Хүн ер нь арчаагүй. МАН-ын байж байгаа үүний сонгодог кейс. Ерөөс: Төрийн албан тушаалтан мөнгө мэддэг, хөрөнгө хөдөлгөдөг эрх мэдэлгүй байх ёстойг МАН-ынхан Монголын ард нийтэд ухаарууллаа. Хүн, тэр дунд МАН-ынхан албан тушаал, эд мөнгөний төлөө нүдээ ухахаас өмнө нөхдөө барьж идэж байна. Уул нь: Авлига, албан тушаалын хэрэг илэрч, гэм бурууг хүлээлгэх нь зөв. Гэвчиг: Зарим тохиолдолд энүүгээр халхавчилсан хэлмэгдүүлэлт яваад байх шиг. Ард нь эднийхээ албан тушаалыг авч эрх мэдэлд хүрэх гэсэн шунал л байна. Дэндүү ил юм, тэр нь.

МАН 24 оны УИХ-д ялж олонх болсон. Ард нийт энэ намыг сонгосон гэсэн үг. Гэвчиг: Сонгуулиас 10 сарын дараа сонгогчдын өгсөн саналыг өөрчилсөн. Намын дарга, Ерөнхий сайдаа сольсон. Уул нь: Хуулийн жинхэнэ хэлээр энэ нь төрийн эрхийг сонгуулийн бус буюу хууль бусаар шилжүүлэн авсан явдал. Төрийн эрхийг сонгуулийн бус аргаар авах нь Монгол Улсын Үндсэн хуулиар хориглогдсон. Үндсэн хуулийн 3 дугаар зүйлд: Төрийн эрх мэдлийг хууль бусаар авах, авахаар завдахыг хориглоно гэж заасан. Энэ нь: Ардчилсан ёсны үндсэн зарчим. Зөвхөн бүх ард нийтийн сонгуулиар дамжуулж л төрийн эрхийг барих эрх үүсдэг. Тиймийн учраас: Энэ бол Эрүүгийн ноцтой гэмт хэрэгт тооцогддог үйлдэл. Гэтэл нь: Ийнхүү хэлүүлэхгүйн тулд 24 оны сонгуульд МАН-ыг удирдаж орсон гол хүмүүсээ гэмт хэрэг, ёс зүйтэй холбоотой юмнуудаар булж, сошиалд нүдэж байгаад буулгаж авдаг болж.

МАН-ыг 24 оны сонгуульд удирдсан гол хүмүүс нь МАН-ын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ, Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Д.Амарбаясгалан, Нийслэлийн МАН-ын хорооны дарга Х.Нямбаатар гурав нь юм. 24 оны сонгуулийн өмнө Л.Оюун-Эрдэнийнх нь нэр хүнд сайн байсан. Ард нийт ерөнхийдөө МАН-аас уйдан залхах талдаа орсон байсан ч Л.Оюун-Эрдэнийн явуулсан мега төслүүд, Баялгийн сан, И-Монгол болон ковидыг давсан, авлигатай тэмцсэн зэргийг сонгуулиар дэмжсэн. Энэнтэй маргаад хэрэггүй байх. Мөнхүү: Сонгуулийн хуулийн шинэ зарчмаар намын жагсаалт орж ирэхэд намчин биш, нийгмийн бүлгүүдийг багтаасан. МАН-ын дарга нь өөрөө тойрогт нэр дэвшсэн. Гээд ялалтаасаа 10 сарын дараа албан тушаалаасаа мулт үсэрсэн. Бэрийн цүнхний юмаар огцруулсан. Тэрнээс хойш дахин 10 сар өнгөрлөө. Одоо бүх МАН-аараа өнөөх Л.Оюун-Эрдэнийгээ дэвсэлж байна. МАН-ыг 24 оны сонгуульд ялуулсан бас нэг гол хүн бол Д.Амарбаясгалан. Тэрээр Ерөнхий нарийн бичгийн дарга нь байсан. Ерөнхийд нь тэр хүнийг цаг хугацааны нөөцөд байсан МАН-ын дарга гэж олон хүн тодорхойлохыг сонсож ирсэн. МАН-д гурван ялалт дараалж авчирсан ялалтын менежер ч гэж намынхан нь өргөмжилдөг байсан, санаж байвал. Тэр байгаагүй бол МАН үнэндээ ялахгүй байсан гэдэг юм. Гол нь МАН-ынхан Д.Амарбаясгалангаа Ерөнхий нарийн бичгийн дарга байхад цул бодлоготой, эв нэгдэлтэй байсан нь одоо харагддаг. Тэрээр МАН-ын гурав дахь ялалтын дараа УИХ-ын дарга болсон. Л.Оюун-Эрдэнийгээ огцорсны дараа МАН-ын даргад өрсөлдсөн. Тэгээд хэрэг үүсгүүлсэн. Хүн амь, Бор тээгийг авсан гэдэг хэргүүдийг сошиалаар тохсон. Гэвчиг: Тэр бүгд нь гүтгэлэгдүү юм болж хувирсан. Гүтгээд байсан амнууд одоо дуугаа хурааж, таг. Ийнхүү Л.Оюун-Эрдэнийгээ, Д.Амарбаясгалангаа дарж аваад одоо Х.Нямбаатар руугаа бууны хошуу, сэлэмний ирийг чиглүүлж. Ерөөс: МАН-ыг 24 онд ялуулсан гурвын сүүлчийнх нь Х.Нямбаатар нь. Тэрээр Нийслэлийн МАН-ын дарга болсон нь 24 оны сонгуульд энэ нам ялахад гол үүргийг гүйцэтгэсэн. Үнэмлэхүй ялсан. Энэнтэй бас л маргах аргагүй. Гэтэл нь Туулын хурдны зам төслөөр дамжуулан Х.Нямбаатарынхаа багийг намнаж эхэллээ. Сонгуулийн дараа МАН-ын толгойд заларсан дарга, эздэд тэр таалагдахгүй байгаа. Х.Нямбаатарынх нь нэр хүнд өндөр, дарга болон эзнээсээ дээш. Тэрний хэр хэмжээгээр зогсохгүй явдаг улстөрч. Ямар ч толгой улстөрч өөрөөсөө дээш гардаг улстөрчийг доороо явуулдаггүй. Тэрнээс болоод Л.Оюун-Эрдэнэтэйгээ, Д.Амарбаясгалантайгаа, эдүгээ Х.Нямбаатартайгаа дайтаж буй. Гэлээ гэхдээ: Улс төрийн дайндаа мега төслөө татан оруулж балладаг нь ч яаж байгаа юм, энэ маш муу. Тэрээр өчигдөр өглөө сошиал хуудсандаа: Хуулийн махны машин албан ёсоор хотод ажиллаж эхэлсэн байна. Манай залуучуудыг ээлж дараалан 48 цаг баривчилж байна. Гэмт хэрэгт хэнийг ч сэжиглэж, шалгаж болно. Жишээ нь: Т.Даваадалай орлогч дуудахад нь очсон. Гэрийн хаягтай, оргон зайлаагүй, мөрдөгчийг айлган сүрдүүлээгүй, нотлох баримт устгаад дахин гэмт хэрэг үйлдсэн гэх зүйлгүй байхад амралтын өдөр өдөржин байлгаж байгаад шөнө дунд айдас төрүүлэн 48 цагаар баривчилсан байх юм. Хэрэг хянан шийдвэрлэх хуулийн ажлын хэсгийг ахалж байсан хүний хувьд мөрдөн шалгах ажиллагааг хорьж мөрдөж хөтөлж явуулдаг аргачлалаас нь өөрчлөх гэж хуулийг нь батлуулсан. Харамсалтай нь яг хүн байвал хэрэг нь олдоно, хорьж мөрдөж хүлээлгэнэ гэдэг тактик хэвээр оршсоор байна. Намайг тойруулж буудаж байхаар намайг шалга. Албан тушаал, эрх мэдэл солилцдог уг нь хоёр арга бий. 1: Намын хурлаар, 2: Хонгилоор. Мэдээж 2 дахийг сонгосон бол тойруулж буудаж олон хүн хэлмэгдүүлж байхаар намайг дуудаж шалга гэж бичжээ. Энэ зөв. Онилж чиглэсэн хүнээ биш, яг ажил хийж байгаа залуусыг нухаад байхаар энэ улсад ажил хийх хүн ховор боллоо. Энэ бүгдээс нэхэхэд: МАН-д 100 жилийн өмнө зүүнтний нугалаа гэж 1 юм болж байсан. Өмнө энийг дурдсан. Тэрхүү зүүнтний нугалаа нь: Коминтернийн заавраар Сталины загварын бодлогыг хэрэгжүүлэх буюу хүчээр социализмд шилжүүлэх хүч хэрэглэсэн туршилж байсан гэж түүхчид үздэг. Тэр яг ингэж явсан. Хэдэн хүн хэлмэгдсэн. Улсын эдийн засагт том хохирол учирсан. Тэр нь МАН-д дахиж.

Базах нь ээ: Энэ гурвын тухай МАН-д хайртайдаа бичиж байгаа юм биш. Гагцхүү: МАН-ын энэ тогтоож буй жишээ сурвалж бол Монголын төрд цаашаагаа гай болно гэдгийг сануулах гэж байгаа төдий. Гайд автсан төрөөс юу ч хүлээх хэрэггүй. Эдийн засгаа яг энэ Туулын хурдны замын төсөл шиг нураана. Тэгэхлээр: Улстөрчид тогтолцоо ярих цаг ирж. Ядах нь ээ: Сонгуулиар өгсөн ард нийтийн саналыг сонгуулийн дараа өөрчилдгийг зогсоох шаардлагатай болж. Нэмээд: Төрийн өмчтэй үйлдвэр, компаниуд цөөлөх нь зөв. Тэгэхгүйгээс: Сонгуулийн үеэр нэг дүр, сонгуулийн дараа ард нийтийн хүсээгүй дүр хүчээр гарч ирээд төр барьдаг эмгэнэлт тавилан руу Монгол нэгэнтээ орлоо. Жишээ нь: 25 оны 6 дугаар сараас 26 оны 3 дугаар сар хүртэл суусан Г.Занданшатар нь, 3 дугаар сараас хойш сар шахуу болж байгаа Н.Учрал нь ард нийтийн хүсээгүй Ерөнхий сайд нар. 24 оны сонгуулиар сонгоогүй Ерөнхий сайд нар гэсэн үг. Ийм байхад иргэд, ард нийт: Төрөө сонгож байна гээд сонгууль өгөөд маргааш нь хулхидуулах хэрэг байгаа юм уу? Тэгэхлээр: Хүсээгүй Ерөнхий сайд нарыг ээлж дараалж тавиулаад байхгүйн төлөөнөө Ерөнхий сайд огцорч байгаа бол УИХ тарж, сонгуулийг дахин хийдэг тогтолцоо руу ордог ч юм уу орох нь зүйн хэрэг. Энэ хэвээрээ яваад байж болохгүй л болж. Яагаад гэхнээ: Эд нар жоомнуудаа алж байхдаа байшингаа шатаачих шиг болох юм … Тэр байшин нь Монгол Улс.

Ө.Батбилэг

"Өдрийн сонин"

/2026.04.28/

-ГАДААД ХАРИЛЦААНЫ САЙД Б.БАТЦЭЦЭГ АЯЛАГЧ Ө.БАТБАЯРЫГ ЭЛЧИН САЙД БОЛГОХ ГЭЖ УЛАЙРСАН ХАГАС ЖИЛИЙН ХУГАЦААНД АНУ ДАХЬ МОНГОЛЫН ЭЛЧИН САЙДЫН СУУДАЛ ЭЗЭНГҮЙ БАЙСАН. ЭНЭ БОЛ МОНГОЛ ТӨРИЙН ЭМГЭНЭЛ-

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Хэвлэл мэдээллийн албаны даргаар, мөн МҮОНРТ-ийн дэд захирлаар ажиллаж байсан Ё.Батбаяртай ярилцлаа.

-Та Монголд ирээд удаж байна уу. Хүмүүс таныг Америкт байгаа гэж боддог юм билээ?

-Тийм ээ, намайг АНУ-д байгаа гэж бодоод байх шиг. Би Монголд ирээд гурван жил болж байна. Долоо хоног бүр олон улсын байдлын талаар улс төрийн нэвтрүүлэг цахимаар явуулдаг ийм ажилтай. 2007 оноос АНУ-д ажиллаж амьдарсан. 2011 онд Монголд ирэхдээ Ерөнхийлөгчийн Хэвлэл мэдээллийн албыг хариуцах саналыг хүлээн авсан. Дараа нь МҮОНРТ-ийн дэд захирлаар ажилласан. Монголын 150 сэтгүүлчийг Америк руу авч явж байсан гээд яривал тэр үеийн сонин содон үйл явдал зөндөө. Анх яаж Америк явсныг хүмүүс сонирхдог. “UBS”телевизээр “Хөгжлийн гарц” нэвтрүүлэг хийдэг байсан. Монголд суугаа бүх л Элчин сайдууд манай нэвтрүүлгээр орж тухайн орны Монголд явуулж байгаа бодлого, харилцаа, хамтын ажиллагааны тухай ярина. Бээжинд Монголыг хамран сууж байгаа Элчингүүд манай нэвтрүүлэгт оролцохоор онгоцоор ирдэг байсан. АНУ-аас Монгол Улсад сууж байсан дөрвөн ч Элчин сайд орж байсан. Энэ үед АНУ-ын ЭСЯ-аас “Манай Төрийн департамент буюу Гадаад яамны Олон улсын хэвлэл мэдээллийн албанд ажиллаж болно,тэгвэл бид зөвшөөрнө” гэж санал тавьснаар Америк явж байлаа. Тэнд 15 жил амьдарсан байна.

-Олон улсын сэтгүүлч, судлаачийн хувьд та Монгол Улсын гадаад харилцаа, дипломат албанд шүүмжлэлтэй ханддаг. Тухайлбал, “АНУ-д суугаа Элчин сайд нь Ө.Батбаяр биш, харин түүний гэргий Б.Батцэцэг сайдын дүү” гэж нийтийн сүлжээнд бичсэн. Үүнийг асуухын өмнө Ардчиллын баянбүрд гэгддэг манай улс Америкийн визний хоригт орсныг асууя, энэ юу болов?

-АНУ-д 15 жил болохдоо хоёр, гурван ч Ерөнхийлөгчийн айлчлал, Гадаад харилцааны сайдын айлчлал мөн НҮБ-д манай төр засгийнхны хийж буй айлчлал гээд тэр бүгдийг сурвалжилж, яриа хэлэлцээрийг нь сонсож байлаа. Энэ бүгдэд америкчууд дэлхийд, тэр тусмаа Төв Азид-д АНУ-тай өдий хүртэл харилцаагаа зузаатган авч яваа хамгийн ардчилсан улс бол Монгол Улс гэж хэлж байсан. Ардчиллыг хамгийн сайн хөгжүүлж байгаа, таны хэлдгээр Ардчиллын баяр бүрд болсон орон гэж манайхыг хэлдэг байсан. Гэтэл өнөөдөр яагаад энэ улсыг Америк визний хоригт оруулчихав гэдэг асуудал сонин байна. Манай төлөөлөгчийн газар АНУ-д анх нээгдсэнээс хойш 37 жил болж байна. Энэ хугацаанд есөн Элчин сайд ажилласан. Визний хоригт орсон энэ асуудал яалт ч үгүй одоо Элчин сайдаар ажиллаж байгаа Ө.Батбаяртай холбоотой. Өмнө нь Элчин байсан эрхмүүд бүгд дипломат албанд ажиллаж байсан, дипломат сургууль төгссөн, дипломат ёс жаяг гэж юу байдгийг төгс мэддэг хүмүүс байсан. Тэгтэл одоогийн Элчин сайд Ө.Батбаяр Гадаад явдлын яаманд ганц ч жил ажиллаж үзээгүй, дипломат алба гэдгийг мэдэхгүй ийм хүнийг дээрээс татаасаар томилсон нь маш харамсаар юм болсон. Ямар хүнийг томилж байна гэдгийг АНУ-ын Төрийн департамент бүгдийг хянаж байгаа. Гэтэл зүгээр нэг аялагч нөхрийг томилсон нь доромжлол мэт болсон. Үүнийг америкчууд шууд хэлэхгүй, тэр нь дипломат ёсонд нийцэхгүй. Харин Америкийн гаргаж байгаа бодлого, Монголыг визний хоригт оруулж байгаа энэ бүх зүйл бол Монголын Элчин сайдад америкуудын өгч байгаа том дохио, монголчууд бидэнд хариугаа өгч байгаа илэрхийлэл. Дипломат алба гэдэг маш том сургууль, ёс жаяг байдаг. Наад зах нь дипломат яриаг эхлүүлэх гэдэг харилцааны том соёл байдаг. Албан уулзалтыг дипломатууд хэзээ ч албан яриагаар эхлүүлдэггүй. Нөгөө хүнийхээ уур амьсгалыг өөрчлөх, нөгөө хүнээ таних үүднээс яриаг зөөлөн маягаар сонирхолтойгоор эхлүүлдэг. Яаж эхлүүлэхээ өмнө нь нарийн боловсруулсан байдаг. Монголын Элчин Ө.Батбаяртай уулзахад дипломатууд ямар тактик хэрэглэхээ мэдэхгүй. Учир нь тэр ямар сургууль төгссөн нь тодорхойгүй. Монголд байсан “Сэрүүлэг” гэж хувийн сургуулийг Америкийн дипломатууд байтугай монголчууд өнөөдөр бараг мэдэхгүй. Дэлхий дээр олон диплломатуудыг бэлтгэж байгаа дөрвөн том сургууль бий. Манай ихэнх дипломатууд төгссөн Москвагийн Олон улсын харилцааны их сургууль байна. АНУ-ын Жоржтауны Олон улсын харилцааны их сургууль байна, АНУ-ы Харвардын их сургуулийн Гадаад харилцааны танхим гэж байгаа. Эдгээрээс гадна нэг номерийн гэгддэг Оксфордын их сургууль байна. Энэ сургуулиудыг төгсөж дипломат болох гараагаа эхэлж гэж боддог байтал Монголоос АНУ-д томилогдсон Элчин сайд монголчууд өөрсдөө бараг мэдэхгүй “Сэрүүлэг” нэртэй хувийн сургуулийг төгссөн нь дипломатуудын дунд гологдохоос гадна, тэднийг доромжилсон мэт явдал болсон.

-Дипломат албаны “А” ч байхгүй, зүгээр нэг аялагчийг яагаад Монголын гуравдагч хөрш гэгддэг Америк гүрэнд Элчингээр тавьж байгаа юм бэ. Таны хэлээд байгаачлан хамаатан садан юм уу?

-Шуудхан хэлэхэд Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн хамаатан гэсэн яриа дуулддаг. Баттай эсэхийг мэдэхгүй байна. Хүмүүсийн яриагаар бол Ө.Батбаярын гэр бүлийн хүн Б.Батцэцэг сайдтай хамаатан гэсэн яриа байгаа. Энэ талаар хэвлэл мэдээллийн байгууллага, сошиалаар их бичигдсэнийг та бас мэдэж байгаа байх. Хэрвээ үнэн бол үүн шиг ичгэвэтэр юм байхгүй. 2021 оны 11 дүгээр сард Ө.Батбаярыг УИХ-аас Элчин сайдаар томилсон. Өмнөх Элчин сайд Ё.Отгонбаяр 2021 оны гуравдугаар сард ажлаа өгсөн. Энэ хугацаанд манайх АНУ-д Монголоо төлөөлсөн Элчин сайдгүй байсан. АНУ-тай дипломат харилцаа тогтоосноос хойш анх удаа бүтэн зургаан сарын хугацаанд Элчин сайд томилогдохгүй, ЭСЯ, Элчин сайдын суудал эзэнгүй байсан. Дэлхийн хөдөлгөгч том гүрэнд Элчин сайдыг шууд зөрүүлэн томилдог. Гэвч юунаас болж зургаан сар Элчингүй байв гэхээр ерөөсөө л Б.Батцэцэг сайд өөрийн хүн болох Ө.Батбаяр гээчийг томилох гэж улайран зүтгэсэн нь илт байна. Тэр үед дэлхийн геополитикийн байдал, эдийн засгийн нөхцөл байдлыг аваад үзэхэд маш эгзэгтэй цаг мөч байсан. 2020 онд ковид гарсан, дэлхийн эдийн засаг яаж уналтад орсныг бид мэднэ. Ковидоос дөнгөж гарч ирж байх үед манайх Элчин сайдгүй яам нь эзгүй зургаан сар болно гэдэг яаж нөлөөлөх үү. Мөн Орос Украины дайн эхлэх гээд байсан. 2022 оны 2 дугаар сард Орос Украйны дайн гарсан, дайн болох нь гэдгийг дэлхий нийт хоёр жилийн өмнөөс мэдэж байсан. Гэвч энэ нөхцөл байдлыг Монгол тоогоогүй. Дээрээс нь Хятад хилээ хаасан асуудал гээд олон улсын геополитикийг манайтай шууд хамааралтай энэ онцгой нөхцөлд Гадаад харилцааны сайд энэ бүгдийг бодолгүй, улс орныхоо гадаад бодлого харилцааг үл тоосон мэт байдал үзүүлж, өөрийн хүнээ Элчин сайдаар томилох гэж улайрч зүтгэсний горыг өнөөдөр Монгол Улс амсаж байна. Визний хоригт орсон асуудлыг гогцоог би ингэж харж байна.

-Манайх визний хоригт орчихлоо. Гэтэл сайн ажилласан гэж Б.Батцэцэг Гадаад харилцааны сайдаар дахин томилогдож, Ө.Батбаяр Элчин сайдаар дахин сунгагдсан. Юм ойлгодог хүнд энэ бол маш том доромжлол мэт санагдах юм. Ө.Батбаярын Элчин сайдын албаа ямар үнэлгээтэй хашсан гэж хэлэх вэ?

-Ө.Батбаярын өнөөдрийн хийж байгаа ажлыг дүгнэвэл маш муу гэсэн үнэлгээг шууд өгнө. Хугацааг нь дахиад сунгасанд үнэхээр гайхаж байгаа, харамсаж байгаа. Ө.Батбаяр өнөөдөр дипломат харилцааг юу гэж ойлгоод байна гэвэл Америкт байгаа монголчуудаар өөрийгөө тойрон хүрээлүүлээд сууж байвал болоод байна гэж бодоод байх шиг байна. Үгүй ээ, энэ бол консулын ажилтны ажил. Дипломат хүний хийх гол ажил бол хоёр улсын харилцаа хамтын ажиллагаа, нөхөрлөл, ялангуяа дайн болж байгаа энэ үед улс орныхоо аюулгүй байдлыг улс төр, эдийн засгийн хувьд хэрхэн яаж хангах вэ гэдгийг бодох учиртай. Гэвч ингэж бодож, хийж хэрэгжүүлж байгаа юм огт алга. Харин тэндээс авч байгаа мэдээллээр ерөөсөө хийдэг ажил нь олон медаль тараах. Хамгийн ичгэвэртэй нь манай Зам тээврийн яамны олгодог “Онц тээвэрчин” гэдэг цолыг АНУ-д байгаа том тэрэгний жолооч нарт өгч байгаа явдал. Ийм тэмдэг тараагаад явж байна гэдэг бол мэдлэг боловсрол тааруу хүний л ажил. Учир нь өөрийн гэх хүчгүй, дорой хүн л бусдыг мөнгө төгрөг, одон медалиар хуурч өөрт татах гэж оролддог. Б.Батцэцэгээс өөр Гадаад харилцааны сайдтай, Ө.Батбаяраас өөр Элчинтэй,өндөр дээд мэргэжлийн хүмүүс байсан бол өнөөдөр Монгол, Америкийн харилцаа урьдынх шигээ ямар дээд хэмжээнд байхав. Америкийн хөрөнгө оруулагчид, улстөрчдийг Монгол руу татсан хоёр улсын хамтын ажиллагаа шинэ түвшинд байх байсан. Гэтэл Америкт байгаа монголчуудаар өөрийгөө тойрон хүрээлүүлчихээд түүнийгээ жигтэйхэн том ажил гээд сууж буй Элчин сайдтай байгаа нь үнэхээр харамсалтай. Миний энэ ярилцлагыг магадгүй АНУ-д байгаа хүмүүс уншаад дургүй нь хүрнэ байх, гэвч ийм муухай жишиг тогтоож байгаа нь жигшмээр.

АНУ-д явуулсан Элчин нь ийм тас хөндий, дипломат алба байтугай Монгол Улсын гадаад бодлого, хууль тогтоомж гэж чухам юу болохыг ч бараг мэдэхгүй ийм нөхөр байтал манай Гадаад харилцааны сайд саяхан яаж онигоо болсныг та бүхэн Төрийн ордонд харсан байх.

-Байнгын хорооны хуралдаан дээр Д.Цогтбаатар гишүүнтэй хэрэлдсэнийг та хэлээд байна уу?

-Тийм ээ, УИХ-ын Аюулгүй байдал гадаад бодлогын байнгын хорооны хуралдааны үйл явцыг хэлж байна. Төрийн энэ том хуралдаан дээр бүхэл бүтэн улс орны Гадаад харилцааны яамны сайдын амнаас гарч байгаа үг бүхэн улс орны өмнөөс хэлж байгаа үгтэй ижил дүйж очно. Гэтэл тэр УИХ-ын гишүүний асуултад хариулахгүй, би чиний сурагч юм уу гэж гудамжинд хүнтэй хэрэлдэж байгаа юм шиг ёс зүйгүй байдал гаргасан нь үнэхээр итгэвэртэй явдал болсон. Гадаад харилцааны яамны сайд хүн ноот бичиг гэх энэ амархан асуултад ердөө ганцхан өгүүлбэрээр хариулахад болно. Ноот бичиг хоёр төрөл байдаг нэг ньулс орноо төлөөлсөн, нэг нь хувийн ноот бичиг байдаг гээд хэлчихэд чадахгүй байна гэдэг үнэхээр ичгэвэртэйг харлаа. Олон улсын дипломат албаныхан Б.Батцэцэг сайдын энэ байдлыг хараад Монгол Улсыг хэрхэн дүгнэсэн бол гэхээс харамсал халаглал төрж байна. Тэр хүний биеийн хэлэмж, байгаа байдал зэрэг нь үнэхээр бүдүүлэг, ёс зүйгүй харагдсан, ямар ч мэдлэг боловсролгүй юм байна гэж захын хүн ойлгохоор харагдсан. Биеийн хэлэмжээс нь харахад, ямар дээрэнгүй, энэ улсын хатан хаан юм уу гэмээр л харагдсан. Асуулт асуусан Д.Цогтбаатар гишүүн аргаа барахдаа “Б.Батцэцэг сайдыг би ноот бичиг гэдгийг мэдэхгүй байна гэж яаж мэдэх юм бэ” гэж хэлсэн. Ийм л Гадаад харилцааны сайдтай, ийм л Элчин сайдтай байна шүү дээ, Монгол Улс. Тэгээд бодоод үзэхгүй юу. Визний хоригт Ардчиллын баянбүрд гэгддэг Монгол Улс орчихлоо. Гэтэл Узбекистан, Тажикистан, Киргизистан гээд таван стан орон ороогүй. Тэр бүү хэл Трамп Станы таван оронтой дээд хэмжээний уулзалт хийж эдгээр орнуудад Америкийн хөрөнгө оруулалтыг татах гэрээ хэлэлцээр хийсэн. Визний хоригт Гүрж улс орсон. Гүржийн удирдагч сүүлийн 10-аад жил ОХУ-ын бодлогыг хэрэгжүүлж, ардчилал, ил тод байдлыг устгаж, нухчин дарж байгаа ийм орон. Энэ оронтой манайх хамт хоригт орсон.

-Ардчиллын баянбүрд гэгдэж байсан Монгол Улсыг Америкийн визний хоригт оруулж Монголын гадаад бодлогыг сөнөөж байгаа Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгт хариуцлага тооцох, түүнийг огцруулах, мөн Элчин сайд Ө.Батбаярыг эргүүлэн татаж мэргэжлийн туршлагатай дипломатыг Элчингээр томилох шаардлага үүсч байна. Үүнд та ямар хариулт өгөх вэ?

-Монголд хариуцлагын тогтолцоо гэдэг зүйл байхгүй болсны жишээ энэ хүмүүс төрийн өндөр алба болох Гадаад харилцааны сайд, Элчин сайдын ажлаа үргэлжлүүлээд явж байна. Америкийн хоригт орно гэдэг бол Ардчилсан Монгол Улсын хувьд байж боломгүй зүйл. Гэвч эдгээр тушаалтнуудтай хариуцлага тооцохгүй байгаа нь, энэ тухай огт яригдахгүй байгааг юу гэж ойлгох уу. Зүйн ёсны хувьд бол хатуу хариуцлага тооцох учиртай. Өнөөдөр Монголд Америкийн хөрөнгө оруулалттай компани байхгүй. Бүгд гараад явсан. Ер нь Америкийг Монголд оруулж болохгүй гэдэг хаалт хоёр хөрштэй холбоотой. Энэ бүхнээс харахад манай гадаад бодлого, Б.Батцэцэгийн удирдаж байгаа яамны бодлого маш буруу байгаа юм. Зүгээр нэг аялагчийг Америкт суух Элчингээр ичиж зовохгүйгээр томилно гэдэг бол ГХЯ-нд ажиллаж, зүтгэж байгаа залуучуудын хүсэл эрмэлзлийг зүгээр л тас цохьсон явдал. Америкт Бэхбат гуай ямар мундаг сайд байв, Алтангэрэл гуай байна, Равдангийн Болд гуай байна. Энэ хүмүүсийн хувьд бол Б.Батцэцэгийн тавьсан гэх Ө.Батбаяр гэдэг аялагч бараг доромжлол шиг санагдаж байгаа байхгүй юу. Дипломат харилцаан дээрээ Монгол Улс том бодлого барихгүй бол дэлхий дахинд элэг доог болох ийм гутамшигтай байдал руу орж байна.

Д.Батболд

"Өдрийн сонин"

/2026.04.27/

Өнгөрөгч долоо хоногт хуульчидтай уулзаж жаал ярилцлаа. Улс төрийн хавийнхантай ч бас. Нэг юман дээр л их санаа сэтгэл зовцгоож байна. Монголд улс төр, засаг төрийн хямрал нүүрлээд баларч байсан нь шүүх рүү халдлаа гэж. Энэ тухайд: Жишээ баримттай ярьдаг болсон байна.

Алив улс орны Ардчиллыг илэрхийлдэг хэдхээн баталгаа байдаг. Нэг нь шүүх засаглал. Монгол Улс Ардчилсан нийгэмтэй гэдэг. Тэрний улмаас: Ардчилсан нийгэмд амьдрах баталгаа бол шударга шүүх гээд бүгд найддаг. Гэвчиг: Шүүх засаглал Ардчиллын баталгаа болж байгаа үгүйг хэлэхэд хэцүүдэж. Сүүлийн үесд улам бүр, улайм цайм улс төрийн маягтай шийдвэрүүдийг гаргадаг боллоо. Сүүлдээ доод шатны шүүхүүдийн гарах шийдвэрийг Дээд шүүх дээр хуралдаж байгаад үүрэг чиглэл өгч, лүндэн тушаал буулгаж зааж өгдөг болж. Өнгөрөгч долоо хоногийн дундуур Дээд шүүх дээр бүх шатны Эрүүгийн хэргийн шүүгч нар хурал хийжээ. Дээд шүүхийн хяналтын шат, Нийслэлийн шүүхийн давж заалдах шат, дүүргийн анхан шатны эрүүгийн танхимын шүүгч нар хуралдсан байна. Тэрэн дээр: Дээд шүүхийн өгсөн чиглэлийг анхан шатны шүүх биелүүлэхгүй байна гэх шүүмж өрнөжээ. Тэр нь Хөгжлийн банкны хэрэгтэй холбоотой, тэрэн дундаа Н.Алтанхуягтай холбоотой яригдаж. Анхан шатны шүүгчийг: Чи Үндсэн хууль зөрчиж цагаатгаад байна гэж шүүмжилцгээж. Үндсэн хуулийн 48.1-т: Шүүхийн үндсэн тогтолцоо Дээд шүүх, аймаг, нийслэлийн шүүх, сум буюу сум дундын, дүүргийн шүүхээс бүрдэх бөгөөд шүүхийг тойргийн зарчмаар байгуулж болно. Шүүхийг Эрүү, Иргэн, Захиргааны зэрэг шүүн таслах ажлын төрлөөр дагнан байгуулж болно. Дагнасан шүүхийн үйл ажиллагаа, шийдвэр нь Дээд шүүхийн хяналтаас гадуур байж үл болно гэж зааж. Гэлээ гэхдээ: Шүүхийн үйл ажиллагаа гэдэг нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, Шүүхийн тухай хууль болон бусад хуулиар тогтоосон үндэслэл, журмын дагуу шүүгч, шүүх бүрэлдэхүүн иргэн, хуулийн этгээдийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалах, зөрчигдсөн эрхийг сэргээх, хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэхтэй холбогдсон эрх зүйн цогц үйл ажиллагааг хэлдэг.

Энэ нь Шүүгчийн шийдвэр гаргах үйл ажиллагаанаас гадуур. Үндсэн хуулийн 49.1-т: Шүүгч хараат бус байж, гагцхүү хуульд захирагдана гэж заасан. Цаашаагаа: 2-т нь: Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, УИХ-ын ба Засгийн газрын гишүүн, төр, нам, олон нийтийн бусад байгууллагын албан тушаалтан, иргэн хэн боловч шүүгчээс шүүн таслах үүргээ хэрэгжүүлэхэд хөндлөнгөөс оролцож болохгүй, 3-т нь: Шүүгчийн хараат бус, шүүхийн бие даасан байдлыг хангах зорилгоор ШЕЗ ажиллана, 4-т нь: ШЕЗ шүүх, шүүгчийн шүүн таслах ажиллагаанд оролцохгүйгээр, гагцхүү хуульчдаас шүүгчийг шилж олох, эрх ашгийг нь хамгаалах зэрэг шүүхийг бие даан ажиллах нөхцөлөөр хангахтай холбогдсон үүргийг биелүүлнэ гэсэн байна. Гээд харах нь ээ: Шүүх засаглал дотор маш муухай үйл явдлууд болж байгаа нь харагдана. Уул нь: Улс төрийн шийдвэр шүүхийн шийдвэр болж гарах ёсгүй.

Өмнөхөнтэй нэг хэргийг шүүх шийдсэн. З.Энхболд, Б.Энх-Амгалан хоёрт холбогдох хэрэг. Шулуухандаа: З.Энхболдын хэрэгт хуулийн үндэслэл огт алга. Энийг хэдхээн юмаар тайлбарлаж болох юм байна.

1-т: Хэргийн зүйлчлэл буруу. Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлд: Нийтийн албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, эсхүл зориуд хэрэгжүүлэхгүй байж өөртөө, эсхүл бусдад давуу байдал бий болгосон бол нийтийн албанд ажиллах эрхийг хоёр жилээс таван жил хүртэлх хугацаагаар хасаж нэг жилээс таван жил хүртэлх хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл нэг жилээс таван жил хүртэлх хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ гэж заасан. Энд заасан нийтийн албан тушаалтан нь З.Энхболд биш. Мөнхүү: Энэ хуульд заасан албан тушаалын байдал гэдэгт албаны эрх нөлөө хамаарна. Урвуулан ашиглах гэж албан үүрэг, албан тушаал, албан тушаалын байдлын эрх мэдлээ албаны эрх ашгийн эсрэг, эсхүл хувийн ашиг сонирхлоо гүйцэлдүүлэх зорилгод ашиглаж хийх ёстой үйлдлийг хийхгүй байх, хийх ёсгүй үйлдэл хийх, эрх мэдлээ хэтрүүлэхийг ойлгоно. Гэтэл нь: З.Энхболдыг буруутгаад байгаа Эрүүгийн хуулийн заалтыг нэг бүрчлэн задлаад харах нь ээ хуульд заасан шаардлага хангагдаагүй, энэ нөхцөлүүд бүрэн тогтоогдоогүй. Тиймийн учраас: Гэмт хэрэг юм байна аа гэж үзэхгүй. Гэмт хэрэг гэж үзэхгүй учраас шүүхэд шилжүүлэх ёсгүй байна.

Харин: Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр З.Энхболд нийтийн албан тушаалтан байх шаардлага тавигдана. З.Энхболд тэр нь биш. Б.Энх-Амгалан ч сайд байхдаа хийх ёстой ажлаа л хийсэн харагдаж байгаа. Харин ч Б.Энх-Амгалангийн хувийн компанид зам эзэмшүүлсэн шийдвэрийн ачаар тэр замыг хувийн компани өөрийнхөө хөрөнгөөр засаад, тэр зассан замаар нь Тавантолгойн ордоос Чойр чиглэлд нүүрсний экспортын тээвэрлэлт явсан. Ковидын үед автоматаар хил нэвтрэх бүх боомт хаагдсан байсан. Чухамхүү тэр үед энэ замаар экспортын тээвэрлэлт хийгдэж Монгол Улсад үлэмж хэмжээний орлого оруулж байсан гэсэн тоо, баримтуудыг өмгөөлөгч нар нь шүүх дээр ярьж. Цаашаагаа: Давуу байдал олж авсан гээд байгаа "Их дэлгэмэл ингүүн" ХХК нь давуу байдал олж аваагүй, харин ч хохирч. Яамнаас замыг бэлэн байлгах үүрэг авсан, замд 8 тэрбум төгрөг зарцуулсан, энэ замаар зөвхөн тэр компанийн машин яваад тээвэрлэлт хийгээд ашиг олоод, давуу байдал олж авсан гэж прокурорууд яриад байдаг. Гэтэл нь: Маш удаан хугацаанд хэдэн 100 компанийн хэдэн 1000 машин яваад тээвэрлэлт хийгээд, ковидын үед улс, орны эдийн засагт их хэмжээний орлого оруулах тээвэрлэлт хийгдэж. Энийг Б.Энх-Амгалангийн өмгөөлөгч Батсүх хэлээд холбогдох баримтуудаа гаргаж өгч гээд байхад л: Давуу байдал олгосон, давуу байдал олж авсан гэж. Гэтэл нь: Давуу байдал гэж эдийн болон эдийн бус давуу байдал олж авахыг ойлгоно. Тэр нөхцөл энэ хэрэгт цугларсан баримтуудад байхгүй. Тэгэхлээр энэ гэмт хэргийн бас нэг шинж үгүйсгэгдэнэ.

2-т: Прокурорууд З.Энхболдыг хэрэг үйлдэхэд хатгагчаар оролцсон, өөрийн хамаарал бүхий хүмүүст ашигтай шийдвэр гаргуулахад Энх-Амгаланд нөлөөлсөн, улс төрд нөлөө бүхий байдлаа ашигласан буюу улс төрд нөлөө бүхий этгээд гэж үзээд яллагдагч болгож. Прокурорууд Улс төрд нөлөө бүхий этгээд гэж хэн бэ гэдгийг хуульд зааснаар биш, өөрсдийнхөөрөө хуулийг

буруу тайлбарлажээ. Улс төрд нөлөө бүхий этгээд гэж хэн бэ. Эрүүгийн хуулийн тайлбарт: Улс төрд нөлөө бүхий этгээд гэж Ерөнхийлөгч, УИХ-ын гишүүн, Ерөнхий сайд, Засгийн газрын гишүүн, дэд сайд, Цэцийн гишүүн, Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч, Дээд шүүхийн шүүгч, Улсын ерөнхий прокурор, УИХ-д ажлаа шууд хариуцан тайлагнадаг байгууллагын дарга, аймаг, нийслэлийн Засаг дарга, аймаг, нийслэлийн ИТХ-ын дарга, яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга, Засгийн газрын агентлагийн даргыг ойлгоно гэж. Энд нэрлэн заасан албан тушаалууд дотор ЕТГ-ын гэдэг албан тушаал байхгүй. Прокурорууд хуулийн энэхүү заалтыг зөрчиж.

Басхүү: Хатгагч гэж хэн бэ. Эрүүгийн хуулийн 3.4.1-т: Бусдыг санаатай гэмт хэрэгт татан оруулсан, хөлсөлсөн, гэмт хэрэг үйлдэхэд зориуд хүргэсэн хүнийг гэмт хэргийн хатгагч гэнэ. Бусдыг гэмт хэрэгт бусдаар дамжуулан хатгасан хүнийг гэмт хэргийн хатгагчид тооцно гэж. З.Энхболдыг Б.Энх-амгаланг сайд байх үед утсаар ярьж өөрийн хамааралтай хүмүүст ашигтай шийдвэр гаргуулахад зориуд хүргэсэн гэж прокурорууд ялладаг. З.Энхболдыг Б.Энх-Амгалантай ярьсан гэж ЗТЯ-ны газрын дарга байсан Д.Доржханд, Төрийн нарийн бичгийн дарга С.Батболд хоёр мөрдөн байцаалтад мэдүүлж. Энэнд үндэслээд хатгагч гэжээ. Гэтэл нь: З.Энхболд, Б.Энх-Амгалан хоёр хоорондоо утсаар ярьсныг нотлоогүй. Энийг нотлоход үүрэн оператор компаниас лавлагаа аваад л болно. Тэр нь байхгүй. Нэмээд: Гэрч болсон Д.Доржханд, С.Батболд хоёр шүүхийн шатанд удаа дараа мэдүүлэг өгөхдөө байнга эргэж буцдаг. Тэр хоёр: Би мөрдөн байцаалтын шатанд тэгж яриагүй, өөрийнхөө бодлыг л ярьсан, сошиалаар тэгж байсаныг л хэлсэн гэсэн байна.

Гэрч гэж хэн бэ. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 9.6.1-т: Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэхэд ач холбогдол бүхий нөхцөл байдлыг мэдэж байгаа хүнийг гэрч гэнэ гэж. Гэтэл нь: Д.Доржханд, С.Батболд 2 хуульд заасан шаардлага хангасан гэрч нар биш, сошиалаас авсан ховыг дамжуулсан, өөрийнхөө бодлыг л ярьсан хүмүүс.

3-т: Прокурорууд хамаарал бүхий этгээд гэдгийг буруу тодорхойлсон. З.Энхболдын дүү З.Хишигтогтох "Страто" ХХК-д ТУЗ-ийн гишүүнээр ажилладаг. Хөдөлмөрийн гэрээгээр цалин авч ажилдаг ажилтан. З.Энхболдын эхнэрийн төрсөн дүү Батдэлгэр нь Страто ХХК-д нягтлан бодогч. Ахиад л л хөдөлмөрийн гэрээгээр ажилдаг ажилтан. Тэрүүгээр нь харах нь ээ: "Страто" ХХК нь энэ хэрэгт хамаарал бүхий харагдахгүй. Нэмээд: З.Энхболд өөрөө энэ компанитай холбоотой ямар ч шийдвэр гаргаагүй, тийм шийдвэр гаргуулахаар Б.Энх-Амгаланд нөлөөлөөгүй байхад гэрч гэгдэх хүмүүсийн бодолд үндэслээд: Нөлөөлсөн гэж үзэх боломжгүй.

Ерөөс Үндсэн хуулийн 16.4-т: Монгол Улсын иргэн ажил мэргэжлээ чөлөөтэй сонгох, хөдөлмөрийн аятай нөхцөлөөр хангуулах, цалин хөлс авах, амрах, хувийн аж ахуй эрхлэх эрхтэй гэж заасан. Монголын бүх л нийтийн албан тушаалтанууд гэр бүлтэй, аав ээж, эхнэр нөхөртэй, ах, дүү хамаатан садантай. Тэд нар нь тус тусын амьдралтай. Өөр өөрийнхөөрөө ажиллаж амьдарна. Тиймийн учраас: З.Энхболдод тохиолдсон энэ юм цаашаагаа нийтийн албан тушаалтныг энэ мэтээр буруутгаж гэмт хэрэгтэн болгож болохоор буруу жишиг.

Базах нь ээ: З.Энхболдын гэх хэрэгт Улс төрд нөлөө бүхий этгээд хэн бэ, Албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах гэж юу вэ, Бусдад давуу байдал олгосон нөхцөлийг хэрхэн хуульчилсан бэ, Бусдад давуу байдал олгогдсон байна уу, үгүй юу. Хэрэв давуу байдал олгогдсон байна аа гэж үзвэл ямар давуу байдал олгогдож вэ, Хатгагч гэж хэн бэ. Гэрч гэж хэн бэ, цаашаагаа Нотлох баримт гэж юу вэ гэх зэргээг наад захын юмнуудыг нягтлан шалгаж, үнэн зөвийг тогтоогоогүй. Тиймийн учраас хуулийн хүрээнд шийдвэр гаргаж чадаагүй. Тэгсэн байтлаа энэ хоёр хүнд ял оноосон. Өөрлөх нь ээ: Хуульд заасан гэмт хэрэг гэж үзэх шаардлага хангагдаагүй байхад гэрч гэх хүмүүсийн сошиалаас авсан мэдээлэл, хувийн бодол, хардлагад үндэслээд гэмт хэрэг үйлдэнэ гэж дүгнээд ял оноож. Энэ нь манай улсын шүүх улс төрийн захиа даалгаврыг сайн биелүүлдэг болсны л хангалттай нотолгоо. Ийнхүү: Улс төрийн захиалгаар хэнийг ч хэрэг зохиогоод хэрэгтэн болгож болдгийн жишээ нь З.Энхболд болж. Гэвчиг: Энэ хүнд зориулж зохиосон хэрэг нь хуулийн үндэслэл огтоос алга. Уул нь: Шүүх зөвхөн Үндсэн хууль бусад хуульд л захирагдах ёстой билээ л...

Ө.БАТБИЛЭГ

"Өдрийн сонин"

/2026.04.27/

Б.ГАРЬД

УУХҮ-ийн сайдаар ажиллаж байсан Г.Ёндон 2022 оны наймдугаар сарын 31-нд “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн ерөнхий захирлаар томилогдсон. Дөрвөн сарын дараа энэ албан тушаалд очсоных нь дөрвөн жилийн “ой” тохионо. Түүнийг “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн ерөнхий захирал болсноос хойш тус үйлдвэрийн худалдан авалт, төсөв хөрөнгийн зарцуулалт улам нууц байдалд орсон. Тэгсэн хэр нь, үйлдвэрийн удирдах албан тушаалтнууд авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгт холбогддог нь хэвээр байсаар ирсэн.

Өөрөөр хэлбэл, АТГ дээр байсгээд л нэг захирал нь, хэн нэг удирдах албан тушаалтан нь шалгуулахаар очдог. Тэгсгээд хэрэг түвэг нь цайрдаг юм уу, сураг алдардаг. Мөн, Аудитын байгууллагаас жил тутам хийдэг шалгалтаар олон арвар зөрчил илэрдэг. Үнэндээ, аудитын дүгнэлт нь тэр бүр ил гарахгүй, далдлагддаг. Ил болсон аудитын дүгнэлтээс үзвэл, аудитаар илэрсэн зөрчил бүр нь АТГ дээр хэрэг болох хэмжээнийх байдаг. Г.Ёндонгоос өөр хэн нэгэн албан тушаал хашдаг этгээд энэ мэт зөрчил гаргасан бол аль хэдийнэ АТГ-т дуудагдах нь ойлгомжтой гэсэн үг. Тухайлбал, аудитын байгууллага ээлжит шалгалт болгож “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 2025 оны санхүүгийн тайланд аудит хийжээ. Тэгээд “…Хязгаарлалттай” гэсэн дүгнэлтийг өгчээ. Учир нь, “Эрдэнэт үйлдвэр”-ээс Засгийн газрын тогтоол, дээд шатны байгууллагаас төсвийн жилийн дундуур, гэнэтийн шийдвэрүүдээр ирсэн чиглэлийн дагуу үйлдвэрийн үндсэн чиг үүрэгт хамааралгүй 33,582.7 сая төгрөгийн санхүүжилт, дэмжлэг олгожээ. Энэ нь “Эрдэнэт үйлдвэр”-т ирэх төсвийн дарамтыг нэмэгдүүлж, үйлдвэрийн урт хугацааны төлөвлөлтийг удаашруулах, төлөвлөгдсөн хөрөнгө оруулалтын ажлуудыг гацааж, ашигт ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлжээ. Тухайлбал, “Төрийн өмчийн ерөнхий боловсролын сургууль, цэцэрлэгийн нүхэн жорлонг орчин үеийн стандартын шаардлагад нийцсэн ариун цэврийн байгууламжаар солих төсөл”-д 17.54 сая ам.доллар буюу 59,629.0 сая төгрөг төлөвлөж, Сангийн яаманд 24,179.4 сая төгрөг шилжүүлсэн. “Төрийн тахилгат Бурхан Халдун хайрханд хүндэтгэлийн цогцолбор барих ажил”-д 0.29 сая ам.доллар буюу 1,000.0 сая төгрөг төлөвлөж, тодотголоор 500.0 сая төгрөгөөр нэмэгдүүлэн баталж, БХЯ-ны ЗХЖШ-т 1,500.0 сая төгрөг олгосон. Шинэ Хархорум хотын төв цэг, төв талбайн тохижилтын ажлын санхүүжилтэд Зэвсэгт хүчний 256 дугаар ангид 222.8 сая төгрөг, нэмэлт гэрээгээр 36.5 сая төгрөг, бусад 109.6 сая төгрөг, нийт 369.0 сая төгрөг, хотын төлөвлөлтөд тусгагдсан ногоон байгууламж, нарс мод тарих арчлах ажилд “Бугант нандин” ХХК-д урьдчилгаа төлбөрт 1,396.4 сая төгрөг өгсөн. “Эрхтэн шилжүүлэн суулгах мэс заслыг хөгжүүлэх төсөл”-д 4,500.0 сая төгрөгийг төлөвлөж, 4,491.0 сая төгрөгийн дэмжлэг үзүүлсэн. Дундговь аймагт Говийн бүсэд мод үржүүлгийн газар байгуулах ТЭЗҮ хийх ажилд 39.8 сая төгрөг олгосон. “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-т таван менежерийн орон тоог нэмэгдүүлснээр төлөвлөгдөөгүй зардлын гүйцэтгэл 1,607.1 сая төгрөг болсон. Дээрх томилгоотой холбоотойгоор таван менежер, хоёр нарийн бичиг, нэг жолоочийн цалин хөлсний зардалд 1,192.9 сая төгрөг, тээвэр шатахууны зардалд 254.1 сая төгрөг, тавилга эд хогшил, цахилгаан хэрэгсэлд 160.1 сая төгрөг гарсан. Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг бууруулах арга хэмжээг санхүүжүүлэхээр 12.08 сая ам.доллар буюу 41,079.4 сая төгрөг төлөвлөжээ. Түүнийх нь гүйцэтгэл гараагүй байна. Ийн, “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн газрын чиг үүрэгт хамааралгүй, улс орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалтын болон урсгал зардал, нийгмийн шинжтэй зардлуудыг баталж, компанийн ашигт ажиллагааг бууруулсан зөрчлийг таслан зогсоох албан шаардлага хүргүүлсэн байна.

Мөн, 2025 оны эцэст 2026 оны нэгдүгээр сарын экспортын орлого буюу 235,748.2 сая төгрөгийг харилцагч зургаан аж ахуйн нэгжээс урьдчилан авч улсын төсвийн татварын урьдчилгаанд 177,385.0 сая төгрөг, “Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн менежементийн төлбөрт 20,000.0 сая төгрөг, ОНХС-нд 5,000.0 сая төгрөг, Сангийн яаманд 754.2 сая төгрөгийн санхүүжилт олгожээ. Үүнээс гадна, Хаан банкнаас оны эцэст 141,943.4 сая төгрөг буюу 40.0 мянган ам.долларын 8.88 хувийн хүүтэй зээл авч үндсэн үйл ажиллагааны зардлыг төлсөн. Ингэснээр, 2025 онд төлөвлөсөн хөрөнгө оруулалтын төсвийг 58,535.2 сая төгрөгөөр бууруулж, зарим хөрөнгө оруулалтын ажлуудыг хойшлуулжээ. Энэ нь ирээдүйд үйлдвэрийн ашигт ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлж, хүүгийн дарамтад оруулж, дараа дараагийн шаардлагатай хөрөнгө оруулалтыг татах боломжийг бууруулсан эрсдэл үүсгэжээ. Өөрөөр хэлбэл, ингэж “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн ирээдүйд орох орлогыг барьцаалж харилцагч байгууллагуудаас урьдчилан санхүүжилт татаж, улсын төсвийн хөрөнгийн дутагдлыг нөхсөн байна. Тиймээс, “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын санхүүгийн дарамт үүсгэж, зээл, зээлийн хүүгийн зардал төлүүлж, компанийн ашигт ажиллагааг бууруулахгүйгээр удирдлага зохион байгуулалтаар хангаж ажиллах албан шаардлагыг хүргүүлжээ.

Түүнчлэн, “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын худалдан авах ажиллагаанд оролцож буй байгууллагуудын өмнөх шалгарсан бараа, ажил, үйлчилгээний гүйцэтгэл болон олон гэрээг давхардуулан авч буй эсэхийг Үнэлгээний хороо нь үнэлдэггүй байна. Үүнээс болоод долоон багцтай тендер шалгаруулалтын таван багцад нэр бүхий хоёр компани шалгарч нийт 19,358,082,000.00 /Арван есөн тэрбум гурван зуун тавин найман сая наян хоёр мянга/ төгрөгийн гэрээг байгуулжээ. Энэ нь тендерт оролцогчид тавигдах санхүүгийн чадавхын шалгуур үзүүлэлтийг хангахгүй, гэрээнд заасан хугацаанд барааг нийлүүлэхгүй, гэрээний хэрэгжилт хангалтгүй байх эрсдэлтэй үүсгэжээ. Тиймээс, худалдан авах ажиллагааны тендерт оролцож байгаа аж ахуйн нэгжүүдийн санхүүгийн чадавхыг үнэлэхдээ тухайн аж ахуйн нэгжийн өмнө шалгарсан дуусаагүй ажлын төсөвт өртгийн нийлбэрээс тооцож бодитой үнэлдэггүй зөрчлийг таслан зогсоож, давтан гаргахгүй байх албан шаардлага хүргүүлсэн байна.

Бас, “Эрдэнэт Үйлдвэр ТӨҮГ-ын 2024 онд байгуулсан үндсэн гэрээнд тусгагдаагүй сургалтын зардал, онгоцны тийз, гадаадад байрлах зардлыг бэлтгэн нийлүүлэгч компаниар даалгаж, үйлдвэрийн газрын ажилчдыг гадаадад томилолтоор ажиллуулжээ. Тухайлбал: Ерөнхий захирлын 2025 оны А/70 дугаар тушаалаар 2025 оны гуравдугаар сард Австрали улсын Перт хотод сургалтад хамрагдах үйлдвэрийн газрын найман ажилтны гадаад томилолтын зардлыг “Майнтек техноложи” ХХК-иар даалгажээ. “Майнтек техноложи” ХХК, Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ-ын 2024 онд байгуулсан “Ил уурхайн программ хангамжийн лиценз” нийлүүлэх 2024/09-10-0369 тоот үндсэн гэрээнд 2025 оны дөрөвдүгээр сард нөхөн нэмэлт өөрчлөлт оруулсан байна. Ерөнхий захирлын 2025 оны А/329 дүгээр тушаалаар БНХАУ-ын Тянжинь хотод үйлдвэрийн газрын үйл ажиллагаатай танилцах, уулзалтад оролцуулахаар хоёр ажилтны гадаад томилолтын зардлыг “Ай эм трейдинг” ХХК-иар төлүүлжээ. Тус компани болон “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын 2024 онд байгуулсан “Бутлан тээвэрлэх хэсгийн туузан дамжуулгын хөтлүүр” нийлүүлэх 2024/02-11-0684 тоот үндсэн гэрээнд тусгагдаагүй байхад бэлтгэн нийлүүлэгч талаар даалгаж, ажиллуулжээ. Ингэж үндсэн гэрээнд тусгагдаагүй зардлыг бэлтгэн нийлүүлэгч компаниар даалгасан зөрчлийг таслан зогсоож, харилцагч байгууллагатай байгуулсан гэрээнд худалдан авах ажиллагааны тендерийн баримт бичигт тусгагдаагүй, хуулиар зөвшөөрөгдөөгүй нөхцөлөөр нэмэлт өөрчлөлт оруулахгүй байх албан шаардлагыг мөн хүргүүлсэн байна.

Дээрээс нь, өмнөх аудитаар “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-т санхүүгийн тайлангийн аудитаар хүргүүлсэн 103,097.0 сая төгрөгийн долоон албан шаардлага, 13,419.6 сая төгрөгийн долоон зөвлөмж, санхүүгийн тайлангийн аудитаар шалгасан нийцлийн асуудлаарх зөрчилд хүргүүлсэн хоёр албан шаардлага, хариуцлага тооцуулах хоёр албан шаардлагын нийт биелэлт 48.0 хувьтай байгааг Аудит онцолжээ.

Ер нь бол, Аудитыг Г.Ёндон тоодог ч үгүй юм байна. АТГ ч Г.Ёндонг “тоодоггүй” аж. Товчхондоо, “Эрдэнэт”-ийн Г.Ёндон энэ цаг үед яахын аргагүй дархлагджээ.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ДӨРӨВДҮГЭЭР САРЫН 27. ДАВАА ГАРАГ. № 79 (7821)

Эрх баригч намын байгуулсан дөрвөн ч Засгийн газрын Гадаад харилцааны сайдын албанаас буухгүй байгаа Б.Батцэцэгийн хамааралтай аж ахуйн нэгжүүд татвар төлөгчдийн мөнгөнөөс их хэмжээгээр “сааж” буй тухай баримттай мэдээлэл удаа дараа хэвлэлүүдээр мэдээлсээр.

Харамсалтай нь, илжигний чихэнд алт хийсэн ч сэгсэрнэ, ус хийсэн ч сэгсэрнэ гэгчээр хэвлэлд гарч байгаа нийтлэл, нэвтрүүлгийн мөрөөр шалгадаг ч үгүй, хариуцлага тооцох талаар эрх мэдэлтнүүд нь ганц ч үг ганхийхгүй байсаар.

Татвар төлөгчдийн мөнгө уйлдаггүй болохоор Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн хамаарал бүхий аж ахуйн нэгжүүд ашиг хүртэж, төр мөнгөө хий урсгасаар байгаа билээ. Түүний хамаарал бүхий “Мөнхийн үсэг” тэргүүтэй аж ахуйн нэгжүүд нь төрөөс зарласан хамаг тендерүүдийг хамж байсан бол сүүлдээ хүний хувийн мэдээллийг агуулж байдаг гадаад паспорт хэвлэх ажилд Б.Батцэцэг сайдын хамаарал бүхий захирлуудтай компани орох болсныг нууц.мн сайтын С.Будрагчаа удаа дараа нэвтрүүлэг бэлтгэн олон нийтэд хүргээд байна. Түүнд дурдсанаар Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн 2018 оны зөвлөмжийг үндэслэн Засгийн газрын 2023 оны 69 дүгээр тогтоолоор үндэсний цахим гадаад паспортын бэлдцийг үйлдвэрлэх, бичилт хийх төрийн тусгай чиг үүргийг хэрэгжүүлэгч “Төрийн үнэт цаас” төрийн өмч давамгайлсан ХХК-ийг төр, хувийн хэвшлийн оролцоотой байгуулсан.

Энэ компанийн 51 хувийг төр, 49-ийг нь “Мегасон” гэх компани эзэмшдэг бөгөөд төрийн өмчийн хувьцаа эзэмшигчийн эрхийг Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар эзэмшдэг. Энэ төрийн өмч давамгайлсан ХХК 2023 оны гуравдугаар сараас үндэсний цахим гадаад паспортын шинэ загварыг хэрэглээнд нэвтрүүлсний цаана ямар нэг ашиг сонирхол байсан юм биш биз гэх хардлага ч төрүүлдэг.

Энэ “Төрийн үнэт цаас” ТӨДХХК-ийн 49 хувийн хувьцааг эзэмшдэг “Мегасон” ХХК-ийн захирал, хувьцаа эзэмшигч нь Ц.Цэрэндолгор гэж хүн бий. Тэрбээр Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг хамааралтай аж ахуйн нэгжүүдийн хуулийн зөвлөх, хуульчаар ажиллаж байсан, хэд хэдэн төрийн өмчит компанитай байгуулсан гэрээнд Ц.Цэрэндолгор гарын үсгээ зурж баталгаажуулсан баримт ч байгаа юм.

Үүнээс үзэхээр яалт ч үгүй Б.Батцэцэг сайдын хамааралтай “Мегасон” гэх компани гадаад паспортын шинэ загвар батлуулж, хэрэглээнд нэвтрүүлсэн нь тодорхой болж байгаа юм.

“Мегасон”-ы гүйцэтгэх захирал Ц.Цэрэндолгор 2025 оны тавдугаар сард 1-23 дугаартай “Мэргэжил арга зүйн зөвлөгөө, туслалцаа хүсэх тухай” гэсэн албан бичиг Сангийн яаманд илгээж, УБЕГ-аас 2025 оны дөрөвдүгээр сарын 14-ний өдөр зарласан “Үндэсний гадаад паспортын бэлдэц авах” УБЕГ20250102013 дугаартай, 22.9 тэрбум төгрөгийн төсөвт өртөг бүхий тендерийг хүчингүй болгуулсан байдаг. Улмаар “Жордан Топпен трейд” гэх компанитай шууд гэрээ байгуулан 24 тэрбумаар гадаад паспортын бэлдэц авсан тухай сэтгүүлч С.Будрагчаагийн нэвтрүүлэгт тодорхой дурдсан.

Хэдийгээр “Жордан Топпен трейд” ХХК нь Б.Сувдмаа гэдэг хүний нэрээр бүртгэлтэй, эцсийн өмчлөгчөөр нь тухайн хүн байдаг ч гэлээ уг хүн нь Б.Батцэцэг сайдын хүү Г.Соджамцтай хамт Ви Эс Эм компанийг үүсгэн байгуулсныг нээлттэй мэдээллийн сангаас харж болно.

“Жордан Топпен трейд” ХХК-иас 24 тэрбум төгрөгөөр бэлдэц худалдан авсан үйлдлийг Үндэсний аудитын газрынхан шалгаад “улсын нууцад хамаарах бараа материал биш. Нээлттэй сонгон шалгаруулалт зарла” гэсэн мэдэгдэл хүргүүлсэн аж. Гэвч үл ойшоосон бололтой.

“Төрийн үнэт цаас” ТӨДХХК, “Мегасон”, “Жордан Топпен трейд” зэрэг компаниудын хооронд олон тэрбумын гүйлгээ хийгдсэн баримтууд шилэн дансанд бий. Энэ мэтээр Гадаад харилцааны сайд, УИХ-ын гишүүн Б.Батцэцэгийн но-г хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн сэтгүүлчид ил болгож, олон тэрбумын луйврыг нь илчилчихээд байхад түүнийг шалгадаг газар алга. Гадаад паспорт хэвлэх нэрээр татвар төлөгчдөөс, иргэдээс хулгай хийж байгаа Б.Батцэцэг сайддаа хариуцлага хүлээлгэх ёс зүй МАН-ынхан, түүний дарга Н.Учралын тэргүүлсэн Засгийн газарт алга. Ёс зүйг өндөр түвшинд тавьдаг оронд бол танхимынх нь, намынх нь тэргүүн дуулианд холбогдоод байгаа албан тушаалтантайгаа уулзаад ёс зүй, сахилга, хариуцлага ярих ёстой сон. Хууль, хяналтын байгууллага ч аль эрт шалгаад эхэлчихсэн байх биз.

Харамсалтай нь, манайд гөлөг хуцахын дайтай ч авч хэлэлцэхгүй байна. Манай хууль сахиулагчид ч гэсэн эрх мэдэлтэнд долдой, энгийн ардад ширүүн харьцаж буйн илрэл ч энэ байж болно. Ганц саван хулгайлсан хүүд 10 жилийн ял шийтгэдэг хэрнээ эрх баригч намын том улс төрч нь том луйвар хийчихээд байхад хараагүй, мэдээгүй, сонсоогүй юм шиг таг чиг сууна. Б.Батцэцэг сайдын арыг ямар хүн хамгаалдаг болоод татвар төлөгчдийн мөнгийг луйвардсан байж болзошгүй олон баримт нь ил болчихоод байхад хариуцлага тооцуулахгүй байдаг юм бол оо!?

Я.БААТАР

News.mn

/2026.04.23/

АН хоронд орж, МАН хоёр хуваагдсан санал хураалтын дүнд Ерөнхийлөгчийн санаачилсан УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах хуулийн төсөл парламентын босго даваад буй.  УИХ-ын даргаасаа эхлээд, парламентад суудалтай намуудад ардчиллын эсрэг үзэл бодолтой гишүүд байгааг баталсан санал хураалтын дүн Монголын улс төрд шинэ МАНАН үүссэн гэдгийг илтгэв.

Урьдын түүхүүдийг харахад үзэл баримтлал бус эдийн засаг, эрх мэдлийн хуваарилалт дагасан ашиг сонирхолтой МАНАН буюу улс төрийн голлох хоёр хүчин МАН, АН дамнасан бүлэглэл Ерөнхийлөгч төвтэй оршиж ирсэн.  Энэ удаагийнх ч тэр жишгээр явж байна. Гэхдээ сулхан. Учир нь шинэ МАНАН-д багтсан гишүүдийг “Дарамтлуулсан, айсан, авлигадуулсан, худалдагдсан, хууртсан, барьцаалагдсан, тохиролцсон” зэрэг муу муухай тодорхойлолт дагаж байна. Ийм тодорхойлолттой гишүүд өөрсдийнхөө буюу парламентын ардчиллын эсрэг  кноп дарж, Ерөнхийлөгчид үйлчилсэн. Ерөнхийлөгчид таалагдах гэж намын үзэл баримтлал, иргэд сонгогчдоо үгүйсгэсэн АН-ын 18 гишүүн байгаа. Тэд нэг хүнд хэт их эрх мэдэл олгох хуулийг дэмжсэнээрээ олонхоороо хэлэлцэн шийдвэрлэдэг ардчиллын зарчмыг зөрчөөд зогсохгүй намынхаа бодлогыг сөрсөн.

Тэднийг УИХ-ын дэд дарга Б.Пүрэвдорж сонгогдон манлайлсан. Ерөнхийлөгч тэргүүтэй МАН-ын талаас 2017 онд есөн гишүүнтэй АН-ын бүлгээс Л.Болд, Ж.Батзандан нарыг урвуулж, УИХ-д бүлэггүй үлдтэл нь хагаралдуулж байсан шиг үйл явдал давтагдав. Тэр үед Л.Болд, Ж.Батзандан нар яг л одоогийн 18 гишүүн шиг шударга ёс ярьцгааж байлаа.

Энэ удаад Ерөнхийлөгчийн УИХ-ын гишүүний эгүүлэн татах хуулийн төслийг хэлэлцэх эсэхийг шийдвэрлэх санал хураалтын өмнө УИХ дахь АН-ын бүлэг ардчилсан парламентыг дархлаагүй болгох уг хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хувьд дэмжээгүй. АН-ын 18 дээр ИЗНН-ын хоёр гишүүн нэмэгдсэнээр МАН-ын 37 гишүүнтэй хүч хавсарсан. Ерөнхийдөө  АН-ын 18, ИЗНН-ын хоёр гишүүн УИХ дахь Ерөнхийлөгчийн фракцын жигүүр маягаар ажилласан.

Харин тэдний эсрэг талд өнгөрсөн 2017 оноос Монголын улс төрд сууриа тавьсан Х.Баттулга, Л.Оюун-Эрдэнэ нарын хамтрал буюу МАНАН зогссон. Энэ бүлэглэл анх 2017 онд Х.Баттулга, У.Хүрэлсүх нарын хоршлоор үүссэн. Улмаар 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар У.Хүрэлсүхийн талынхан зайгаа авч, МАН дарга Л.Оюун-Эрдэнэ залгамжлан Х.Баттулгын МАНАН-д байр сууриа эзэлсэн байдаг. Энэ удаад Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн хуулийн төслийг хэлэлцэхэд Х.Баттулга, Л.Оюун-Эрдэнэ нарын хамтарсан МАНАН-гийн 44 гишүүн эсрэг санал өгсөн ч цөөн хувиар ялагдаад байна. Энэ 44 дотор УИХ суудалтай таван намын төлөөлөл АН төвтэйгөөр тогтож байгаа. Яг санал хураалтын өдөр тасалсан, чөлөөтэй, гадаад томилолттой байсан гишүүд олонх нь 44 бүлгийн талынх бөгөөд хэлэлцүүлгийн явцад тэд хүч нэмэн орж ирнэ. Үндсэндээ 25 гишүүн санал хураалтад оролцоогүй. Тэд нэмэгдвэл, Х.Баттулга, Л.Оюун-Эрдэнэ нарын МАНАН УИХ-д олонх болж, Ерөнхийлөгчийн дарангуйлал тогтоох хуулийг унагаагаад зогсохгүй төрийн эрх барих боломжтой.

Эх сурвалж:

Д.Мягмардорж /NEWS.MN/

Нийслэл алдагдсан өмч хөрөнгөө эргүүлэн авах ажлыг хуулийн хүрээнд үе шаттай зохион байгуулж байна. 2024-2025 онд  хууль бусаар алдагдсан нийслэлийн 15 барилга, байгууламжийг буцааж авсан. Ингэснээр нийслэлийн өмчийн барилга байгууламжийн ашиглалт сайжирч, нийслэлийн Өмчийн харилцааны газар нийслэлийн төсөвт 2024 онд 7 тэрбум төгрөг төвлөрүүлсэн бол 2025 онд 18 тэрбум төгрөгийг төвлөрүүлсэн юм.

Нийслэлийн алдагдсан өмч хөрөнгийг эргүүлэн авах ажил 2026 онд мөн үргэлжилж байна. Энэ онд “Өглөөний гудамж”-д байрлах “Өргөө” зочид буудлыг нийслэл өмчдөө эргүүлэн авлаа. “Өргөө” зочид буудлыг нийслэлийн өмчид эргүүлэн авах шүүхийн шийдвэр 10 гаруй жилийн өмнө гарсан хэдий ч бодитоор хэрэгжиж чадаагүй. 2025 оны аравдугаар сард хотын дарга Х.Нямбаатар “Өргөө” зочид буудлыг нийслэлд буцаан авахаа мэдэгдэж, 2025 оны арваннэгдүгээр сарын 4-ний өдөр тус объектыг нийслэлийн өмчид эргүүлэн авах тухай шаардлагыг хүргүүлсэн.

Тэгвэл өчигдөр нийслэлийн удирдах ажилтнуудын ээлжит шуурхай зөвлөгөөнөөр хотын дарга Х.Нямбаатар нийслэлийн алдагдсан өмч хөрөнгүүдийг эргүүлж авах ажил үндсэндээ цэгцэрч, “Өргөө” зочид буудлын эцсийн өмчлөгчөөр НИТХ бүртгэгдсэн болохыг онцолсон. Цаашид Соёлын төв өргөөний нэг блокийг нийслэлийн өмчөөр эргүүлэн авахаа хотын дарга Х.Нямбаатар мэдэгдсэн юм.

Туулын хурдны замын төслийн хэрэгжилттэй холбогдуулан Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд Ц.Сандаг-Очир, Төрийн нарийн бичгийн дарга Ш.Батбаяр болон тус яамны холбогдох газрын дарга нар өнөөдөр /2026.4.20/нийслэлийн Засаг даргын орлогч Т.Даваадалайтай  уулзалт хийлээ. Уулзалтын эхэнд Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд Ц.Сандаг-Очир “Би Туулын хурдны замын ажлыг түр зогсоосон. Түр зогсоох нөхцөл байдал үүссэн байсан. Зөрчил илэрсэн учраас түүнийг арилгуулах шаардлагатай болсон. Төслийг бүр зогсоогоогүй. Байгаль орчны яам Монгол Улсын хуулийг хэрэгжүүлэх чиг үүрэгтэй. Тусгай хамгаалалттай газарт байгаль орчны хяналтын байцаагч нар өөрсдийн хуулиар хүлээсэн үүргээ л биелүүлсэн. Түүнээс ажилд саад учруулаагүй.

Төслийг санаачлагч, хэрэгжүүлэгчид Монгол Улсын хууль тогтоомжийг мөрдөх үүрэгтэй. Улаанбаатарын иргэдэд энэ төсөл бүгдэд нь хэрэгтэй.

Бид ус, байгаль орчноо хамгаалах зорилготой иргэдийн санал, санаачилгыг үгүйсгэхгүй. Гэхдээ усаа хамгаалах нэрийн дор улстөржүүлж байгаа үйлдлийг ялгаж салгах хэрэгтэй. Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө батлагдаагүй байсан тул сайдын шийдвэрээр Туулын хурдны замын ажлыг түр зогсоох шийдвэр гаргасан. Энэ бол том төсөвтэй, байгаль орчинд нөлөөлөл өндөртэй төсөл учраас анхнаасаа хууль, журмын дагуу хэрэгжих ёстой. Иймд хууль хяналтын дагуу ажиллахыг хүсье” гэв.

-Б.БАТЦЭЦЭГСАЙДЫН ГАДААД ПАСПОРТ ТОЙРСОН “ЛУЙВАР”-ЫГ ИЛЧИЛСЭН БАРИМТУУД-

Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг болоод Б.Батцэцэгийг тойрсон хүмүүс төрийн өмчийн компанид хэрхэн эзэн сууж, дураараа авирлаж байгааг баримтуудаар харууллаа.

“Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨДХХК-д эзэн суучихсан энэ эмэгтэйчүүд Монгол төрийн дээр заларч, хуульгүйгээр зайдагнаж байна. Б.Батцэцэг сайдын хамаарал бүхий хүмүүст Монголын төр, Монголын хууль үйлчилж, хариуцлага тооцоосой билээ.

Сэтгүүлч С.Будрагчаа "Нууц" нэвтрүүлгээс...

Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг тойрон хүрээлэгч ойрын хүмүүсээ “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨОХХК (Төрийн өмчийн оролцоотой ХХК-д ) эзэн суулгаж, улсын онц чухалд тооцогдох уг байгууллагын хөрөнгийг хэрхэн шамшигдуулж буйг сэтгүүлч С.Будрагчаа “НУУЦ МАТЕРИАЛУУД” нэвтрүүлэгтээ онцолжээ. Түүний “Нууц материалууд:Паспортны дамчин” нэвтрүүлгийн агуулгыг тоймлон буулгаснаа хүргэе.

ҮАБЗ-ийншийдвэр ба дэд сайдын далд санаа

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, УИХ-ын дарга М.Энхболд, Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх гээд ҮАБЗ-ийг бүрдүүлдэг гурван эрхэм 2018 онд хуралдаж №27 дугаартай зөвлөмжийг баталсан байдаг. Уг зөвлөмжөөр “Монгол Улс иргэдийнхээ мэдээллийг гадны байгууллагуудаас хамгаалах, үндэсний аюулгүй байдлаа батлан хамгаалах зорилгоор гадаад паспорт, паспорт хийдэг бэлдэцийг эх орондоо үйлдвэрлэе. Үйлдвэрлэсэн бэлдэц дээрээ иргэдийнхээ зураг нэрийг өөрсдөө хэвлэдэг болъё” гэсэн үүрэг чиглэлийг Засгийн газарт өгч байв

Засгийн газар ч 2018 оны 144 тоот тогтоолоороо “Нэг иргэн нэг бүртгэл” үндэсний хөтөлбөр баталчихсан. Уг хөтөлбөртөө Монгол Улсын иргэний үнэмлэхний нууцлал бүхий бэлдэц бичилтийг хийх, үндэсний энгийн цахим гадаад паспорт үйлдвэрлэх болон паспортод бичилт хийх хүчин чадалтай дотоодын үйлдвэр байгуулах зорилтыг албан ёсоор дэвшүүлж, уг ажлыг гардан хийхээр төлөвлөсөн юм. Гэтэл тус ажлыг Засгийн газрын дотроос нь харж, ажиглаж явсан нэг эмэгтэй энэхүү боломжийг ашиглаж маш их хэмжээний мөнгө хийе гэсэн атгаг санаа агуулсан байдаг.. Тэр хүн бол “Мөнхийн үсэг компани” компани, “Экопак Монгол”, “Азхур хэвлэл” компани, “Монголын үнэт цаас хэвлэл” гээд хэвлэлийн бүх л том гэгдэх үйлдвэрүүдийн хувцааг эзэмшигч, яг тухайн үед Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн бөгөөд Гадаад харилцааны дэд сайдаар ажиллаж байсан Батмөнхийн Батцэцэг байлаа.

Паспортын дамчин

ҮАБЗ-ийн 2018 онд баталсан энэхүү зөвлөмж таван жилийн дараа л бодит ажил болсон юм. Монгол Улсын Засгийн газраас үндэсний гадаад паспорт хэвлэх, түүний бэлдэцийг бий болгох, хийсэн бэлдэц дээрээ иргэдийнхээ нэр зургийг хэвлэдэг албан ёсны үйлдвэр барьж байгуулах зорилгоор төрийн өмч давамгайлсан хуулийн этгээд байгуулах тухай тогтоол баталж байв. Бүр тодруулж хэлбэл, 2023 оны хоёдугаар сарын 8-нд 69 дугаартай “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани байгуулах тогтоол баталсан юм. Гадаад паспортын бэлдэцийг бэлдэх түүн дээр хэвлэл хийх нь жирийн нэг ном хийхтэй адилгүй. Гадаад паспортын хуудас бүр нь нууцлал бүхий холограмм зурагтай, хавтас нь өндөр нууцлал бүхий чиптэй, лазераар сийлсэн зураг, хэт ягаан гэрэлд харагддаг нууц дүрс тэмдэг, цаасан дотор гүйсэн нууц утас, тэр бүү хэл нано тексттэй байдаг юм байна. Ийм олон нууцлал агуулдаг учраас дэлхийн улс орнууд гадаад паспорт хэвлэхдээ маш нарийн дэг журам баримталдаг. Яг л мөнгөн тэмдэгт хэвлэж байгаа юм шиг маш нарийн хяналттай.

Тухайлбал, гадаад паспорт хэвлэх үйлдвэрийг дотоодын цэрэг нь бүрэн хамгаалдаг аж. Гадаад паспортын үйлдвэрт ажиллах ажилтныг яг л тагнуулын байгууллагын ажилтныг сонгон шалгаруулж байгаа юм шиг шигшиж авдаг. Гурван үеийн намтар, хувийн бүх мэдээллийг нь шалгаж тогтоосны үндсэн дээр Тагнуулын байгууллагаас өгсөн зөвшөөрлийн дагуу ажилтнуудыг нь томилдог.

Гадаад паспорт хэвлэх маш олон шат дамжлага бий. Энэ бүх шат дамжлага болгонд ажиллах хүмүүс нь өөр. Хэвлэх бүх дарааллыг нэг хүнд огт зааж өгдөггүй. Үүнээс гадна гадаад паспорт хэвлэх үйлдвэрт ажилладаг хүн ажлын байр руугаа шалгуулж нэгжүүлж ордог. Гар утастай ордоггүй. Ухаалаг цагтай орохыг хориглоно. USB холболт, флаш диск, зарим тохиолдолд бичгийн цаасыг хүртэл үйлдвэр рүүгээ авч орохыг хориглодог. Тэгэхээр гадаад паспорт хэвлэх нь төрийн маш онцгой нууц, маш онцгой обьект байдаг. Ийм учраас ямар нэгэн хувийн хэвшлийн компани, жирийн иргэнд огт өгдөггүй онцлогтой юм билээ.

Гэтэл Монгол Улсын Засгийн газар “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанийг байгуулахдаа маш ноцтой алдаа гаргачихсан. Энэ онц чухал обьектынхоо 49 хувийг “Мигасон” гэдэг хувийн компанид зүгээр л өгчихсөн юм. ҮАБЗ-ийн түвшинд авч үздэг үндэсний онц чухал обьект бүхий хэвлэх үйлдвэрийнхээ 49 хувийг “Мигасон” гэдэг үл мэдэгдэх компанид өгнө гэдэг солиотой гэхэд багадмаар цочирдом шийдвэр.

Монгол Улсын онц чухал обьектын 49 хувийг эзэмшигч “Мигасон” гэгч компанийн ард чухам хэн байна вэ гэдгийг эрэн сурвалжилсан чинь Найдангийн Цэрэндолгор гэх үл мэдэгдэх эмэгтэй энэ компанийн цор ганц хувьцаа эзэмшигч бөгөөд эцсийн өмчлөгч байх нь тэр. Энэ бүсгүй хэн бэ гээд хайгаад үзтэл 1974 онд төрсөн, Б.Батцэцэг сайдтай бараг үе тэнгийн хүн байж таарсан. МУИС-ийг эрх зүйч мэргэжлээр 2004 онд төгссөн, 2013 онд хуульчийн шалгалтад тэнцээд өмгөөлөгч болсон. Өнгөрсөн хугацаанд Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн “Мөнхийн үсэг” компанид хуулийн зөвлөхөөр ажиллаж байж. Мөн Б.Батцэцэг сайдын эзэмшдэг хэмээн хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ тусгасан “Экопак Монгол” гэдэг компанид мөн хуулийн зөвлөхөөр ажиллаж байсан баримтууд нь надад олдсон юм. Цааш нь үргэлжлүүлээд хайтал Найдангийн Цэрэндолгор гэх эмэгтэй Б.Батцэцэг сайдын хүү Ганбатын Соджамын үүсгэн байгуулсан “Ви Эс Эм” ХХК-д мөн л хариуцлагатай албан тушаал хашиж явсан хүн болж таарлаа. Өөрөөр хэлбэл, Н.Цэрэндолгор гэгч нь Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн хувийн бизнесүүд болох “Мөнхийн үсэг”, “Экопарк монгол” гэх мэт компаниудад хуулийн зөвлөхөөр ажиллаж, энэ хүнтэй энэ насныхаа амьдрал, бизнесээ холбосон хүн болж таарсан. Ийм хүн Монгол Улсын төрийн онц чухал объект байх учиртай “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанийн 49 хувийг эзэмшсэн байна гээд та бод доо.

Асуудал ингээд дуусаагүй. ҮАБЗ-өөс 2018 онд Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлыг батлан хамгаалах зорилгоор үндэсний дотоодын үйлдвэр байгуулах чиглэл өгсөн байдаг. “Гадаад паспортын бэлдцээ эх орондоо хэвлэ, гадаад паспортын бэлдэц дээрээ иргэдийнхээ зураг, нэрийг хэвлээд гарга” гэсэн чиг өгсөн юм. Гэтэл төрийн өмчийн оролцоотой энэ компанийнх нь анхны гүйцэтгэх захирлаар Эрдэнээгийн Ариунгэрэл гэдэг эмэгтэйг томилчихсон. Э.Ариунгэрэл мөн л Б.Батцэцэг сайдын эзэмшдэг хэмээн хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ тусгасан “Монголын үнэт цаас хэвлэл” ХХК-ийнх нь захирлаар 2018 оны гуравдугаар сарын 23-ны өдөр томилогдон ажиллаж явсан намтартай хүн. Тэндээ ажиллаж байгаад 2023 онд Засгийн газрын 69 дүгээр тогтоол батлагдаж ”Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанийг байгуулангуут захирлаар нь томилогдчихож.

За ингээд харахаар Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн эзэмшдэг, өөрөө захирлаар нь ажилладаг байсан компаниудад үеийн үед түүний удирдлага дор ажиллаж явсан баруун, зүүн гарууд нь Монгол Улсын төрийн онц чухал обьект болох “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчийн оролцоотой ХХК-ийн гол удирдлагыг гартаа авсан байна. Тэд гол удирдлагыг гартаа авсаны дараа яаж хуульгүйгээр, яаж дүрэмгүйгээр, яаж дур зоргоороо авирласныг яг одоо хэлж өгье.

Дураараа дургигчид

Үндэсний аудитын газраас тухайн үед УБЕГ-ын даргаар ажиллаж байсан Д.Дэлгэрсайханд хаягласан хязгаарлалттай дүгнэлт гэх тодотголтой албан бичгийг 2024 оны гуравдугаар сарын 25-ны өдөр илгээжээ. Үндэсний Аудитын газрын хязгаарлалттай дүгнэлтэд “Танай байгууллагын 2023 оны санхүүгийн нэгтгэсэн тайлан, төсвийн гүйцэтгэлд хяналт шалгалт хийх явцад 35 тэрбум 936 сая 400 мянган төгрөгийн зөрчил илэрлээ. Уг бүх зөрчил нь Засгийн газрын 2023 оны 69-р тогтоолоор байгуулсан “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчийн оролцоотой ХХК-тай холбоотой байна” гэсэн утгатай өгүүлбэрүүд дурайж байж. УБЕГ хэмээх ганц байгууллагад илэрсэн 36 тэрбумынх нь бүх зөрчил сайдын хамаарал бүхий гэсэн хардлагад өртөөд буюу нөгөө компанитай холбоотой болж таарсан. Энэ бол байж болшгүй асуудал.

Аудит ямар зөрчлүүд илрүүлснийг одоо хэлж өгье. “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчийн оролцоот ХХК-ийн хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн хэмжээг 31 тэрбум 598 сая төгрөгөөр тодорхойлсон боловч уг хөрөнгийг нягтлан бодох бүртгэлд бүртгээгүй нь илэрчээ. Уг компанийн 51 хувьд ногдох 16.1 тэрбум төгрөгийн хөрөнгийг УБЕГ-аас шилжүүлээгүйг ч илрүүлсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани руу 51 хувьд ногдох мөнгөө УБЕГ-аас шилжүүлээгүй гэсэн үг. Мөн 49 хувьд ногдох 15 тэрбум 483 сая төгрөгийг ч мөн “Мигасон” компанид хүлээлгэн өгсөн баримт үйлдээгүй байна. Өөрөөр хэлбэл Засгийн газар нь ч энэ компанийг байгуулсан үүргээ хүлээгээгүй. “Мигасон” ч энэ үүргээ биелүүлээгүй гэсэн үг. Нэг үгээр хэлбэл энэ компани цаасан дээр байгуулагдсан боловч эрхзүйн хувьд бүрэн төлөвшөөгүй болж таарсан. Нягтлан бодох бүртгэл дээр өр, авлагаар орох байсан нь ч ороогүй. Энэ зөрчлийг нь аудитынхан гаргаад ирж.

Адуитын газрын хязгаарлалттай дүгнэлтэд байгаа хамгийн ноцтой өгүүлбэрийг одоо онцолъё. УБЕГ-аас 480.8 сая төгрөгийн үнэ бүхий 12299 ширхэг гадаад паспортын бэлдэцийг гадаад паспорт хэвлэ гээд өгсөн чинь “Мигасон” компани хүлээж авангуутаа бүгдийг нь үйлдвэрийн гологдол боллоо гээд устгаад хаячихаж. Энэ ноцтой зөрчил нь аудитын дүгнэлтээр илэрчихсэн.

Гадаад паспорт хэвлэх ажил бол үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээний маш онц чухал асуудал юм. Тийм учраас паспорт хэвлэх явцад дотоодын цэргийнхэн, тагнуулынхан өндөр хяналт тавьдаг, дэлхийн улс орнууд гадаад паспорт хэвлэх ажилтнуудыг тагнуулын байгууллагаараа шалгуулж ажилд авдаг. Энэ тухай би нэвтрүүлгийнхээ эхэнд онцолсон. Гэтэл Монгол Улсын Засгийн газар, өөрөөр хэлбэл УБЕГ-ынхан ҮАБЗ-тэй шууд холбоотой онц чухал энэ ажлаа Э.Ариунгэрэл, Н.Цэрэндолгор гэдэг хоёр эмэгтэйд хүлээлгэж өгчихөөд ямар ч хяналт тавихгүйгээр хаячихсан нь аудитын дүгнэлтээс гараад ирж байгаа юм. Энэ бол маш ноцтой дүгнэлт.

12.299 ширхэг гадаад паспортын гологдол гаргана гэдгийг ч ойлгох аргагүй. Гадаад паспорт бол маш онцлогтой. Нэг нүүр хэвлэнгүүтээ шууд команд өгч олон мянган хувиар нь тачигнатал хэвлэж гаргадаг эд биш. Паспорт болгон өөр. Паспорт болгон дээр тухайн паспортын эзэмшигчийн зураг, овог нэр бий. Жишээ нь, С.Будрагчаа гэдэг нэр дээр 100 ширхэг паспорт гарахгүй. Ийм онцлогтой зүйл дээр өчнөөн мянган гологдол гарсан гэхэд би хувьдаа итгэхгүй. Паспорт нэг бүрийг гарч ирэхэд нь шалгаж нягтлаад явах учиртай. Гэтэл яагаад ийм олон гологдол гарна гэж?! Би хувьдаа Монгол төрийн онц чухал объектод эзэн суусан энэ хоёр эмэгтэй магадгүй үндэсний аюулгүй байдалд заналхийлсэн үйлдэл хийсэн ч юм билүү гэж хардаж байна. Олон мянган гологдол гарсан гэж худал мэдүүлээд төдий хэмжээний хуурамч паспорт үйлдвэрлээд хэн нэгэн гадны этгээдэд өгсөн байвал яах юм?!...Үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой асуудал учраас Тагнуулын байгууллага үүнийг заавал шалгаж мухарлах ёстой.

Аудитын тайланг цааш нь үргэлжлүүлэн унштал дахиад өчнөөн зөрчил гарч ирсэн. Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани “Смарт карт” компанитай хоёр сарын хугацаатай байгуулсан гадаад паспорт хэвлэх машины хор болон хорны сав дагалдах хэрэгсэл нийлүүлэх гэрээ байгуулсан атлаа гэрээний хэрэгжилтийг дүгнэн баталгаажуулахгүйгээр үлэгдэл санхүүжилт болох 102 сая төгрөгийн үлдэгдлийг шууд шилжүүлсэн байна. Арай дэндүү. Та өөр дээрээ зүйрлэж бод доо. Та бусдаас бараа материал худалдаж авна гэж гэрээ байгуулчихаад захиалсан бараагаа аваагүй байж 102 сая төгрөгөө шууд шилжүүлэх үү. Хувь хүн дээр ч гэсэн байж болшгүй асуудал шүү дээ. Гэтэл Монгол Улсын төрийн онц чухал объект болох “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанид эзэн суусан Б.Батцэцэг сайдын хоёр “найз” ингэж л хуульгүй авирласан байгаа юм. Зүгээр л дур зоргоороо авирласан. “Смарт карт” компани 102 сая төгрөгийн принтерийн хор, бусад зүйлсийг нийлүүлсэн эсэх нь ч тодорхойгүй. Тэгсэн мөртлөө буруутай этгээдүүд нь хуульд заасан ямар ч хариуцлага хүлээгээгүй байдаг юм.

Үндэсний Аудитын газрын тайлангийн “Илрүүлэлт 9”-т нь “Төрийн үнэт цаас хэвлэл компанийн гүйцэтгэх захирал Э.Ариунгэрэл нь тайлант оны эцэст байгууллагын харилцах данснаас 1 тэрбум 42 сая төгрөгийг үндэсний цахим болон энгийн гадаад паспортын түүхий эд материал худалдан авна хэмээн бусдад урьдчилан шилжүүлжээ” гэсэн өгүүлбэр дурайж байна. Ер нь Монгол Улсын төрийн байгууллага, төрийн өмчийн оролцоотой компаниуд 20 сая төгрөгөөс дээш дүнтэй худалдан авалт хийхдээ Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хуульд заасны дагуу нээлттэй тендер, сонгон шалгаруулалт зарлаж, худалдан авалт хийдэг. Төсвийн мөнгийг үр ашигтай зарцуулахын тулд ингэх ёстой юм. Гэтэл санхүүгийн тайлангийн жил нь дуусчихсан байхад Э.Ариунгэрэл гэдэг захирал нь дур мэдээд 1 тэрбум 42 сая төгрөгийн урьдчилгааг зүгээр л шилжүүлчихэж. Үүнийхээ төлөө тэр ямар ч хариуцлага хүлээгээгүй.

Аудитын тайлангийн “Илрүүлэлт 12” дээр “Тайлант хугацаанд төрийн үнэт цаас хэвлэл компанийн касснаас ажилчдын цалин болон бараа материал худалдаж авах зардал хэмээн 371 сая төгрөгийн бэлэн мөнгөний зардал гаргажээ” гээд биччихсэн байна. 371 сая төгрөг ямархуу хэмжээтэй мөнгө болдгийг CHATGPT-гээс асууж үзлээ. Монголын хамгийн том мөнгөн дэвсгэрт болох 20 мянгатаар бодож үзэхэд 18850 гаруй боодол болох юм байна. Боодол боодлоор нь давхарлаад үзвэл 1.85 метр хүнтэй тэнцэхүйц өндөр болно гэнэ. 100-гийн торыг гурван удаа дүүргэхүйц тийм их хэмжээний бэлэн мөнгийг “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компаниас бэлэн мөнгөний зардал болгоод гаргачихсан байна. Энэ чинь л авлига шүү дээ. Авлигын мөнгө жинхэнэ эзэндээ ингэж очдог. Тэгэхээр “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компаниас бэлнээр гарсан тэр мөнгө хэнд очсон байх вэ?!

Одоо Аудитын тайлангийн хамгийн ноцтой асуудал руу оръё. “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани 2023 онд Засгийн газрын тогтоолоор байгуулагдсан жилээ УБЕГ-аас 16 удаагийн гүйлгээгээр 22 тэрбум 46 сая төгрөгийг гадаад паспорт хэвлэнэ гэж татаж авсан юм билээ. Тэгсэн мөртлөө орж ирсэн мөнгөнийхөө 20 тэрбум 750 сая төгрөгийг олон удаагийн гүйлгээгээр бараа материал худалдан авах, цалин гэх мэт янз бүрийн зардлаар компанийн данснаас гаргасан байдаг. Ингэж гаргасан хүн нь компанийн гүйцэтгэх захирал Э.Ариунгэрэл буюу Б.Батцэцэг сайдын “Монголын үнэт цаас хэвлэл” компанид гүйцэтгэх захирал хийж байсан эмэгтэй.

Хамгийн ноцтой нь Э.Ариунгэрэл энэ бүх зардлаа шилэн дансандаа огт шивээгүй. Шилэн дансны тухай хуульд 5 сая төгрөгөөс дээш үнэтэй, цалингийн зардлаас бусад бүх гүйлгээг бичиж тайлагнаж, ард түмэнд шилэн байлгах ёстой. Гэтэл нэг ч гүйлгээ шивээгүй. Тэр ч бүү хэл шилэн дансан дээр цонх хүртэл үүсгээгүй байсан нь Үндэсний Аудитын тайлангийн шалгалтаар илэрсэн. Үнэхээр хуульгүй авирласан байгаа биз.

Тэгэхээр Монголын төрийн онц чухал обьект байх учиртай “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨОХХК-ийн 49 хувийг төлөөлж очсон, энэ компанийн Удирдах зөвлөлд байгаа Н.Цэрэндолгор, энэ компанийн гүйцэтгэх Э.Ариунгэрэл, бүр тодруулбал Б.Батцэцэг сайдтай хамаарал бүхий энэ хоёр хүн ингэж л дур зоргоороо авирласан байна. Жижиг жишээ хэлэхэд 174 сая төгрөгийн бараа материалыг зүгээр л шууд худалдан авалтаар худалдаад авчихсан байх жишээний. Тендэрийн хуулийг үл тоосон үйлдэл шүү дээ.

Ийм ноцтой асуудлуудыг тусгасан аудитын тайлан хүрээд ирэнгүүт тухайн үед УБЕГ-ын даргаар ажиллаж байсан Д.Дэлгэрсайхан үхтлээ айж, зүрх нь хаагдах шахсан юм билээ. Яарч сандраад дээд байгууллага болох Хууль зүйн сайдад мэдэгдсэн байдаг. Хууль зүйн сайд энэхүү асуудлыг шуурхай хуралдаанаар авч хэлэлцээд “ Төрийн үнэт цаас хэвлэл компанийн удирдлагууд яагаад ингэж дур зоргоороо хуульгүй авирлаад байна вэ. Наад хүмүүстээ дур зоргоороо байж болохгүйг сануул” гэсэн утга бүхий албан бичиг хүргүүлсэн байгаа юм. Харамсалтай нь дур зоргоороороо авирлагч хүүхнүүд энэ албан бичгийг үл тоосон.

Дараа жил нь үүнээсээ ч ноцтой олон алдаа, асуудал гаргасныг би өмнөх дугаартаа та бүхэнд хүргэсэн. Өмнөх нэвтрүүлэгтээ би 24 тэрбум төгрөгийн худалдан авалттай холбоотой маш ноцтой асуудлыг гаргаж тавихад иргэд энэ илт луйварт ихэд эмзэглэж сошиал орчинд дургүйцлээ илэрхийлсэн. Миний ил болгосон баримтыг маш олноороо сошиал орчинд түгээсэн. “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчит компанийн захирал Э.Ариунгэрэл дур мэдэж ямар ч тендэр зарлахгүйгүйгээр албан ёсны оффиссгүй, ажилтангүй, “Алтай” хотхоны хувийн айлын гэрийн хаяг дээр бүртгэлтэй “Жордан топпен трейд” компаниас 24 тэрбумын шууд худалдан авалт хийсэн асуудлыг би дэлгэсэн. Гадаад паспортын бэлдэц худалдаж авах зардал гээд л энэ их мөнгийг шууд гаргачихсан байдаг юм.

Ийм ноцтой асуудал болсныг Үндэсний аудитын газрынхан мэдээд “Зө нөхөд өө, ингэж дур зоргоороо авирлахгүй ээ. Наад 24 тэрбум төгрөгийн худалдан авалт чинь улсын нууцад хамаарах бараа материал биш байна. Тиймээс үүнийгээ нээлттэй сонгон шалгаруулалтаар явуул” гэдэг албан шаардлага хүргүүлж байжээ. Энэ шаардлагын дагуу 2025 оны дөрөвдүгээр сарын 14-ний өдөр буюу яг нэг жилийн өмнө УБЕГ-ынхан “Үндэсний гадаад паспортын бэлдэц худалдан авах тухай” гээд 22.933.327.500 төгрөгийн төсөвт өртөгтэй нээлттэй дуудлага худалдааг албан ёсоор зарласан юм байна.

УБЕГ-ынхан ийнхүү “Яг хуулийн дагуу ажлаа явуулъя. Б.Батэцэг сайдын хамаарал бүхий хүмүүс үнэхээр хуульгүй, дур зоргоороо авирлаж төрийн өмчийн дийлэнх хувьцааг нь эзэмшдэг компанид давлиун хандаж байна” гэж хараад асуудлыг таслан зогсоохоор хөдлөөд эхэлтэл чинь яасан гээч. “Мигасон” ХХК-ийн захирал Н.Цэрэндолгор 2025.05.16-ний өдөр Сангийн яам руу албан бичиг явуулчихсан. Бичгийн агуулга нь их давилуун, түрэмгий. “Та нар юу яриад байна. Төрийн үнэт цаас хэвлэл компани бол гадаад паспорт хэвлэх зорилгоор байгуулагдсан. Манай компанийн хийх ёстой ажлыг нээлттэй дуудлага худалдаагаар зарлана гэдэг байж болохгүй зүйл. Энэ тендерээ таслан зогсоо” гэсэн агуулга бүхий бичгийг Сангийн яаманд явуулаад тендерийг цуцлуулчихсан гээд та бүхэн бод доо.

22 тэрбумын тендерийн ажлыг жирийн нэг компанийн захирал, Б.Батцэцэг сайдын ойрын хамаарал бүхий хүн ганцхан албан бичгээр таслан зогсоогоод ямар ч түүхгүй, ажилтангүй, “Алтай” хотхоны айлын хаяг дээр бүртгэлтэй компаниасаа дур зоргоороо худалдан авалт хийх замаа засчихсан гэж би хувьдаа хардаж байна.

Энэхүү нэвтрүүлгээрээ та бүхэнд нэг зүйлийг онцолж харуулах гэсэн юм. Авлигын эсрэг хууль сүүлийн үед чангарсан учраас ямар ч хулгайч өөрийнхөө эхнэрийн эсвэл хүүхийн нэр дээр компани байгуулж хулгай хийхээ больсон. Харин хажууд нь шадарладаг байсан, үгнээс нь гардаггүй өөрийнхөө хүмүүсийг Төрийн өмчийн компанид ямар нэгэн байдлаар шургуулаад дур зоргоороо авирладаг болсон. Үүний хамгийн тод томруун жишээг хөдөлшгүй баримтуудаар харуулъя гэж зорилоо. Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг болоод Б.Батцэцэгийг тойрсон хүмүүс төрийн өмчийн компанид хэрхэн эзэн сууж, дураараа авирлаж байгааг баримтуудаар харууллаа.

Хэрэв Монголд хууль гэж байдаг бол, хэрэв “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨДХ-д эзэн суучихсан энэ эмэгтэйчүүдэд хууль үйлчилдэг байсан бол Монгол Улс үндэсний гадаад паспортынхаа бэлдцийг авах ажлыг нээлттэй дуудлага худалдаагаар зарлах байсан юм. Монголд “Мигасон” л цор гарц хэвлэлийн компани биш. 20-30 жилийн түүхтэй олон сайн компани бий. Тэд хамгийн сайн бараа бүтээгдэхүүнийг хамгийн хямд үнээр хэвлээд нийлүүлэх бүрэн боломжтой. Та бид нэг гадаад паспортыг ойролцоогоор 200 мянган төгрөгөөр худалдан авдаг байх. Хэрвээ нээлттэй сонгон шалгаруулалт зарласан бол энэ үнэ магадгүй хоёр дахин хямдрах, түүнээс ч илүү хямдрах, илүү чанартай байх боломжтой. Гэтэл энэ хэдхэн эмэгтэй Монголын төрд эзэн суучихаад зайдалсаар байна. Монгол Улсад маань шударга ёс тогтоосой билээ. Монгол төрийн дээр заларч, хуульгүйгээр зайдагнаж буй энэ хүмүүст Монголын төр, Монголын хууль очоосой билээ.

Тэмдэглэсэн: Т.Бямбаням

"Өдрийн сонин"