ. А.Амундрагийн хийдэг пиар 27 онд хэрэгтэй гэж Г.Занданшатар үзсэн байлгүй…
ХОТЫН ШИНЭ ДАРГЫН НАЙЗ-“ЭТТ” ХК-ИЙН ТҮНШ “МЕРА”...
Өнгөрөгч 5 дахид АН-ынхан Ерөнхий сайдыг байцаав. Тэр дээр УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэболд: Хотын даргаар томилогдсон хүн гарч ирмэгцээ “Шөнөжин нойргүй хонолоо”, “Хурим найраа хойшлууллаа” гэхчлэнгээр ялархсан, тунирхсан хандлага гаргаад байна. Нэгэнт ажил хийнэ гэж байгаа бол бодлого концепци, зорилготой ажилламаар байна. Сошиалаар баахан магтуулчхаад угсаа залгамжилсан хунтайж шиг хандлага гаргаж шалтаг тоочоод суумааргүй байна гэж шүүмжилсэн.
Гэх нь ээ: Хотын шинэ дарга Б.Пүрэвдагва хүүхдийн баяраар ирээдүйтэй санаа гаргаж. Тэрээр хүүхдийн баяраар Төв талбайд очиж баярын арга хэмжээнд оролцож мэндчилгээ дэвшүүлэнгээ: Нэг дор 1000 хүүхэд хүлээн авах хүчин чадал бүхий дөрвөн улирлын хүүхдийн зусланг төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр байгуулна гэж амлаж. Тэрийг 28 онд ашиглалтад оруулна гэж. Сайн, басхүү сайхан санаа. Тэр чадна. Тийм хүч бололцоо Б.Пүрэвдагвад байгаа. Чухам үнэн нь: Хот мөнгөтэй мөнгөгүй Б.Пүрэвдагва мөнгө босгоё гэвэл босгож чадна. Түүний маш ойрын “Мера”-гийн захирал Т.Гантөмөр гэж байдаг. Улс төр бизнесийн бие биеэ дэмждэг залуус. “Мера” компани бол “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн хөрс хуулалт, тэсэлгээний ажлын том түнш нь. Хийж гүйцэтгэсэн ажлынх нь жагсаалт тоймгүй урт. Тэрний хэр хэмжээгээр мөнгө олдог гэсэн үг. Нарийн яривал “Эрдэнэс Тавантолгой”-н шинэ захирал Б.Чагнаадорж ч Б.Пүрэвдагватай ойр. “Эрдэнэс Тавантолгой”-н захирал нь ч, гүйцэтгэгч нь нэг үеийнхэн. Эдүгээ МАН-ын залуучуудын холбооныхон нарийн нандин албан тушаалуудад томилогдож эхэлж байна. Тэд нар нь ч Б.Пүрэвдагва ерөнхийлөгчдөө туслах нь тодорхой. Ийм байхад Б.Пүрэвдагва 1000 байтугай 2000 хүүхдийн зусланг ч өлхөн байгуулна…
Д.ГАНЗОРИГ ТҮРДЭЭ ҮЛДЭЖ Ч.ХОСБАЯР ЕРӨНХИЙ ШҮҮГЧ БОЛОХ ТОХИРОО…
Д.Ганзоригийн Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгч байх бүрэн эрхийн хугацаа 2-нд дууссан. Өнөөдөр тэрээр үүрэг гүйцэтгэгч гэгдэж байна уу, яаж байна? Гэхдээ Дээд шүүхийнхэн өнөөдөр бүгдээрээ хуралдаж дараагийн ерөнхий шүүгчээ сонгоно. Хэдий Д.Ганзоригт Цэц дахин нэр дэвших өрсөлдөх боломж олгосон ч тэр нэр дэвшихгүйгээр болж. Учир жанцан нь юу юм гэхээр Д.Ганзоригийг дагасан шүүмжлэл хэтэрхий их байгаа. Түүнийг: Ерөнхий шүүгч байхдаа шүүх байгууллагаа өмөөрч нэг ч дуугараагүй, Д.Ганзоригийн үед шүүх хамгийн муу нэртэй болсон гэх. Хамаг учир нь: Шүүхээрээ муу нэртэй болчхоод байхад Дээд шүүх дээр ингэж хаан шиг хүн байлгаж болохгүй, зургаан жилийн бүрэн эрхийн хугацаа гэдэг ч цаанаа нарийн учиртай гэж байгаа. Энэнээс ч илүү хатуу, илүү олон шүүмж сонсдох. Ерөнхий шүүгчийн томилдог субьект, басхүү Дээд шүүхийн шүүгч нар энийг азаарсан байлгүй. Энэ удаад Д.Ганзориг нэр дэвшихгүйгээр тохирч. Цэц л нэрээ бараад өнгөрлөө, хөөрхий. Өөр 2-3 шүүгч ерөнхий шүүгчид үзэхээр байснаа өчигдрийн байдлаар: Больсон гэж дуулдаж байна. Дээд шүүхийнхий өнөөдрийн хурлаас тус шүүхийн Эрүүгийн танхимын тэргүүн Ч.Хосбаяр нэр дэвшиж гарч ирэхээр тохирч. Тэрээр 20 жилийн өмнө шүүхтэй хувь заяагаа холбож. Эдүгээг хүртэл Сүхбаатар дүүргийн шүүхийн шүүгч, Нийслэлийн шүүхийн шүүгч, Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны 10 дугаар шүүхийн шүүгч, цаашаагаа 15 оны дөрөвдүгээр сарын 22-нд Улсын дээд шүүхийн шүүгчээр томилогдсон. Тэгээд 21 оны 3 сарын 5-нд Эрүүгийн хэргийн танхимын тэргүүнээр сонгогдож байж. Харин тэр 27 онд тэтгэвэрт гарах гэнэ. Тэрнийг хүртэл Д.Ганзориг нэр усаа угааж цэвэрлэж байгаад 27 оны сүүл хавиар дахин зүтгэхээр тохироо хийж. Тамхины цэгээр энэ мэт мэдээтэй. Үнэн үгүй нь Дээд шүүхийнхний өнөөдрийн хурлаас мэдэгдэнэ…
Ө.БАТБИЛЭГ
"ӨДРИЙН СОНИН"
/2026.06.03/