Монгол Улсын 32 дахь Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ 2023.02.19-нд МҮОНТ-д ярилцлага өгч байв.
Энэ нь түүний Ерөнхий сайдаар ажилласнаас хойшхи бүрэн хэмжээний анхны ярилцлага байсан юм.

Гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн нүүрсний хулгай, оффтейк гэрээнүүд, Хөгжлийн банк, авлига, жагсаал
цуглаан, Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт, улс төр, эдийн засгийн нөхцөл байдал, цар тахал, ОХУУкраины асуудал, Оюутолгойн хэлэлцээр, олон улсын харилцаа зэрэг асуудлыг хөндөж, Монгол Улсын Засгийн газрын байр суурийг илэрхийлэв. Ярилцлагын онцлох эшлэлүүдийг хүргэж байна.
- ЭТТ компаний захирал асан Б.Ганхуяг болон Монголын оюутны холбооны үе үеийн удирдлагууд
тодорхой хэмжээний санхүүжилт босгож жагсаалд оролцсон. Шалгалтын явцад нүүрсний
хулгайн эсрэг тэмцлийг саармагжуулах гэсэн зорилго агуулсан нь шалгалтаар тогтоогдсон.
- Нүүрсний жагсаалд койнтой холбоотой хүмүүс, Хөгжлийн банктай холбоотой нөхдүүд нүүрсний
хулгайн тэмцлийг саармагжуулах зорилго агуулсан.
- УИХ-ын гишүүн Д.Бат-Эрдэнэ нүүрсний жагсаалыг санхүүжүүлэхэд онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн.
Манай улс уул уурхай түшиглэсэн далд эдийн засагтай болчихсон. Энэ нь хэдхэн хүний гарт
нууцаар эргэдэг нь маш ойлгомжтой болсон. Далд эдийн засгаар улс төрийн намыг
санхүүжүүлдэг. Албан бус бүлэглэлийг албан ёсны төр нь дийлэхээ больчихсон.
- Ихэнх Ерөнхий сайдууд огцрохгүйн тулд бүлэглэлийн барьцаанд орсон дүр зураг харагддаг.
- Нүүрс, зэсийн "тоглогчид" тоглоомын дүрэм өөрчлөгдөхгүй, тоглогчид л өөрчлөгдөх юм чинь
хүлээх ёстой гэж ярьдаг. Нүүрс, зэс байхад улс төрийг бид удирдана. Засгийн газрын огцруулж
чадна. Ерөнхий сайдыг тоглоомын, утсан хүүхэлдэй болгож чадна гэж боддог.
- С.Зоригийн хэрэг Эрдэнэт үйлдвэртэй холбоотой.
- Төрөөсөө том албан бус бүлэглэл 1998 онд илэрч байсан. Тус бүлэглэл бэхэжсээр байгаад
Эрдэнэтийн 49 хувийг улсын мөнгөөр хувьд авах лобби бүлэглэл болох хэмжээнд хүртэл
томорсон.
- Сонгуулийн дараа банкны захирлууд тойрч суучхаад захиргааны танхим, эрүүгийн танхим, дээд
шүүхийн тэр шүүгчийг авлаа гэж хувааж авдаг байж болохгүй.
- Шүүх тогтолцоо дархлаагүй юм шиг харагдаж байна. Шүүх шударга байхыг нийгэм 30 жил
хүлээлээ.
- Улаанбаатар хотын түгжрэл хууль бус газар олголтоос үүдэлтэй.
- Түгжрэл, утааны цаана авлига байна.
- Хогийн ургамал дахин ургахгүй байх суурь нь авлигатай тэмцэх "5 Ш" ажиллагаа.
- Хууль хяналтын байгууллагаас УИХ-ын гишүүд асуудалтай гэж үзвэл би улс төрийн хамгаалалт
үзүүлэхгүй гэж бүлгийн хурал дээр мэдэгдсэн.
- Хоёроор ч тогтохгүй олон гишүүдийг шалгуулахыг уриалж байна.
- ЗГ, УИХ-ын гишүүд өөрийн гэр бүл, хамаатан саднаа төрд томилохыг хориглох хуулийн төслийг
өргөн барина.
- 50 сая, 100 сая тонн нүүрс экспортолдог болбол ДНБ 10 мянган ам.доллар давах боломжтой.
- 2030 он гэж тооцоолж байсан үр дүндээ 1-2 жилийн дараа хүрэх боломжтой. Шинэ сэргэлтийн
бодлого бол хөгжлийг хурдасгагч бодлого.
- 2023-2024 онд эдийн засаг сэргэнэ.
- Нүүрс, зэсэнд суурилсан далд эдийн засгийг ил болгох, төрийн өмчит компаниудыг ил тод
болгох хоёрхон зорилгыг хэрэгжүүлэхэд Монгол Улс олон жилийн турш ярьсан нэг хүнд ногдох
ДНБ 5000 ам.долларт хүрнэ гэсэн зорилтод энэ жилийн төгсөлд хүрнэ.
- Нэг сая жуулчин хүлээх авах зорилтдоо ирэх жил хүрнэ.
- 2023-2025 онд Монгол Улсын нэрийг дэлхийд өргөх жил байх болно. Зөвхөн аялал жуулчлалын
хувьд ч биш эрх зүйн хувьд хөрөнгө оруулагчдын эрх ашгийг хамгаална.
- Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн тухай асуудалд нийгмийн дэмжлэгийг авах шаардлагатай.
- Өнөөдөр бид Үндсэн хуулийн шинэчилсэн найруулга хийх, нэмэлт өөрчлөлт хийх, огт өөрчлөхгүй
байх гэсэн салаа замын уулзвар дээр байна. Ерөнхий сайдын хувьд нээлттэй хамтарч
ажиллахад бэлэн байна.
- Хувь хүний байр сууринаас хариулахад сонгуулийн холимог тогтолцоо зөв гэж үздэг. Гэхдээ
холимог тогтолцоо нь 50:50 байх ёстой. Энэ тохиолдолд санал гээгдэхгүй. Нэг нам дангаараа
үнэмлэхүй ялах боломж нь байхгүй болдог.
- Сонгууль дөхөж байна. Улс төрийн намуудын хүсэж байгаа тоглоомын дүрмээр нь өрсөлдье гэж
бодож байна.
- Ард түмнээс илүү том эрх мэдэл, олон нийтээс илүү хүчтэй улс төр гэж байхгүй.
- Төрийн албан хаагч татвар төлөгчдийн санхүү дээр амьдарч буй үйлчлэх ёстой албан тушаалтан
гэж ойлгодог байх, парламентын гишүүд олон нийтийг төлөөлж буй төлөөллийн төв
байгууллагын сонгогчдын мандат гэдгээ ойлгодог байх реформыг хийе гэж байна.

Т.САЙХАН

 

Жеффри Эпштейний хэргийн эхлэл, төгсгөл

Еврей гаралтай АНУ-ын тэрбумтан, санхүүч Жеффри Эпштейн хүүхдийн наймаа, насанд хүрээгүй охидын бэлгийн мөлжлөг, олон улс дамнасан гэмт хэргийн нууц сүлжээ байгуулсан хэрэгт буруутгагдсан.

Жеффри Эпштейний эсрэг анхны хэрэг 2005 оны хавар гарч иржээ. Нэгэн эмэгтэй 14 настай өргөмөл охин нь хүчирхийлэлд өртсөн тухай мэдээллийг цагдаагийн газарт өгчээ.

Үүний мөрөөр ажилласан цагдаа нар Жеффри Эпштейний харшаас нууц камер болон насанд хүрээгүй бусад охидын гэрэл зургийг олжээ. Ингээд түүнийг мөрдөн шалгаж эхэлсэн байна. Мөрдөн шалгах явцад Жеффри Эпштейн 2002 оноос хойш залуу охид, эмэгтэйчүүдтэй хүчээр бэлгийн харьцаанд ордог, төлбөр төлж хүчирхийлдэг нь илэрч, хохирогчийн тоо 50 давжээ. Тиймээс түүнд эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн байна.

Гэхдээ 2008 оны зун гэхэд Жеффри Эпштейн биеэ үнэлэгчдийг уриалан дуудсан хоёр хэрэгт буруутай гэдгээ хүлээн зөвшөөрч, хохирогчдод нөхөн төлбөр төлж, нууцаар тохирч шүүхээс 18 сарын хорих ял шийтгүүлжээ. Гэсэн ч ердөө 13 сарын дараа батлан даалтаар суллагдсан байна.

Харин Жеффри Эпштейнтэй холбоотой шинэ мөрдөн байцаалт 2019 оны хоёрдугаар сард эхэлсэн. Түүнийг 2019 оны долоодугаар сарын 6-нд баривчилсан байна. Энэ удаад түүнийг олон улс дамнасан гэмт хэргийн нууц сүлжээ байгуулсан, хүүхдийн наймаа, бэлгийн мөлжлөг, гэрчид хөндлөнгөөс нөлөөлсөн зэрэг хэргээр ялласан. Өдгөө “Жеффри Эпштейн гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрөөгүй бөгөөд баривчлагдсанаас хойш нэг сарын дараа шүүхийн шийдвэр гарахаас өмнө амиа хорлосон” гэдэг мэдээлэл үлдээд байна.

Гэхдээ Жеффри Эпштейний Британийн загвар өмсөгч Гислейн Максвеллийг 2020 онд баривчилжээ. Мөрдөн байцаагчдын мэдээлснээр энэ эмэгтэй нь насанд хүрээгүй хүүхдүүдийг уруу татаж, бэлгийн харилцаанд оруулахыг албадсан, мөн 14 настай хүүхдүүдийг бэлгийн боолчлолд уруу татаж, дараа нь зарахад Жеффри Эпштейнд тусалсан хэрэгт буруутгасан байна. Тухайлбал, хохирогчдын нэг болох АНУ-ын иргэн Виржиниа Робертс-Жиуффре “Максвелл гэдэг эмэгтэй намайг 17 настай байхад Британийн хунтайж Эндрютэй танилцуулсан. Хунтайжтай бэлгийн харьцаанд орохыг шаардсан” гэж мэдэгдсэн. Харамсалтай нь тэрээр 2025 оны дөрөвдүгээр сард амиа хорлосон байдаг. Виржиниа Робертс-Жиуффрегийн дурсамж 2025 оны аравдугаар сард хэвлэгдэж, түүндээ хунтайж Эндрютэй холбоотой ноцтой зүйлсийг бичиж үлдээжээ. Энэ дуулианы дараа Эндрюгийн бүх цол хэргэмийг хурааж, хааны гэр бүлийн эзэмшлийн харшид амьдрах эрхгүй болгосон юм. Ер нь бол Жеффри Эпштейн нь Британийн хунтайж Эндрюг мөн баримтжуулж дарамталсан гэдэг. Түүнээс болж хунтайж Эндрю амь насаа алдсан байж болзошгүй тухай таамаг нь өдгөө хамгийн магадлалтай таамаг болоод байна. Британийн тусгай алба энэ төрлийн ажилдаа маш сайнаараа алдартай.

 

Эпштейний файлаас Монголын хоёр Ерөнхийлөгч, нэг Ерөнхий сайд “олдов”

 

АНУ-ын Хууль зүйн яамнаас 2026 оны нэгдүгээр сард Жеффри Эпштейнд холбогдох хэргийн шинэ баримтуудыг нууцаас гаргаж олон нийтэд ил болгосон. Тэр нь гэрчийн мэдүүлэг, хувийн захидал харилцаа зэрэг нийт 3.5 сая орчим хуудас бүхий мэдээлэл юм. Энэ нь зөвхөн АНУ, Их Британи гэлтгүй дэлхийн олон улс оронд улс төр, эдийн засгийн хөдөлгөөн үүсгэхүйц ноцтой эх сурвалж болоод байна. Учир нь, уг эх сурвалжид АНУ-ын ерөнхийлөгч Дональд Трамп, ерөнхийлөгч асан Билл Клинтон, Их Британийн хунтайж Эндрю, АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубио, Францын ерөнхийлөгч Эммануэль Макрон, “Тесла”, “Спейс Ик компанийн үүсгэн байгуулагч Элон Маск, Словакийн Гадаад хэргийн сайд асан Мирослав Лайчак, АНУ-д суугаа Их Британийн Элчин сайд асан Лорд Питер Мандельсон, Дональд Трампын ахлах зөвлөх асан Стив Баннон, Дональд Трампын хүргэн Жаред Кушнер, илбэчин Дэвид Копперфилд, жүжигчин Рейнн Уилсон зэрэг дэлхийн олон улс орны улстөрчид, алдартнууд нэр дурдагдсан. Улмаар, “Эпштейний файл” хэмээх нэртэй ч болоод авсан.

Эпштейний файлд Монголын улстөрчид ч нэр дурдагдсан. Эх сурвалжууд “Монгол” гэх түлхүүр үгээр хайхад давхардсан тоогоор 870 орчим илэрц гарч ирж байгаа юм. Илэрцүүдээр Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга, Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэг, Гадаад хэргийн сайд асан Л.Пүрэвсүрэн, “Либерти Партнерс” компанийн захирал Ч.Ганбат гэсэн хүмүүсийн нэр илэрч байна. Хамгийн гол нь Эпштейний файлд Монгол Улсын ҮАБЗ-ийн тэргүүн, Ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг 2009-2021 оныг хүртэл хашсан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга хоёр Жеффри Эпштейнтэй харилцаатай байсан нь маш ноцтой юм. Учир нь, Эпштейний файлаас гарч ирж байгаа мэдээллээр, тэдний харилцаа Монгол Улсын стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын орд газруудыг ашиглах, төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой томоохон уул уурхайн компаниуд болох “Эрдэнэт” уулын баяжуулах үйлдвэр, “Оюу толгой” ХХК болон бусад ордуудтай холбоотой шийдвэр гаргалтад нөлөөлсөн байж болзошгүй байна.

Өөрөөр хэлбэл, ингэж Монгол Улсын төрийн шийдвэр гаргах үйл ажиллагаанд зүй бусаар, хууль зөрчин нөлөөллийн үйл ажиллагаа явуулж байсан байх магадлалтай. Тодруулбал, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч байсан, бусад томоохон албан тушаал хашиж явсан хүмүүсийн Жеффри Эпштейнтэй  тогтоосон албан болон албан бус хувийн харилцаа нь Монгол Улсын холбогдох хууль тогтоомж, гадаад харилцааны бодлого, үндэсний эрх ашигт нөлөөлөх нь дэндүү ойлгомжтой юм.

Эпштейний файлаас Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийг Гадаад хэргийн сайд асан Л.Пүрэвсүрэн, Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулгыг Либерти Партнерс” компанийн захирал Ч.Ганбат төлөөлж Жеффри Эпштейнтэй холбогдож байсан нь гарч ирж байна.

 

Эпштейний файл дахь Ц.Элбэгдорж

 

Эпштейний файлд Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж 46 удаа, түүний “зууч” Гадаад хэргийн сайд Л.Пүрэвсүрэн 219 удаа дурдагджээ. Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж 2013 оны есдүгээр сарын 23-нд Эпштейнтэй анх удаа нүүр тулан уулзаж байсан зураг бичлэг цахим сүлжээнд цацагдсан. Тэрээр үүнд мөн л цахим сүлжээгээр “Нуух юм юу ч байхгүй ээ. Хувийн зүйл ярихаас аль болох зайлсхийж явдаг. НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн үеэр янз бүрийн хүрээнд олон арга хэмжээ, зоог, хүлээн авалт болно. Тэгж л албаны хэдэн үг сольсноос өөрөөр нүүр тулаагүй” гэсэн тайлбарыг хийгээд байна. Эхний уулзалтад нь Монгол Улстай аюулгүй байдлын гэрээ байгуулахад зуучилсан Израилийн Ерөнхий сайд асан Эхуд Барак байлцжээ. Түүнээс гадна АНУ-ын Сангийн сайд асан, Харвардын их сургуулийн ерөнхийлөгч асан Лоуренс Саммерс, Австралийн ерөнхий сайд асан Кевин Радд, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх Л.Пүрэвсүрэн нар байсан байна.

Харин Эпштейний файлыг ухвал, Ерөнхийлөгч асан 2013 оны есдүгээр сарын 23-нд Нью-Йорк хотод Эпштейнтэй анх нүүр тулан уулзсан. Түүнээс гадна 2014 оны нэгдүгээр сард түүний зохион байгуулсан оройн зоог буюу өндөр түвшний зөвлөлдөх уулзалтад оролцсон бололтой юм. Энэ уулзалт нь Монгол Улсын эдийн засгийн бодлого, “Оюу толгой” төслийн гацааг арилгах зорилготой зөвлөх баг байгуулах байгуулах зорилготой байсан тухай эх сурвалжид дурджээ. Тухайлбал “Голомт” банкнаас Жеффри Эпштейнд Монгол Улсын ашигт малтмалын ордуудын талаар бэлдэж явуулсан. Эдгээрийн талаар Жеффри Эпштейн, Ц.Элбэгдорж хоёрын уулзалтын үеэр яригддаг байжээ.

Түүнчлэн Л.Пүрэвсүрэнгээс 2014 оны хоёрдугаар сарын 19-нд Жеффри Эпштейн рүү “2024 оны гуравдугаар сарын 29-д өдөр Арабын нэгдсэн улсын нийслэл Дубай хотод болох дэлхийн аварга шалгаруулах морин тойруулгын уралдаанд Монгол Улсын нэрийн өмнөөс нэгэн морь уралдах болсон” гэж бичжээ. Тиймээс, уг имэйлийг Норвегийн дипломатч Терже рүү руу явуулж урилга олж өгөхийг хүсжээ. Энэ дагуу Жеффри Эпштейн тус уралдаанд очиж, тэр үеэрээ Ц.Элбэгдорж, Л.Пүрэвсүрэн нартай Дубайд уулзаж морин тойруулгын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн очиж үзэх тухай хөтөлбөрүүдийн хамт Эмиратын тэрбумтан логистикийн магнат Султан Сулейман руу мөн боломжтой эсэхийг асуусан имэйл явуулжээ. Эпштейн бол Арабын орнуудын олон тэрбумтан танил, найз нөхөдтэй. Дубайн тэрбумтнуудтай маш дотно харилцаатай. Тээвэр зуучийн магнат Султан Сулеймантай дотнын найзууд байсан. Султан Сулейман нь Дубайн гэрээг байгуулахад онцгой хувь нэмэр оруулсан нэгэн. Тэдний уулзалтын талаарх олон баримт байдаг. Дашрамд, АНУ-ын Сангийн сайд асан Лоуренс Саммерс, Норвегийн дипломатч Терже нар Л.Пүрэвсүрэнгээс 400 мянган ам.долларыг нэхсэн. Энэ нь Монгол Улсын эдийн засгийн асуудлаар хүчтэй лобби хийж ажиллах төлбөр гэх агуулгатай. Учир нь “Бусад ажлуудаад орхиж зөвхөн Монгол Улсын асуудлаар ажиллана” гэсэн Тержегийн Л.Пүрэвсүрэнд бичсэн Skype чатаас харагдаж байна. Нөгөөтэйгүүр, энэ нь Оюу толгойн зэс хайлуулах үйлдвэр байгуулах гэрээнд заасан хугацаатай давхцаж байна. Дубайн морины уралдаан 2014 оны гуравдугаар сарын 29-нд болсон. Харин 2014 оны тавдугаар сарын 8-нд Оюу толгойн далд бүтээн байгуулалтыг дэмжих УИХ-ын 34 дүгээр тогтоолыг баталсан.

Үүнээс гадна Жеффри Эпштейн нь Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийг Нью-Йорк дахь гэртээ хүлээж авч уулзсан тухай ч дурдсан байна. Энэ 2015 оны есдүгээр сарын 28-29-нд Жеффри Эпштейний гэрт болсон оройн зоог бөгөөд “парти”-гаар үргэлжилсэн. Уг үйл ажиллагаанд Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж, Гадаад хэргийн сайд асан Л.Пүрэвсүрэнг дагуулж очсон. Тэнд холливуудын жүжигчид, улс төр нийгмийн нөлөө бүхий хүмүүс байжээ. Маргааш нь Жеффри Эпштэйнд холливудын жүжигчин, илбэчин Дэвид Блайн “Үнэхээр мартагдашгүй гайхамшигтай үдэш гайхамшигтай охидууд байлаа” гэж имэйл бичжээ. Мөн Ротшилдын гэр бүлийн нөлөө бүхий зүтгэлтэн, банкны салбарынх нь лидер Араина де Ротшилд байсан “Бид чадлаа. Өнгөрсөн шөнөөс хойш Монгол Улсын Ерөнхийлөгч надаас дэд бүтцийн асуудлаар, санхүүжилт хийх талаар та надад яаж туслах вэ гэж асуулаа” гэж бичжээ.

Жеффри Эпштэйнээс Ц.Элбэгдорж, Л.Пүрэвсүрэн нарт 140, сая ам.долларын үнэ бүхий уран зурагнууд, 80 сая ам.долларын үнэ бүхий алмаз чулуунууд, 250 сая ам.долларын үнэ бүхий орд харшуудыг санал болгож байжээ. Энэ имэйлийг Жеффри Эпштейнээс Л.Пүрэвсүрэнд 2013 оны арваннэгдүгээр сарын 30-нд явуулжээ. Яг энэ үе буюу 2013 онд Оюу толгойн эхний экспортын жил байсан. 76.7 сая тонн зэс, 4.9 тонн алт, нийт 59.4 сая ам.долларын борлуулалт хийсэн байдаг. “Рио Тинто” компанитай хэрхэн харилцах талаар Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржид зааварчилгаа өгч байсан мэт баримтууд ил болсон нь шуугиан тариад байна.

Түүнчлэн Л.Пүрэвсүрэнгээс Жеффри Эпштейнд “Чамд гэнэтийн бэлэгтэй очно. Монгол охин визээ хүлээж байна”, “Нью Иоркт тун удахгүй Монгол охинтой очно” гэсэн имэйлүүдийг илгээж байжээ.

 

Эпштейний файл дахь Х.Баттулга

 

Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулга 81 удаа, түүний зууч “Либерти Партнерс” компанийн захирал Ч.Ганбат 194 удаа нэр дурдагдсан байна. Тэрээр 2017 онд Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. Энэ сонгуульд Жеффри Эпштейний оролцоотой болж байсан баримт Эпштейний файлаас гарч ирлээ. Тус сонгуулийн талаарх мэдээллийг Жеффри Эпштейн байнга авч байжээ. Сонгуультай холбоотой мэдээллээр харилцсан 81 имэйл Эпштейний файлд байна. 2017 оны зургаадугаар сарын 34-ний өдрүүдэд Ч.Ганбат нь Жеффри Эпштейнээс сонгуулийн үйл явдлуудаар мэдээлэл өгч, зааварчилгаа авч байгаа имэйлүүд нь гарч иржээ. Тэр бүрт Х.Баттулгыг төлөөлж харьцдаг Ч.Ганбат “Ноён Эпштейн таны дэмжлэгт машид талархаж байна” хэмээн хариулсан байна. Мөн Ч.Ганбат нь Жеффри Эпштэйнтэй хамтарч “Монгол биткойн” гэдэг койн гаргахаар судалгаа, хөрөнгө оруулалт, лоббиний ажил хийж байсан тухай олон тооны баримт Эпштейний файлд байна.

Мөн АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын хүү Трамп Жуниор 2019 онд Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын урилгаар Монгол Улсад зочилж Баян-Өлгий аймагт ан хийж зугаалсан. Түүний тэр талаар бичсэн нэгэн чат Эпштэйний файлууд дундаас гарч иржээ.

Тэрээр Цагаан ордны стратегич Стив Бэннонд “Монгол Улс гурван сая хүнтэй, 11 сая морьтой. Нэг триллион ам.долларын байгалийн баялагтай. Баялгаа зөөх гэхээр Оросын төмөр замтай. Түүний цариг нь зөрөөд зөөх боломжгүй. Нийслэл нь маш их утаатай. Ерөнхийлөгч нь гэрт амьдардаг. Манай улс хөөрхөн охидтой гэж ярьсан. Тэр Ерөнхийлөгч нь нүдний шил зүүх хэрэгтэй юм байна гэж би сануулсан. Гэхдээ хөөрхөн охид нь сахалтай эрчүүдэд дуртай. Ерөнхийлөгч нь Криптод дуртай” гэх зүйлсийг бичиж байжээ.

 

Эпштейний файл дахь Ч.Сайханбилэг

 

Эпштейний файлд Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэг дөрвөн удаа дурдагджээ. Эдгээрийн дунд Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэгт “Рио Тинто” болон “Оюу толгой” компаниудад зөвлөх үйлчилгээ үзүүлж байсан олон улсын зөвлөх компани “Маккензи” компаниас ирүүлсэн албан бичиг Эпштейний файлаас гарч ирж байна. Түүнд Монгол болон Хятадын хууль хяналтын байгууллагууд Монголд хийсэн ажлуудыг нь шалгасан тухай бичигт дурджээ.

Ер нь Жеффри Эпштейн Роберт Фридландтай 2010 оны байдлаар маш дотно харилцаатай байсан. Үүнийг Жеффри Эпштейн Британийн парламентын гишүүн Питер Мандельсон нарын харилцааны имэйлүүдээс харж болно. Роберт Фридланд Эмиратад байнга очдог. Жеффри Эпштейн бол “Рио Тинто”-гийн томоохон лоббичдын нэг. Харин түүний гар хөл нь болж Дубайн гэрээ, “Рио Тинто” компани, Монгол Улсын дунд зууч хийж явсан хүн бол АНУ-ын эдийн засагч, Сангийн сайд асан Лоуренс Саммерсюм. Тэрээр Ч.Сайханбилэгийн урилгаар Монголд ирсэн, уулзсан. Мөн Монголын Улсын Засгийн газраас урамшуулал авч байсан. Ийм мэдээллүүд байдаг.

 

Эпштейний файл дахь мэдээллүүдээс монголчууд юунд нь эмзэглэх ёстой вэ?

 

АНУ-д насанд хүрээгүй хүнийг бэлгийн мөлжлөгт татан оролцуулсан хэрэгт ял шийтгүүлж, улмаар хүн худалдаалах, бэлгийн мөлжлөгийн хэрэгт дахин шалгагдаж байх явцдаа нас барсан гэх Жеффри Эпштейн нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, ҮАБЗ-ийн даргаар ажиллаж байсан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга нартай ойр дотно харилцаатай байсан. Үүний ард Монгол Улсын стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын орд газруудыг ашиглах, төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой томоохон уул уурхайн компаниуд болох “Эрдэнэт” уулын баяжуулах үйлдвэр, “Оюу толгой” ХХК болон бусад ордуудтай холбоотой шийдвэр гаргалтад нөлөөлсөн байж болзошгүй тухай мэдээлэл дотоод, гадаадад цацагдсаар байна. Тиймээс:

-Жеффри Эпштейн нь Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга, Гадаад хэргийн сайд асан Л.Пүрэвсүрэн, ҮАБЗ-ийн нарийн бичгийн дарга асан Ц.Энхтүвшин нартай албан болон албан бус холбоо тогтоож, зөвлөгөө өгч байсан эсэх; Жеффри Эпштейн Монгол Улстай холбоотой хийж байсан ажил, үйл ажиллагааны талаар Гадаад харилцааны яам зэрэг холбогдох төрийн байгууллага мэдээлэл авч байсан эсэх;

-Жеффри Эпштейн насанд хүрээгүй хүүхдийг хүний наймаа, бэлгийн мөлжлөгт зуучилж байсан хууль бус үйл ажиллагаанд Монгол Улсын иргэн хохирогч болж байсан эсэх, ил тод, нээлттэй болгосон “Эпштэйний хавтаст хэрэг” цахим архивтнэр дурдагдсан Монгол улсын иргэдийн дунд насанд хүрээгүй хүүхэд байсан эсэх;

-Насанд хүрээгүй хүүхдийн эсрэг бэлгийн хүчирхийлэл үйлдсэн гэмт хэрэгт ял шийтгүүлж, хүний наймаа, бэлгийн мөлжлөгт зуучилж байсан хууль бус үйл ажиллагаатай холбогдуулж шалгагдаж байсан Жеффри Эпштейнтэй Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга хувийн харилцаа тогтоосон нь Монгол Улсын эрх ашгийг зөрчсөн эсэх;

- Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн жилийн чуулга уулзалтад оролцох үедээ 2013, 2014 онд Нью-Йорк хот дахь Жеффри Эпштейний гэрт хийсэн уулзалт уулзалтын дараа ямар арга хэмжээг хэрэгжүүлж, үйл ажиллагаа явуулсныг тогтоох;

-Дээр уулзалт нь тухайн үеийн албан ёсны айлчлалын хөтөлбөрт багтсан эсэх, холбогдох протоколын дагуу болсон эсэх, уулзалтын талаар Гадаад харилцааны яаманд мэдэгдсэн эсэх;

- Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж Давос хотноо Дэлхийн эдийн засгийн форумд оролцохдоо Жеффри Эпштейнтэй уулзаж байсан эсэх, Жеффри Эпштейний холбож танилцуулсан хувь хүмүүстэй уулзалт хийж байсан эсэх;

-Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржид зөвлөгөө өгөх зорилгоор байгуулагдсан Олон улсын зөвлөхүүдийн зөвлөлийн бүрэлдэхүүн, үйл ажиллагаа, зардал, хийсэн ажлын үр дүн, бусад асуудлын талаар Гадаад харилцааны яам болон холбогдох бусад төрийн байгууллага мэдээлэлтэй байсан эсэх, холбогдох журмын дагуу гэрээ байгуулсан эсэх;

-Зөвлөх тус бүрд олгосон гэх 100 мянган ам.долларын үйлчилгээний хөлсийг улсын төсвөөс санхүүжүүлсэн эсэх;

-Жеффри Эпштейн болон Олон улсын зөвлөхүүдийн зөвлөлийн бүрэлдэхүүнд орсон зөвлөхүүд Монгол Улсад ирж байсан эсэх;

-Жеффри Эпштейн болон Олон улсын зөвлөхүүдийн зөвлөл Монгол Улсын эдийн засагт нөлөөлөх томоохон төслүүд болох “Эрдэнэт” уулын баяжуулах үйлдвэр, “Оюу толгой” төслийн Далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн төлөвлөгөө, далд уурхайн санхүүжилтийн асуудал зэрэгт зөвлөгөө өгч, Засгийн газрын болон төрийн холбогдох байгууллагын шийдвэр гаргах үйл ажиллагаанд нөлөөлж байсан эсэх;

-Монгол Улсын стратегийн орд газар болон үүсмэл ордуудыг ашиглах тухай нэр бүхий байгууллагуудаас бэлдсэн танилцуулгад дурдагдсан төслүүд хэрэгжсэн эсэх, эдгээр төслүүдийн санхүүгийн харилцан хамаарлын тухай, хууль хяналтын байгууллагаар шалгагдан тогтоогдож байсан цаглабар зэрэг санхүүгийн дансны гүйлгээнүүд хамааралтай эсэх;

-Монгол Улсын гадаад хэргийн сайд, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх асан Л.Пүрэвсүрэн нь Жеффри Эпштейнтэй цахим шуудангаар харилцаж, тогтмол уулздаг байсан. Гадаад харилцааны яам Жеффри Эпштейнд зөвлөх үйлчилгээний төлбөр төлж байсан эсэх;

-Гадаад харилцааны яам Жеффри Эпштейн болон Олон улсын зөвлөхүүдийн зөвлөлд багтсан хувь хүмүүсээр дамжуулан гадаад улсын төрийн байгууллага болон хувь хүмүүстэй уулзалт зохион байгуулж байсан эсэх;

-Гадаад хэргийн сайдаар ажиллаж байсан Л.Пүрэвсүрэн албан хэрэгцээнд хувийн цахим шуудан хаяг ашиглаж байсан эсэх, албаны болон хувийн цахим шуудан ашиглахтай холбогдуулж Гадаад харилцааны яам тодорхой бодлого хэрэгжүүлж, хяналт тавьдаг байсан эсэх;

-Жеффри Эпштейнтэй хувийн харилцаа сайтай бөгөөд санхүүжилт авдаг байсан гэх Их Британийн хунтайж асан Эндрю, Их Британийн парламентын гишүүн асан Мандельсон нар нь Монгол Улсын эдийн засгийн ач холбогдол бүхий томоохон стратегийн ордууд, бизнесийн ашиг сонирхолтой холбоотой асуудлаар тодорхой үйл ажиллагаа явуулж байсан эсэх;

-Хунтайж Эндрю, Мандельсон нар Монгол Улсад ирж байсан эсэх, ирж байсан бол хэзээ, хэдэн удаа ирж байсан талаарх мэдээлэл;

-Монгол Улсын төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой аж ахуйн нэгжүүд олон улсын санхүүгийн зөвлөх үйлчилгээний компани болох “Лазард”-тай зөвлөх үйлчилгээний гэрээ байгуулж, зөвлөгөө авч байсан эсэх;

-Жеффри Эпштэйнтэй хувийн харилцаа сайтай байсан гэх Арианэ де Ротшилд (Монгол Улсын эдийн засгийн ач холбогдолтой томоохон стратегийн ордууд, бизнесийн ашиг сонирхолтой холбогдуулж тодорхой үйл ажиллагаа явуулж байсан эсэх;

-Ариана де Ротшильд Монгол Улсын төрийн байгууллагууд, төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой “Эрдэнэт” уулын баяжуулах үйлдвэр, “Оюу толгой” ХХК, “Эрдэнэс Оюу толгой” ХХК зэрэг компаниудтай уулзалт зохион байгуулж байсан эсэх;

-Монгол Улсын төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой “Эрдэнэт” уулын баяжуулах үйлдвэр, “Оюу толгой” ХХК, “Эрдэнэс Оюу толгой” ХХК зэрэг компаниуд Арианэ Дэ Ротшильдын хамаарал бүхий банк, хуулийн этгээдүүдтэй хамтран ажиллаж байсан, зөвлөх үйлчилгээ авч байсан болон төлбөр төлсөн эсэх гэх мэт асуултад хариулт чухал болоод байгаа юм. Хэрвээ энэ бүх асуулт “Тийм” гэсэн хариулттай бол Монгол Улсад, монголчуудад тун эмзэглэмээр эмгэнэлтэй асуудал нэгэнт болоод өнгөрчээ гэсэн үг.

 

Манай хоёр “экс” Эпштейнд юугаараа барьцаалагдсан бэ?

 

Ер нь бол, Эпштейн бол олон улсын лоббичин юм. Хөгжиж буй болон ядуу буурай орнуудын Ерөнхийлөгч болон удирдах албан тушаалтнуудыг лобби хийж уулзалт зохион байгуулдаг. Тэр үеэрээ 100-400 мянган ам.долларыг өөрийн танил, нөлөө бүхий хүмүүстээ тараадаг. Зэрэгцээд, бүх уулзалт үйл ажиллагаагаа баримтжуулдаг. Түүгээрээ барьцаалж дарамталдаг байсныг энэ файлд нэр дурдагдагсад хэлээд эхэлсэн байна.

Тиймээс Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга хоёр дээрх байдалд орж барьцаалагдаж, дарамтлуулаад “өндөр түвшний хүрээлэл”-д нь яваад орчихсон уу гэдэг асуулт гарч ирж байна.

Нөгөөтэйгүүр, Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга нарын Жеффри Эпштейнтэй хийсэн уулзалтууд, тэдний өмнөөс Л.Пүрэвсүрэн, Ч.Ганбат нарын Жеффри Эпштейнтэй харилцсан имэйлүүдээс харвал Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга нар нь өөрсдөө Жеффри Эпштейний үйлдсэн хүчирхийллийн гэмт хэрэгт холбогдсон гэх нотолгоо одоогоор олдоогүй байгаа юм. Харин Жеффри Эпштейний лобби-д оролцох, эдийн засгийн зөвлөгөө авах зорилгоор уулзсан, харилцсан нь тодорхой боллоо.  Монголын төрийн өндөр албан тушаал хашиж байсан эрхмүүд Эпштейний файл дахь мэдээлэлд байгаа нь гарцаагүй үнэн бөгөөд энэ нь Монголын улс төрийн уул уурхайн салбар, гадаад харилцаа АНУ-ын нөлөө бүхий “хүрээлэл”-тэй ямар нэгэн байдлаар холбогдож байсныг харуулж байна.

Ер нь бол, Жеффри Эпштейнтэй холбоотой байж, тэр нь Эпштейний файлаар илэрсэн гадаадын нэр нөлөө бүхий эрхмүүд ээлж дараалан хариуцлага хүлээж, үгүй гэхэд уучлалт хүсэж, харамсал илэрхийлж байна. Тухайлбал, АНУ-ын Хууль зүйн яамнаас уг файлыг нийтэд дэлгэсний дараа, тэндээс “Майкрософт” компанийг үүсгэн байгуулагч Билл Гейтсийн нэр хэд хэдэн давтамжтай гарч ирсэн. Үүний дараа тэрээр “Жеффри Эпштейнтэй танилцсандаа харамсаж байна” гэж мэдэгдсэн. Харин манай хоёр Ерөнхийлөгч асан маань уулчлалт ч болтугай гуйх уу, гүрийснээрээ гүрийгээд өнгөрөх үү.

 

“Эпштейний файлыг анхаарч эхэлсэн” гэж ХЗДХ-ийн сайд мэдэгдэж, ЦЕГ-аас мэдээлэв

 

Эпштейний файлтай холбоотой асуудлаар Монгол Улс албан ёсоор анхаарч эхэлснийг ХЗДХ-ийн сайдын мэдэгдэл, ЦЕГ-ын мэдээллээс харж болно. Тодруулбал, ХЗДХ-ийн сайд С.Амарсайхан: Хэрэгтэй холбоотой асуудлуудыг илүү өндөр түвшний зохион байгуулалтад оруулж ажиллах шаардлагатай байна. Ялангуяа хүний наймаа, хар тамхи, цахим гэмт хэрэгтэй холбоотой асуудлууд дээр тусгай ажлын хэсгүүд байгуулж, нэгдсэн зохион байгуулалттайгаар ажиллах нь зүйтэй. Манай улсад нэг буруу ойлголт байсаар ирсэн. Тухайлбал, хар тамхины асуудлыг хөндөж яривал хэрэглээг нь нэмэгдүүлнэ гэж үздэг байснаас нөгөө талдаа урьдчилан сэргийлэх ажлууд орхигдож ирсэн. Үүний улмаас хар тамхины хэрэглээ хяналтаас гарч, хар тахал гэх хэмжээнд хүрсэн гэж дүгнэж болохоор байна. Ялангуяа өсвөр насныхны дунд энэ асуудал ноцтой түвшинд хүрчээ. Иймд нэгдүгээрт, энэ чиглэлээр ажиллаж буй нэгж, бүлэг бүрэлдэхүүнийг өргөтгөж, тодорхой стратеги, төлөвлөгөө боловсруулан хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Хоёрдугаарт, хүний наймаа нь зүгээр нэг яриад өнгөрөх асуудал биш бөгөөд олон хэлбэрээр, далд байдлаар үйлдэгдэж байгаа тул тусгай ажлын хэсэг байгуулж, нарийвчлан шалгах шаардлагатай байна” гэж мэдэгдлээ.

Мөн ЦЕГ-ын Тэргүүн дэд дарга Б.Ганчулуун “АНУ-д сүүлийн үед цахим орчинд гарч буй асуудлыг цагдаагийн байгууллагаас шалгаж судалж байгаа. Хийгдэж ажлууд бий.Тухайн асуудлууд бодитой үнэн эсэх нотолгоо бүрдүүлэх дээр АНУ-тай эрх зүйн харилцан туслалцаа байгуулахад тодорхой хэмжээний саад тотгор байна. Гэхдээ бид ингээд зогсчихгүй, албан бус харилцаагаар мэдээлэл солилцох хийгдэж ажлууд бий” гэж мэдээлэв.

 

Эпштейнтэй холбоотой “хэд” дээр ядахдаа ёс зүй яригдах ёстой

 

Хэдийгээр УИХ-ын олон гишүүн, ХЗДХ-ийн сайд, ЦЕГ-аас байр суурь илэрхийлж, анхаарч байгаагаа мэдэгдэж буй ч энэ асуудал хууль шүүхийн түвшинд хүрэхгүй л болов уу. Учир нь энэ бол АНУ-ын Хууль зүйн яамнаас гаргаж тавьсан материал, мөн манай улсын хуулиар гэмт хэргийн нотлох баримт гэж үзэх үндэслэл багатай. Энэ байтугай баримт сэлттэй нь “цайрдаг” болчихсон. Гэхдээ, энэ дээр ямар ч байсан ёс зүйн хариуцлага гэдэг зүйлийг бид аль ч түвшиндээ ярих ёстой. “Монгол охин дагуулж очиж сюрприз барина, хүлээж байгаарай” гэж Ерөнхийлөгч байсан хүн нь хэлж өгөөд, Гадаад хэргийн сайд байсан хүн бичээд сууж байжээ. Цаашлаад, энд бичихэд улаймаар нэр устай, агуулга зорилготой үдэшлэг “парти”-д ороод зад наргиж явдаг Ерөнхийлөгчтэй байсан байна. Хамгийн муу нь, Монголыг монголчууд өөрсдөө биш, мөнгөнд дурласан “хүүхэлдэй” удирдаж байсныг Эпштейний файл дахь мэдээллүүд нотоллоо. Товчхондоо, Эпштейний файл дахь мэдээллүүд бол Монголын байдал ийм эмгэнэлд хүрсний тайлал юм байна.

 

 

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ТАВДУГААР САРЫН 8. БААСАН ГАРАГ. № 88 (7830)

Төмөрбаатарын БАТСАЙХАН

“Шилэн данс” ТББ-ын тэргүүн Б.Цогтгэрэлтэй цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

 

-Ж.Эпштейний хэрэг, түүнтэй холбоотой материалууд олон улсын анхаарлын төвд байна. Төрийн өндөр албан тушаалтнууд, нөлөө бүхий хүмүүсийн нэр Эпштейний файлуудаас гарч,  зарим улс орон хариуцлага хүлээлгээд эхэлсэн нь сайн жишиг.  Манай улсын хоёр ч Төрийн тэргүүн, тэдний хамаарал бүхий хүмүүсийн мэдээлэл Эпштейний файлд байгаа нь тогтоогдсон.  Та тэднийг яг ямар холбоо сүлбээтэй байсан тухай  холбогдох баримтуудыг олон нийтэд хүргээд эхэлсэн. Ер нь бид энэ асуудалд яагаад анхаарах ёстой гэж та үзэж байна вэ.  Энэ талаар яриагаа эхэлье?

-Ж.Эпштейнтэй холбоотой дуулиан бол зөвхөн нэг хүний гэмт хэргийн асуудал биш.  Харин дэлхийн хэмжээний мөнгө санхүү, улс төр, гэмт хэргийн сүлжээний асуудал болж хувирсан. Билл Гэйтсээс эхлээд АНУ-ын одоогийн ерөнхийлөгч Д.Трамп, Английн хунтайж гээд нөлөө бүхий эрхмүүд энэ хэрэгт ороолцолдсон нь тодорхой боллоо.  Энд үндсэндээ гурван том асуудал харагдаж байна. Нэгдүгээрт, хүүхдийн бэлгийн мөлжлөгийн асуудал. Энэ хэрэгт насанд хүрээгүй хүүхдүүд, тэр дундаа бага насны охидыг бэлгийн мөлжлөгт ашигласан гэх маш ноцтой баримтууд ил болсон. Дуу, дүрсний бичлэг, гэрчийн мэдүүлэг, хууль хяналтын байгууллагын материал зэрэг олон эх сурвалжаар баталгаажиж байгаа. Хоёрдугаарт, дэлхийн санхүүгийн сүлжээ, мөнгө угаалтын асуудал байна. Энд зөвхөн оффшор бүсэд мөнгө нуух тухай ойлголт яригдахгүй. Үнэт уран зураг, урлагийн бүтээл, үл хөдлөх хөрөнгө, шилтгээнүүд, үнэт чулуу, тансаг эд зүйлс, зарим тохиолдолд хурдан морийг хүртэл мөнгө угаалтын хэрэгсэл болж ашиглагддаг байж болзошгүй баримт мэдээллүүд гарч ирж байна. Гуравдугаарт, улс орны улс төрийн нөлөөллийн асуудал гарч ирдэг. Дэлхийн улс орнуудын сонгууль, улс төрийн шийдвэр гаргах түвшинд нөлөөлөх оролдлого, өндөр албан тушаалтнуудтай холбоо тогтоох зэрэг асуудлууд гарч ирдэг.  Дэлхий даяар ийм хэмжээний улс төр, санхүүгийн нөлөөлөл гэмт хэргийн сүлжээ ил боллоо. Манай улсын хоёр ч Төрийн тэргүүн энэ сүлжээтэй холбоо тогтоосон  байна.  Тэгэхээр Монгол Улс хууль бус санхүүгийн урсгал, улс төрийн ашиг сонирхлын энэ сүлжээнээс өөрсдийгөө ангид гэж үзэх боломжгүй. Ил болсон баримт, олон нийтэд нээлттэй материалуудыг судалж, Монголтой холбоотой улс төр, бизнесийн хүрээний ямар нэг холбоос, сэжүүр байгаа эсэхийг нягтлах нь иргэний хяналт, үндэсний аюулгүй байдлын хүрээнд чухал гэж үзэж байна.  Миний дэлгэж байгаа баримт материалуудад эргэлзэх зүйл байхгүй. АНУ-ын Хууль зүйн яамны сайт дээр бүгд нээлттэй ил тод байгаа баримтуудыг дэлгэж байна.

-Улс орны улс төрийн сонгууль, шийдвэр гаргалтад нөлөөлсөн баримтууд байна гэлээ.  Энэ талаар жаахан дэлгэрүүлж яриад дараагийн асуудалдаа оръё.  Монголын сонгуулиудад яаж нөлөөлсөн байдаг вэ?

-2016 оны УИХ-ын сонгууль, 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуультай холбоотой мэдээллүүд харилцсан е-мэйл болон холбогдох баримтуудад дурдагдсан байна. Тухайн үеийн сонгуулийн нөхцөл байдал, улс төрийн өрнөл, нэр дэвшигчидтэй холбоотой мэдээллүүдийг цаг тухайд нь дамжуулсан. Мөн “60 тэрбум”-ын бичлэгийг АНУ-ын студид шинжлүүлсэн асуудалд Ж.Эпштейн  оролцсон гэдэг нь тогтоогдсон. Мөн тухайн үеийн Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч Х.Баттулга ялсны дараа түүнд баяр хүргэж, баяр талархал илэрхийлсэн байдаг. Мөн Ч.Ганбат гэх хуулийн фирмийн захирал тухайн үеийн улс төрийн мэдээллүүдийг тогтмол хүргэж, харилцан дэмжлэг туслалцаа авч байсан тухай е-мэйлүүд ч байна.  Тэгэхээр одоо хамгийн гол асуудал нь дэмжлэг, туслалцаа гэдэг нь чухам юу байв гэдгийг шалгах хэрэгтэй.  Парламент энэ асуудалд Хянан шалгах түр хороо байгуулж болно. Мөн Засгийн газрын түвшинд ажлын хэсэг байгуулан ажиллаж болно. УИХ-ын болон Ерөнхийлөгчийн сонгуультай холбоотой  маш ноцтой баримтууд тэнд байна.

-2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үеэр 60 тэрбумын хэргийн бичлэгийг шалгах асуудалд Ж.Эпштейн оролцсон юм байна. 2016 оны УИХ-ын сонгуульд яаж оролцсон тухай тодорхой баримт байна уу?

-2016 оны сонгуультай холбоотой баримтууд дотор саппорт буюу дэмжлэг үзүүлсэн агуулгатай олон емэйл байна. Тухайлбал, “Таны үзүүлсэн дэмжлэгт маш их баярлалаа”, “Та маш хүчтэй дэмжлэг үзүүллээ”, “Цаашид ч энэ дэмжлэгээ үргэлжилнэ гэдэгт итгэлтэй байна” гэсэн агуулгатай харилцаанууд байна. Энд хамгийн чухал нэг асуулт бий. Дэмжлэг гэж яг юуг хэлээд байна вэ.  Манай Сонгуулийн хуульд гадаадын байгууллага, иргэн, хуулийн этгээдээс аливаа хэлбэрээр хандив, тусламж, дэмжлэг авахыг хатуу хориглодог.  Хэрэв тэр дэмжлэг нь энэ төрлийн дэмжлэг байсан бол маш ноцтой асуудал болж яригдана. Энэ бүхнээс харахад Ж.Эпштейн манай улсын 2016, 2017 оны төрийн сонгуулиудтай ямар нэгэн байдлаар холбогдож байна. Үүнийг төр, засаг, хууль хяналтын байгууллагууд албан ёсоор шалгаж тогтоох ёстой. Иргэн хүн мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах, гэрчээс мэдүүлэг авах, баримт бичигт шинжилгээ хийх эрхгүй. Харин ийм бүрэн эрх, боломж нь төрийн байгууллагуудад бий. Тиймээс энэ асуудалтай холбоотойгоор тухайн үед улс төрийн шийдвэр гаргах түвшинд ажиллаж байсан хүмүүсээс тайлбар, тодруулга авах шаардлагатай. Тухайлбал,  Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулга, тэдний зөвлөх, хууль ёсны төлөөлөгч  нар нь болох Ч.Ганбат, Л.Пүрэвсүрэн нараас яагаад харьцаж байсан. Ямар төрлийн дэмжлэг авч байсныг нь ярих хэрэгтэй. Мөн УИХ-ын гишүүн асан Ц.Оюунгэрэлийн нэр дурдагдсан маш урт мэйл байсан.  Үүнийг би шинжлэн судлах ёстой гэж үзэж байгаа.

-Нэр холбогдсон улстөрчид “Ж.Эпштейнтэй санаандгүй таарсан”, “Хамт оройн хоол идсэн”, “Сайн танихгүй, мэдэхгүй” зэрэг тайлбар өгсөн байна лээ.  Ер нь улс төрийн мэдэгдлээр энэ асуудлыг хааж өнгөрөх боломжтой юу.  Та юу гэж харж байна вэ?

-Мэдээж боломжгүй. “Би холбоогүй”, “Би мэдэхгүй”, “Би буруугүй” гэсэн нэг өгүүлбэрээр хаагаад өнгөрөх асуудал биш. Тухайлбал, Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийн зөвлөхөөр ажиллаж байсан, Гадаад харилцааны сайд асан Л.Пүрэвсүрэнтэй холбоотой ноцтой асуудлууд ил болсон шүү дээ. Хэдэн зуун сая ам.долларын үнэлгээтэй уран зураг, үнэт чулуу, үл хөдлөх хөрөнгө зэрэг хөрөнгө оруулалтын шинжтэй саналууд илгээсэн байна.  Бүүр Ж.Эпштейн Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж, Л.Пүрэвсүрэн нарт “140 сая ам.долларын үнэ бүхий уран зурагнууд, 80 сая ам.долларын үнэ бүхий алмаз чулуунууд, 250 сая ам.долларын үнэ бүхий орд харшууд маш их хямдарсан байна гэж санал болгож байжээ. Эндээс логикийн хувьд нэг асуулт гарч ирж байгаа юм. Хүн зүгээр нэг танихгүй, ямар ч холбоогүй хүнд ийм хэмжээний хөрөнгө, үнэт эдлэл, орд харш худалдан авахыг санал болгоод байдаггүй. Өмнө нь ийм төрлийн сонирхол, харилцаа, эсвэл хөрөнгө оруулалтын яриа байжээ. Мөн Дубайд болсон морин тойруулгын тэмцээнтэй холбоотой харилцаанууд гарч ирдэг.  Монголын нөлөө бүхий хүмүүс оролцох гэж байгаа тухай. Урилга, тасалбар, суудлын захиалга гэсэн хүсэлтүүд явуулж байсан. Тухайн үеийн буюу 2014 оны “Dubai World Cup”-тай холбоотой VIP тасалбарууд маш өндөр үнэтэй байсан. 8- 23 сая төгрөгийн үнэтэй байжээ. Энэ тэмцээнийг манай хүмүүс үзжээ.  12 жилийн өмнө Төрийн өндөр албан тушаалтнууд нь тасарсан амьдралтай байжээ.  Бид түүнийг мэдээгүй байжээ.   Тэгэхээр энэ бүхнийг зүгээр нэг улс төрийн мэдэгдлээр хаах боломжгүй. Ялангуяа Ц.Элбэгдорж шиг Монгол Улсын төрийн тэргүүнээр хоёр удаа сонгогдон ажиллаж байсан хүний тухай асуудал яригдаж байгаа нь зүгээр нэг хувь хүний асуудал биш, төрийн хэмжээний асуудал болж хувирна.  Ц.Элбэгдорж цалингаараа ийм хэмжээний хөрөнгийг бий болгож чадахгүй. Энд асар их хэмжээний хөрөнгө мөнгө, баялгийн асуудал байна. Монгол Улсын баялаг, төрийн шийдвэр, үндэсний эрх ашигтай холбоотой асуудал яригдаж байхад  бид үл тоогоод өнгөрөхгүй.

-Та одоогоор 11 пост, баримтыг цахим орчинд нийтэлсэн байна. Хуулийн байгууллагаас баримт мэдээллийн дагуу ямар нэгэн шалгалт эхлүүлсэн зүйл байгаа болов уу. Танд ямар мэдээлэл байна вэ?

- Одоогоор мэдэгдсэн зүйл байхгүй байна. Энд анхаарах ёстой бас нэг чухал зүйл нь байгалийн баялагтай холбоотой асуудал юм. Ж.Эпштейн файлд Тугалгатайн ордтой холбоотой мэдээлэл байдаг.  Энэ мэдээллийг “Бодь” группийн нэг хэсэг болох Голомт банкнаас явуулсан байдаг.  Энэ ордын нөөц нь ойролцоогоор гурван тэрбум тонн нүүрс байна. Зарим томоохон стратегийн ордуудтай харьцуулахад маш их нөөцтэй. Одоогоор та бид энэ ордын мэдээллийг Ж.Эпштейн файлаас авч байна шүү ээ.  Улсын нууц ч юм бил үү.  Гэтэл яагаад тэнд энэ мэдээлэл очсон бэ.  Үүнийг шалгах ёстой.  Голомтын Ж.Эпштейнд очсон мэдээлэлд Менделеевийн үелэх системийн олон элемент Монголын нутагт байдаг тухай дурдсан байсан шүү дээ.  Ямар зорилго байна вэ. Ер нь томоохон хэмжээний орд, баялгийн мэдээлэл хаа хамаагүй ашигладаг зүйл биш. Улс орон ээлж дараатай, бодлоготой дэлгэх ёстой. Гэтэл бидний мэдэхгүй бидний баялгийг нэг компани, нэг бүлэглэл, эсвэл улс төрд нөлөө бүхий сүлжээ ашиглаж байна. Энэ өөрөө шалгах ёстой асуудал.  Тугалгатайн орд гэж нэрлэгдэж байгаа орд үнэхээр Монголын өмч мөн үү, биш үү гэдэг нь тодорхой байх ёстой.

- Ж.Эпштейн файлын хамгийн ноцтой нь хүний эрх, тэр дундаа охидтой холбоотой асуудал. Та зарим чат, харилцааны мэдээллийг олон нийтэд гаргасан. Тэнд Монгол охидтой холбоотой яриа, харилцааны шинжтэй ямар агуулгууд байна вэ?

-Маш олон байна.  Тухайлбал, нэг чат дээр “Удахгүй Нью-Йоркт уулзахдаа нэг сюрпризтэй ирнэ, тэр нь Монгол охин байна” гэх мэт агуулга байсан. Нөгөө тал нь ч “Сайхан мэдээ байна, тэсэн ядан хүлээж байна” гэх байдлаар хариу өгсөн байна. Үүнийг би хүний наймаатай холбоотой байж болзошгүй гэж хардаж байгаа. Мөн өөр нэг чат дээр “Тэр охин визээ хүлээж байна, би дахиад шалгаад мэдээлэл өгье” гэсэн утгатай яриа байсан. Үүнийг энгийн харилцаа гэж үзэхэд хэцүү. Харилцсан хүмүүсийн нэрийг бүрэн нийтлээгүй, зарим хэсгийг дарсан байсан. Энэ бүхэн Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж, зөвлөх Л.Пүрэвсүрэн нартай холбоотой байж магадгүй байна.  Ц.Элбэгдоржийн өргөж авсан хүүхдүүд хаачсан бэ гэдгийг эхлээд шалгах хэрэгтэй. Энэ бол хүний эрх, эмэгтэйчүүдийн эрх, хүний наймааны асуудал. Монгол охидын талаар хайлтын үр дүн гарч байгаа л бол Монголын төр, парламент, иргэд энэ асуудлыг зүгээр хараад сууж болохгүй. УИХ-ын эмэгтэй гишүүд маань ч яагаад дуугарахгүй байна вэ.  Би гайхаж байна.  Тэд Монголын эмэгтэйчүүдийн төлөөлөл мөн биз дээ. Тэд өөрсдөө эмэгтэйчүүдийн квотын төлөө өрсөлдөж, парламентад орж ирсэн хүмүүс. Тэгвэл эмэгтэйчүүдийн асуудал яригдаж байхад дуугарах ёстой. Энэ асуудал өөрөө хувь хүнээс давсан асуудал болчихлоо.  Миний харж байгаагаар шалгалт эхлэх цэг нь тодорхой. Тухайлбал тухайн үед гадагшаа явсан, холбоотой байж болзошгүй охидын мэдээлэл, виз, зорчих хөдөлгөөн, гэр бүлийн мэдээлэл зэрэг зүйлсээс эхэлж шалгаж болно. Хамгийн чухал нь энэ бүхнийг хуулийн хүрээнд, баримтад тулгуурлаж шалгах хэрэгтэй.

-Та энэ асуудлыг нэлээн судалсан. Ер нь Ж.Эпштейн яагаад Монгол Улсыг “овоо хараа”-ндаа авч, Монголын улстөрчидтэй холбоо тогтоов.  Үүний цаана ямар ашиг сонирхол байна вэ.  Магадгүй байгалийн баялаг уу?

-Чиний харж байгаа өнцөг, миний харж байгаа өнцөг үндсэндээ адилхан байна. Гол асуудал нь баялаг. Баялгийг захиран зарцуулж байгаа, их хэмжээний хөрөнгөтэй, авлига үүсгэж болзошгүй, итгэж болохгүй хүмүүс юу ч хийхэд бэлэн. Ийм хүмүүсийн шунал өндөр түвшинд хүрсэн байдаг. Хэрэглээ, зардал, нөлөөллийн цар хүрээ нь асар том. Түүн дээр л тоглолт хийсэн. Зарим мэдээллээс харахад Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж, Л.Пүрэвсүрэн нар бүх байрлалаа мэдээлж байсан байдаг. Эдгээр нь дэлхий даяар тархсан сүлжээ мэт дүр зургийг харуулж байна. Ер нь Монголын баялгийг гадагш чиглүүлэх, тодорхой ашиг сонирхлын сүлжээ байжээ гэсэн дүгнэлттэй байна. Тэр үед хийгдсэн Оюутолгой, Дубайн гэрээний лоббиг ч Ж.Эпштейн хийсэн нь баттай шүү.  Одоогоор миний дэлгэсэн баримтууд тал хувьдаа ч хүрээгүй. Цаашид юу гарч ирэхийг таашгүй байна.  Тухайлбал, өмнө нь “Panama Papers” зэрэг олон улсын баримтуудаар олон орны хүмүүс ил болж байсан. Түүн шиг дахин шинэ баримтууд гарч ирж магадгүй. Иймээс энэ бүх асуудлыг зөвхөн нэг хэсэгт нь биш, цогцоор нь авч үзэж, Монгол Улсын хэмжээнд хууль хяналтын байгууллага, Засгийн газар, УИХ-ын түвшинд албан ёсоор шалгах шаардлагатай гэж би үзэж байна.

 

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ТАВДУГААР САРЫН 5. МЯГМАР ГАРАГ. № 85 (7827)

Хятадын коммунист удирдагч Мао Зэдун: Ард нийт бол цагаан цаас, тэрэн дээр юу ч бичиж болно гэж хэлсэн. Энэ нь: Ард нийтийг удирдан чиглүүлж, хүссэнээрээ хэлбэржүүлж болно гэсэн үзэл санаа. Монголд ч улстөрчид энийг хэрэгжүүлдэг. Тэрний нэг кэйс нь сэтгүүлч Н.Өнөрцэцэгийнх. Н.Өнөрцэцэгийг буруутган шүүж, ял оноосон хэргүүдийн дунд: Төрийн нууцыг хадгалсан гэж байсан. Шүүгдэж яллагдах үед нь өмөөрсөн талууд: Сэтгүүлч хүн төрийн нууцыг хамгаалах үүрэггүй, хадгалж болно. Хамгаалах үүрэгтэй албан тушаалтнууд нь буруудах ёстой гэж байв. Харин: Н.Өнөрцэцэг төрийн ямар нууцыг хадгалж байсан бэ гэдгийг илрүүлэн гаргаж чадаагүй юм.

Гэтэл нь: Цаг хугацаа бол мундаг шүүгч байдаг. Эдүгээгээс өнгөрснийг буцаагаад харахул энэ кейс шалтгаан нөхцөл нь тодорч өгч байна.

Н.Өнөрцэцэг 2023 оны 11 дүгээр сард "Өдрийн сонин"-д ярилцлага өгөхдөө: Өчигдөр яллагдагчаар татагдсан тогтоолтойгоо танилцлаа. Яллагдагчаар татагдсан тогтоолыг эсэргүүцэж өргөдөл гаргалаа. Горьдлогын мөр гэдэг шиг гомдол гаргаад л үзье. Ер нь хууль дүрмийн дагуу явдаг улсад хууль дүрмийн дагуу шалгуулахад надад айдас алга. Гэхдээ үүн дээр яалт ч үгүй Н.Өнөрцэцэгийг дуугүй болгоё. Сонгууль ч дөхөж байна, ер нь сэтгүүлчдийн амыг барья гэдэг айдсыг надаар дамжуулж өгье гэж эрх баригчид улайраад байгаад санаа зовж байна. Уг нь нүүрсний хэргээр хамгийн түрүүнд шалгагдах хүмүүс бол тухайн үеийн ҮАБЗ-ийн гишүүд болох Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулга, одоогийн Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, УИХ-ын дарга Г.Занданшатар, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ, оффтейк гэрээ байгуулсан Голомт банкны захирал Д.Баясгалан нар шүү дээ гэж ярьсан.

2024 оны долдугаар сарын 19-нд шүүх хурлын завсарлагаар гарч ирэн: Намайг төрийн нууцыг хадгалсан гэж буруутгаж байгаа юм. Гэтэл төрийн нууцыг задруулсан дарга, сайд нь яагаад буруудахгүй байгаа юм бэ. Нэг талд нь нууц хадгалсан бол тэр нууцыг задруулсан хүн байх ёстой биз дээ гэсэн.

2023 оны арванхоёрдугаар сарын 2-нд: Миний эсрэг энэ бүх асуудлын ард Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх байна гэж хардаж байна гэж ярьсан.

2023 оны арванхоёрдугаар сарын 13-нд: Үгэнд ор, үгүй бол шоронд ор гэх сүрдүүлгийг маш аймшигтайгаар шуурхай гүйцэтгэж буй шат шатны хууль хяналтын байгууллагуудын улайм цайм үйлдлийг Ерөнхий шүүгч, УЕП, ЦЕГ-ын дарга нар анхааралдаа авч, шударга ёсны талд зогсож өгнө үү гэж Цагдан хорих байрнаас захидал бичсэн.

2024 оны арваннэгдүгээр сарын 5-нд Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх: Н.Өнөрцэцэгт холбогдох төрийн маш нууцын зэрэглэлтэй мэдээлэл, баримт хавсаргасан хавтаст хэрэг нь бүхэлдээ дээрх хуульд заасны дагуу буюу маш нууцын зэрэглэлд хамаарах тул шүүх хуралдааны зарим хэсгийг нээлттэй явуулах хууль зүйн боломжгүй болно гэж мэдэгдсэн.

Тэгж шүүгээд ял оноосон.

Тэгэхнээ: Н.Өнөрцэцэгийн хэвлэлүүдэд өгсөн удаа дараагийн ярилцлага, шүүхийн мэдэгдэл зэргийг эш баримт болговоос түүний хадгалсан төрийн нууц юу байв гэдгийг ойлгож болохоор болчихов. Дээр: Цаг хугацаа бол мундаг шүүгч гэсэн нь энэ.

Тодруулах нь ээ: Н.Өнөрцэцэг нүүрсний хулгай ярьсан. Тэрэндээ оффтейк гэрээг онцолсон. Тэгэхдээ тэр үеийн ҮАБЗ-ийн гишүүдийг нэг бүрчлэн дурдсан.

Гэтэл нь: Нүүрсний хулгайн голлох баримт болох оффтейк гэрээнүүд 2022 оны арванхоёрдугаар сард ил болчихсон. Гагцхүү: Тавантолгойгоос Гашуунсухайтын төмөр замыг барих зөвшөөрөл олгосон ҮАБЗ-ийн зөвлөмж нууцдаа үлдсэн. Эдүгээ ч нууцдаа байна. Тэрхүү: ҮАБЗ-ийн 2019 оны нууц зөвлөмжөөр Тавантолгойгоос Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын "Бодь" компанитай байгуулсан гэрээг өөрчлөх, санхүүжилтийг Эрдэнэс Тавантолгой ХК-иар шийдвэрлэхийг нууцад оруулахыг чиглүүлсэн тухай эх сурвалжууд мэдээлж. Цаашаагаа: Энэ чиглэлийн дагуу Засгийн газар, Эрдэнэс Тавантолгой гүйцэтгэл явуулсан. Тэгэх үедээ: Ажлын урьдчилсан гүйцэтгэл байхгүй, гэрээ албан ёсоор байгуулагдаагүй байхад урьдчилгаа төлбөр болох 110 сая ам.долларыг "Бодь" компанид шилжүүлсэн. Мөнхүү: Урьдчилгаа төлбөрийг шилжүүлэхдээ уг санхүүжилтийн хүрээнд хийгдэх барилгын ажлын захиалагчийн хяналтын зардал болох 2827 749.38 ам.долларыг хасах байсан ч нийт 110 сая ам.долларыг 2019 оны аравдугаар сарын 11, 23-ны өдрүүдэд хоёр хуваан шилжүүлсэн.

Базах нь ээ: 26 оны 3 дугаар сард Л.Оюун-Эрдэнээс АТГ-т: "Бодь" компанийн оффтейк гэрээ нь 600 сая ам.доллар байсан нь 1.3 тэрбум болон нэмэгдэж, анхны гэрээ байгуулагдсан өдөр Тавантолгой төмөр зам компанийн Голомт банкинд байрших 8145100943 данснаас "Бодь" компанийн Голомт банканд байрших 8154100935 тоот дансанд 110 сая доллар буюу тухайн үеийн ханшаар ойролцоогоор 293.700.000.000 төгрөгийг шилжүүлсэн. Хожим нь уг дансыг устгасан. Түүнийгээ Голомт финаншиал группээр дамжуулан валют арилжаа гэсэн гүйлгээний утгаар бэлнээр гаргаж, хүүхдийн парк, саун, зочид буудал, төрийн тусгай хамгаалалттай байгууламжуудад гэрээ байгуулахад оролцсон нэр бүхий улстөрчдөд тус мөнгийг бэлнээр тараасан. Энэнд холбогдох хоёр гэрчийн хувийн мэдээлэл, хоёр цагийн видео бичлэг, 10 минутын аудио бичлэг, гар утасны бичлэг болон зарим татаж авсан зургуудын хамт хүргүүлж байна гэсэн гомдол гаргасан. Энийг хэвлэлүүд, ард нийт: Л.Оюун-Эрдэнэ "Бодь"-ийн 110 сая ам.долларын авлигаар шүгэл үлээлээ гээд байгаа юм. Гэтэл нь: Сэтгүүлч Н.Өнөрцэцэг анх шүгэлдэж, тэрнийхээ төлөө шоронд орсон нь эдүгээ тодрон тайлагдаж байна…

Ө.Билэг

"Өдрийн сонин"

/2026.04.16/

"Эрдэнэс Тавантолгой" ХК 2026 оны 04 дүгээр сарын 10-ны өдөр Монголын Хөрөнгийн Биржээр дамжуулан 4 удаагийн амжилттай арилжаагаар 192.0 мянган тонн нүүрсийг нийт 17.9 сая ам.долларын үнийн дүнтэйгээр БНХАУ-ын боомт хүргэж өгөх нөхцөлөөр арилжааллаа.

Үнслэг багатай 1/3 коксжих нүүрс - 32.0 мянган тонн, 108.4 ам.доллароор арилжаалж нийт 3.5 сая ам.долларын үнийн дүнтэйгээр амжилттай хэлцэл хийгдлээ. Арилжаанд 7 оролцогч оролцож үнэ 6.5 ам.доллароор буюу 6.4% өслөө.

1/3 коксжих нүүрс - 64.0 мянган тонн, 77.8 ам.доллароор арилжаалж нийт 4.9 сая ам.долларын үнийн дүнтэйгээр амжилттай хэлцэл хийгдлээ. Арилжаанд 4 оролцогч оролцож үнэ 1.5 ам.доллароор буюу 2.0% өслөө.

1/3 коксжих нүүрс - 32.0 мянган тонн, 71.9 ам.доллароор арилжаалж нийт 2.3 сая ам.долларын үнийн дүнтэйгээр амжилттай хэлцэл хийгдлээ. Арилжаанд 2 оролцогч оролцож үнэ 2.5 ам.доллароор буюу 3.6% өслөө.

Баяжуулсан сул коксжих нүүрс - 64.0 мянган тонн, 111.7 ам.доллароор арилжаалж нийт 7.15 сая ам.долларын үнийн дүнтэйгээр амжилттай хэлцэл хийгдлээ. Арилжаанд 3 оролцогч оролцож үнэ 12.5 ам.доллароор буюу 12.6% өслөө.

2026 онд 98 удаагийн арилжаагаар 428.0 сая ам.долларын үнийн дүн бүхий 5.18 сая тонн нүүрс арилжлаа.

Хууль зүйн сайд асан Б.Энхбаяр, Хууль зүйн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ нар цацагдсан мэдээлэл баримт бүрийг үгүйсгэж гүлдийсээр буй. Гэвч тэднийг их мөнгөний авлигад холбоотойг баталсан баримтыг Бодь группийн гүйцэтгэх захирал асан А.Амундра хилийн чинадаас дэлгэсээр байна. Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ "Миний АТГ-т өгсөн баримтад илүү ноцтой бичлэг бий" гэж мэдэгдсэн нь олны анхааралд хэдийн орчихсон. Хоёрхон хоногийн өмнө гэхэд Тавантолгой-Гашуунсухайт төслийн менежер н.Нямдэлгэр Хууль зүйн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнийг уг төсөлд ажиллаж байсныг баталсан мэдэгдэл хийгээтэхлээ. Ирэх өдрүүдэд энэ мэт ноцтой баримтууд хөвөрсөөр байх нь тодорхой болчихлоо.

“Бодь интернэшнл” ХХК-иас төмөр замын оффтейк гэрээг байгуулахын тулд улстөрчид, төрийн өндөр албан тушаалтнуудад онц их хэмжээний буюу 110 сая ам.долларыг тараасан гэх дуулиан тасраагүй байна. Тасраагүйгээр барахгүй хэн, хэн гэдэг улстөрч хэчнээн сая доллар авсан, түүний эргэн тойронд хэн хэн ажиллаж байсан гээд шинэ, шинэ баримтууд шилээ даран гарч ирсээр буй нь анхаарал татаж байна.

Хууль зүйн сайд асан Б.Энхбаяр, Хууль зүйн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ нар цацагдсан мэдээлэл баримт бүрийг үгүйсгэж гүлдийсээр буй. Гэвч тэднийг их мөнгөний авлигад холбоотойг баталсан баримтыг Бодь группийн гүйцэтгэх захирал асан А.Амундра хилийн чинадаас дэлгэсээр байна. Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ "Миний АТГ-т өгсөн баримтад илүү ноцтой бичлэг бий" гэж мэдэгдсэн нь олны анхааралд хэдийн орчихсон. Хоёрхон хоногийн өмнө гэхэд Тавантолгой-Гашуунсухайт төслийн менежер н.Нямдэлгэр Хууль зүйн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнийг уг төсөлд ажиллаж байсныг баталсан мэдэгдэл хийгээтэхлээ. Ирэх өдрүүдэд энэ мэт ноцтой баримтууд хөвөрсөөр байх нь тодорхой болчихлоо.

Бүр тодруулж хэлбэл Б.Энхбаяр, Д.Мөнх-Эрдэнэ нарын мэдэгдэл худал болохыг баталсан баримтуудыг хүмүүс дуу дуугаа аван ил болгосоор байна. Тиймээс процессын он дарааллыг элдэв хачиргүйгээр тоймлоотхоё.

2026.03.23: УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ АТГ-т Б.Энхбаяртай холбоотой баримтууд хүргүүлэв. Энэ үеэр тэрээр "Б.Энхбаяр нь "Бодь Интернэшнл" ХХК-ийн захирал Д.Баясгалантай хоёр хүний хамт дөрвүүлээ уулзах үеэр нэг удаад 500 мянган ам.доллар, дараагийн удаад 800 мянган ам.доллар буюу нийт 1.3 сая ам.долларыг бэлнээр авсан байж болзошгүй мэдээлэл байна. Энэхүү асуудлыг гэрчүүд, холбогдох баримтын хамт надад өгсөн. Тэр бүх баримтыг Авлигатай тэмцэх газарт хүлээлгэн өгч байна. "Голомт” банканд ажиллаж байсан Д.Мөнх-Эрдэнэ ЗГХЭГ-т очсон цагаасаа “Бодь”-той холбоотой баримтуудыг устгах, “Эрдэнэс Тавантолгой”-той холбоотой цахим мэдээллийн санд өөрчлөлт оруулах, өөрийнхөө намтраас “Бодь”-той холбоотой баримтуудыг хасах, өөрийнхөө хувьцаа эзэмшлээс татгалзах гэх мэт ажлуудыг хийж байгаа. Сүүлд дэд сайд болоод 2019-2021 оны замын цагдаагийн камерын мэдээллүүдийг устгахаар оролдож байгаа гэсэн мэдээллийг би авсан. Өөр нэг ноцтой асуудал бий. Цагдаагийн албан хаагчдын цалингийн үлдэгдлийг Б.Энхбаяр Б.Нямжав гэдэг хүн рүү шилжүүлсэн. Б.Нямжав уяач бол МАН-ын ЕНБД Я.Содбаатар даргын ойрын найз. Нийт 5 орчим тэрбумыг аваад мөн тараасан. Энэ баримтыг хавсаргалаа" хэмээн мэдэгдсэн юм.

2023.03.23: ХЗДХ-ийн сайд Б.Энхбаяр "Хоёр цагийн урттай бичлэг байгаа гэж яриад байгаа юм. Байгаа бол гаргаж тавиач" гэснээс өөр ямар ч тоймтой баримт, тайлбар хэлсэнгүй.

2026.03.24: “Бодь групп”-ийн ерөнхийлөгч Д.Баясгалан"Би Б.Энхбаяр гэж хүнийг огт танихгүй. Дээрээс нь би ямар нэг хүнээр болон элдэв хангайн юмаар дамжуулж тэр хүнтэй огт харьцаж үзээгүй. Нүүрсний сонсголоос ч өмнө, дараа нь ч тэр Б.Энхбаяр гэж хүнтэй хэзээ ч уулзаж байгаагүй" гэж мэлзэв. Мэлзсэн гэдгийг нь баталсан мэдэгдлийг түүнийг ингэж хэлсний дараахан Д.Сумъяабазар хийсэн юм.

2026.03.24: “Бодь групп”-ийн гүйцэтгэх захирал асан А.Амундра хилийн чинадаас "Хэзээ нэг их үндэсний бүтээн байгуулагч байсан юм, Бодь. Ингээд худлаа яриад эхэлдэг юм. Намайг ажил авахад өрөнд идэгдсэн 10 ажилтантай компани болсон байсан шүү дээ. Д.Мөнх-Эрдэнэ бол гуниг шүү. “Бодь интернэшнл” ХХК-тай гэрээ хийгээд энэ төсөл дээр хуулийн зөвлөхөөр ажилласныг нь олон хүн мэднэ. "Бодь интернэшнл” ХХК-ийнхан одоо гэрээгээ устгаж байгаа биз. Ингэж битгий худлаа ярь аа, Д.Мөнх-Эрдэнэ ээ. Тэр үед хуралд хамт сууж байсан залуус бүгд амьд байна" хэмээн шүгэл үлээв.

2026.03.25: ХЗДХ-ийн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ "Би Бодь-д группт ажиллаж байгаагүй" гэсэн бөөрөнхий тайлбараас өөр өлгөж авахаар үг унагасангүй.

2026.03.25: Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд асан Д.Сумъяабазар "2020 оны 3, 4 дүгээр сарын орчим би Бодь-ийн Д.Баясгалан захиралтай нэг уулзахдаа одоогийн Хууль зүйн сайд Б.Энхбаярыг танилцуулсан. Уулзалт Голомт банкны төв оффис дээр болсон. Тэр уулзалтад Тавантолгой төмөр замын бүтээн байгуулалтын төлөөлөл болж А.Амундра захирал байсан. Эдгээр хүмүүс нэгнийгээ танихгүй, мэдэхгүй, огт уулзаж байгаагүй гэх зэргээр ярьж эхэлжээ. Үнэн мөртэй шүү" хэмээн Бодь-ийн Д.Баясгалангийн яриа худал болохыг илчлэв.

2026.03.27: ХЗДХ-ийн сайд Б.Энхбаяр "Л.Оюун-Эрдэнэд ямар ч 2 цагийн бичлэг байхгүй" гэж өмнө нь хэлсэн мэдэгдлээ тоть мэт давтав.

2026.03.30: ХЗДХ-ийн сайдын багцаас 5 тэрбум төгрөг Б.Нямжавын данс руу шилжүүлсэн гэх хэргийн гэрч Д.Уламбаяр "Б.Энхбаяр жолоочоо явуулж, Б.Нямжаваас том хар ууттай цүнхтэй мөнгө авхуулсан. Би энэ процессыг өөрийн нүдээр харсан. Б.Энхбаяр өөрөө гадна машинд хүлээж байсан. Тухайн мөнгөнөөс100 сая төгрөг дутчихлаа гэж араас нь нэхэж байсан паразит шүү дээ" гэсэн мэдэгдэл хийж олныг ангайлгав. Түүний шилэн Цогоо хэмээн Цогтгэрэлтэй хийсэн ярилцлагын видео бичлэг өнөө ч сошиалд өндөр хандалтай явж байна.

2026.04.03: УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ "Г.Занданшатар Б.Энхбаяраар хөлөө боолгож унасан бол, одоо Н.Учрал Ерөнхий сайд энэ хорт могойгоор хоолойгоо боолгох гэж байна. Хорт могой Б.Энхбаяр авлигын хэргээрээ барьцаалж, ЗГХЭГ-ын дарга боллоо" хэмээн мэдэгдэв. Энэ мэдэгдлээс анзаарахад Бодь группээс их мөнгө авсан эрх мэдэлтэнтэй хийх тэмцэл улам л эрчээ авах нь тодорхой болжээ.

2026.04.05: “Бодь групп”-ийн гүйцэтгэх захирал асан А.Амундра "Хэдэн цүнх мөнгө хэний машинд орсон бэ" гэсэн тайлбартайгаар машины арын хэсэгт хийсэн цүнх дүүрэн мөнгөний зураг сошиалдаа оруулж олныг шуугиулав. Түүний оруулсан дараагийн зураг нь Хууль зүйн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнийнх байв. Тайлбар нь тун ноцтой. "2019 оны 9 дүгээр сарын 22-нд ХЗДХ-ийн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ "Ред рок тэрэлж”-ийн хурлын өрөөнд Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын гэрээг хийхээс өмнө хуулийн зөвлөгөө өгч, өөрийн биеэр, өөрийн гараар санхүүжилтийн гэрээг бэлдэж суугаа нь" гэсэн тайлбар нь мөн л олныг шуугиулж, "Бодь"-ийн Д.Баясгалангийн худал мэдэгдлийг улам тодотгов. "Ред рок тэрэлж" Бодь-ийн хамаарал бүхий газар гэдгийг интэрнэтээс хайгаад харчихаж болно.

2026.04.06: Тавантолгой-Гашуунсухайт төслийн менежер н.Нямдэлгэр гэдэг эмэгтэй "Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлтйн төмөр замын төсөл эхлэх үе шат буюу 2019 онд миний бие /Бодь групп/ Төлөвлөгөө мониторингийн хэлтсийн менежерээр ажиллаж байсан. Тухайн үед миний өрөөний нөгөө талд Д.Мөнх-Эрдэнэ төслийн санхүүжилтийн гэрээн дээр сууж байсан нь үнэн. Бид нэг өрөөнд ууж байсан. Гэтэл тухайн хүн төсөл дээр ажиллаагүй гэж хэлээд байгааг ойлгохгүй юм" гэсэн мэдэгдэл хийж мөн л олныг ангайлгаж, Хууль зүйн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнийн үгийг үгүйсгэв.

Эндээс хэн баримт ярьж, хэн нь түүнийг төөрөгдүүлэх гэж оролдож байгаа нь төвөггүй ойлгогдоно. “Бодь групп”-ээс улстөрчдөд тараагдсан 110 сая ам.долларын авлигын сүлжээний эхний эзэн Б.Энхбаяр байсан нь АТГ-т хүргэгдсэн баримтууд, Д.Сумъяабазар, А.Амундра, менежер н.Нямдэлгэр нарын ярьсан, дэлгэсэн баримтаар нотлогдсоор байна.

Л.Оюун-Эрдэнэ, А.Амундра тэргүүтэй нөхөд хөдөлшгүй баримтаар шүгэл үлээж, түүнийг нь гэрчүүд баталгаажуулсаар байна. Түүгээр зогсохгүй ХЗДХ-ийн сайдын багцаас цагдаагийн ажилтнуудын цалингийн үлдэгдэл байж болзошгүй 5 тэрбум төгрөгийг уяач Б.Нямжавын компани руу шилжүүлсэн нь хөдөлшгүй болсныг шилэн Цогоо баримтаар дэлгэсэн. Үүний араас улсын төсвөөс гарсан 5 тэрбумаас Б.Нямжаваас Б.Энхбаяр хэрхэн татаас авч байсныг өөрийн нүдээр харсэн гэрч Д.Уламбаяр баталж, олон нийтэд мэдэгдчихлээ. АТГ-ын мөрдөгчид ч шалгалтын ажиллагаагаа эхлүүлжээ.

Нөгөө талд Б.Энхбаяр, Д.Мөнх-Эрдэнэ нарын хууль зөрчсөн, авлига, албан тушаалын гэмт үйлдэл хийсэн баримтууд цаашид ч дэлгэгдэх нь тодорхой байна. Тодруулбал, захирал асан А.Амундра бүр ноцтой баримт удахгүй дэлгэхээр бэлтгэж буй гэх. Тэрхүү баримтаар Б.Энхбаяр нарын 1.3 сая долларын авлигаар тогтохгүй бүр ноцтой баримт, фактууд байгааг эх сурвалж хэлж байна.

Тиймээс Б.Энхбаяр, Д.Мөнх-Эрдэнэ нарын “Бодь”-ийг танихгүй, мэдэхгүй гэх гүлдийлт, олон нийт ард түмнийг төөрөгдүүлж маллах гэсэн оролдлого хол явахгүй нь тодорхой болчихлоо. Харин тэдэнд өнөөдөр хариуцлага ярьж, хууль хяналтын байгууллагаас дуудаж байцаалт авах, олон нийтийн бухимдуулаад байгаа баримтуудыг нягталж, нэг талд нь гаргах шаардлага байна.

Ингээд харахаар Б.Энхбаяр, Д.Мөнх-Эрдэнэ нар “Бодь”-ийг “танихгүй” гэж мэлзэх ч баримтууд тэднийг барьж өгч байна.

Д.Батболд

"Өдрийн сонин"

/2026.04.07/

Б.ГАРЬД

Өнгөрсөн долоо хоногийн улс төрийн дуулианы нэг “…“Бодь”-ийн тараасан” гэх 110 сая ам.долларын тухай УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнийн мэдэгдэл байв. Тэрээр энэ сарын 23-нд АТГ-т хандах үеэрээ “…“Бодь интернэшнл” ХХК-ын оффтейк гэрээ нь 600 сая ам.доллар байсан нь 1.3 тэрбум ам.доллар болон нэмэгдсэн. Анхны гэрээ байгуулагдсан өдөр “Тавантолгой төмөр зам” ХХК-ийн “Голомт” банканд байрших 8145…… данснаас “Бодь интернэшнл” ХХК-ийн “Голомт” банканд байрших 8154…… тоот дансанд 286,318,170, 604 тэрбум төгрөг буюу ойролцоогоор 110 сая ам доллар шилжүүлсэн. “Голомт финаншиал” группээр дамжуулан бэлнээр гаргаж, хүүхдийн парк, саун, зочид буудал, төрийн тусгай хамгаалалттай обьектуудад гэрээнд оролцсон нэр бүхий улстөрчдөд бэлнээр тус авилгын мөнгийг тараасан” гэж мэдэгдсэн. Тодруулбал, “…“Бодь интернэшнл” ХХК болон түүний хамаарал бүхий компаниудын байгуулсан оффтейк гэрээнүүд, төмөр зам барих төсөвт өртөг 600 сая ам.доллар байсан ч үе шаттай нэмэгдсээр 1.3 тэрбум ам.долларт хүрсэн. Үүний шалтгаан болон бусад нүүрсний гэрээнүүдийн тухай хянан шалгах үүрэг бүхий УИХ-ын түр хороо байгуулж, олон нийтэд хүргэх нь үр дүнтэй хэмээн үзэж Засгийн газраас УИХ-ын удирдлагуудад санал тавьсан. УИХ-ын 2023 оны 63 дугаар тогтоолоор төрийн болон орон нутгийн өмчит, өмчийн оролцоотой зарим компаниудын нүүрс олборлолт, борлуулалт, тээвэрлэлт, экспортын үйл ажиллагаа, бусад бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авалтад хяналт шалгалт хийх, нотлох баримтыг шинжлэх судлах нээлттэй сонсгол зохион байгуулах, иргэд, олон нийтийг мэдээллээр хангах, хяналт шалгалтын тайланг 2023 оны намрын ээлжит чуулганы хугацаанд багтаан танилцуулах үүрэг бүхий УИХ-ын Хянан шалгах түр хороо байгуулагдан ажиллаж эхэлсэн. Харамсалтай нь, нийт есөн өдрийн турш үргэлжилсэн, хоёр шатны сонсголын үйл ажиллагаа сонсголын явцад “Бодь интернэшнл” ХХК-тай байгуулсан оффтейк гэрээ, түүнтэй холбоотой нүүрс олборлолт, борлуулалт, тээвэрлэлт, экспортын үйл ажиллагаа болон бусад бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авалтын үйл ажиллагаанд хяналт шалгалт хийх, нотлох баримтыг шинжлэн судлан шалгах үйл явц илэрхий саармагжиж, олон нийтийн анхаарлыг огт өөр сэдэвт чиглүүлснээр энэхүү сонсгол өндөрлөсөн” гээд “…АТГ-т онц ноцтой авилгын асуудлыг холбогдох хоёр гэрчийн хувийн мэдээлэл, хоёр цагийн видео бичлэг, 10 минутын аудио бичлэг, гар утасны бичлэг болон зарим татаж авсан зургуудын хамт хүргүүлж байна. Гэрчүүдийн хувьд амь нас, аюулгүй байдалдаа ихээхэн санаа зовж байгаа бөгөөд танай байгууллагатай эрхзүйн хувьд шүгэл үлээгчийн статустай хамтран ажиллах хүсэлтэй байгаа болно” гэсэн юм.

Гэхдээ энэ нь дуулиан гэхээсээ Монгол Улс цаашдаа хууль эрх зүй, шударга ёсны хэм хэмжээг барьж явах гэвэл үүнийг заавал мухарлах ёстой байж мэднэ. Учир нь, Тавантолгой-Гашуунсухайтын төмөр замын бүтээн байгуулалттай холбоотой зардал 600 сая ам.доллар байснаа 1.3 тэрбум болж өссөн. Түүний урьдчилгаа төлбөр 110 сая ам.долларыг төрийн компаниас хувийн хэвшил рүү шилжүүлсэн. Тэр нь гэрээнд оролцсон, нөлөөлсөн албан тушаалтнуудад авлига болж тараагдсан байж болзошгүй мэдээлэл тараад байгаа юм. Хэрэв энэ мэдээлэл үнэн байгаад, цаашдаа Монгол Улсын хөгжлийн том төслүүд ийм байдлаар яваад байх нь ядарсан жижиг эдийн засгийг улам сөхрүүлж, ард иргэдийн ахуй амьдрал улмаа доройтуулах нь ойлгомжтой. Нөгөөтэйгүүр, төрийн мэдэлд баялаг байх эсэх, аль эсвэл төрийн мэдэл дэх баялагт олон нийтийн хяналтыг зүй ёсоор нь тогтоох талаар тодорхой шийдвэр гаргах цаг нь болсон бололтой.

Энэ талаар УИХ-д суудалтай нам, улс төрийн хүчнүүд ч үүнд анхаарлаа хандуулж эхэлж. УИХ-ын гишүүн, Үндэсний эвслийн тэргүүн Н.Номтойбаяр энэ сарын 24-нд дээрх асуудлаар мэдээлэл хийв. Н.Номтойбаяр хэлэхдээ “…“Гашуунсухайтын төмөр замын бүтээн байгуулалтад “Бодь” групп “Тавантолгой төмөр зам” компанийн гэрээний үнийн дүн нэг тэрбум таван сая ам.доллар, өмнө нь гүйцэтгэж байсан компанийн Хөгжлийн банкнаас авсан 276 сая ам.доллар гээд нийт 1.3 тэрбум ам.доллар буюу өнөөгийн ханшаар тооцоход төсвийн 13 орчим хувийг эзлэх маш их үнийн дүнтэй асуудал яригдаад багагүй хугацаа өнгөрч байна. Хоёр талыг төлөөлж гарын үсэг зурсан хүмүүс өнөөдөр хаана байна вэ. “Бодь” группийг төлөөлж гарын үзсэн зурсан А.Амундра, “Тавантолгой төмөр зам” компанийн гүйцэтгэх захирал Н.Удаанжаргал хаана байгаа юм бэ. Миний санаж байгаагаар 2022 оны арванхоёрдугаар сарын эхээр Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ, Хууль зүйн сайд Х.Нямбаатар нар энэ асуудалтай холбоотой 17 улстөрчийн нэрийг зарлаж байсан, Х.Баттулгаас эхлээд. Тэр өдөртөө гадагшаа гараад зугтаж байсан. Энэ асуудалд холбоотой, гар бие оролцож явсан хүн амиа хорлохыг завдаж байсан үйл явдал болсон. Энэ хэрэг Цагдаагийн газарт бүртгэгдсэн. Ямартаа ч энд ямар нэгэн асуудал байгаа нь тодорхой байна. Үүнтэй холбоотойгоор УИХ нүүрсний сонсгол зохион байгуулж байсан. Нийт 5:40 цагийн материал байдаг юм байна. Нүүрсний сонсголыг удирдаж байсан Б.Энхбаяр асуудал байна гэдгийг тодорхойлоод хууль хяналтын байгууллагад хандаж байсан. Гэтэл өнөөдрийг хүртэл ямар ч арга хэмжээ аваагүй байна. Өнгөрсөн хугацаанд болсон үйл явдлуудыг нэгтгээд үзэхээр Гашуунсухайтын төмөр замын бүтээн байгуулалтыг гүйцэтгэсэн хоёр аж ахуйн нэгж, тэдний тойрон хүрээлэл дунд асар том авлига хулгай, өртөг хөөсрүүлэлт, нүүрс борлуулалттай холбоотой асуудлууд байгаа. Тиймээс Хянан шалгах түр хороо байгуулах эрхийнхээ хүрээнд тогтоолын төсөл боловсрууллаа. УИХ-ын 32 гишүүн дэмжиж гарын үсэг зурснаар УИХ-д өргөн барих боломжтой болно” гэсэн юм.

Мөн, АН-аас энэ сарын 26-нд хэвлэлийн бага хурал хийх үеэр УИХ-ын гишүүн Д.Ганбат “…“Эрдэнэс Монгол”, “Эрдэнэс Тавантолгой”, “Говийн зам”, “Монголын хөрөнгийн бирж”, “Монголын төмөр зам” хувьцаат компанийн нүүрсний салбар дахь үйл ажиллагаа, оффтейк гэрээ, санхүүгийн урсгал, худалдан авалт болон төмөр зам барих үйл ажиллагааг шинжлэн судлах нээлттэй сонсгол зохион байгуулах үүрэг бүхий Хянан шалгах түр хороо байгуулна” гэдгийг мэдэгдсэн.

Үүний зэрэгцээ, хорих ангиас суллагдаад удаагүй УИХ-ын гишүүн асан Т.Аюурсайхан  энэ сарын 25-нд телевизийн ярилцлагад оролцохдоо хөндсөн сэдвийн нэг нь энэ талаар байсан. Түүний дараа УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ Төрийн ордонд ирж УИХ-ын гишүүдтэй уулзжээ. Тэгэхдээ “…Миний мэдэгдлээс хойш хам хэрэгтнүүд нэг нэгээрээ цовх үсэрч гарч ирээд, бие биеэ сайхан илчилж байна даа. Нийгмийн амьдрал хүнд байгаа учраас жагсаал цуглаанаас болгоомжилж байна. Түүнээс биш, телевизээр яриад байгаа нөхөр болон гэрээнд оролцсон компанийн хоёр захирлын авсан авлигын мөнгөний дүн нийлээд 25 сая ам.доллар болж байх жишээтэй” хэмээн ярьжээ. Эндээс үзвэл, “Бодь”-ийн 110 сая ам.долларын асуудал цаашаа хүрээгээ тэлэн нэлээд ухуулж, бас “оролцогчид” нь нэмэгдэх бололтой.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ГУРАВДУГААР САРЫН 30. ДАВАА ГАРАГ. № 59 (7801)

Монголын Уул уурхайн үндэсний ассоциацийн ерөнхийлөгч асан Н.Алгаатай ярилцлаа.

---

-Төгрөг нуурын бүлэг ордыг төрд буцааж авлаа гэсэн. Энэ ордын талаар та ямар мэдээлэлтэй байна вэ?

-Миний мэдэхийн Төгрөг нуурын ордыг дөрвөн хүн хуваагаад, дөрвөн өөр ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшиж байсан гэж их олон жилийн өмнө яригдаж байсан. Ямартаа ч дөрвөн хэсэг байсан. Тэрний нэг эзэмшигч нь болох Р.Дүгэржав бурхан болсон. Бас Пүрэвсүрэн гэдэг хүний нэр байсан. Ер нь Төгрөг нуурын орд хүрэн нүүрсний орд учраас хөрөнгө оруулагч олддоггүй. Хөөрхий хэдэн монголчууд тусгай зөвшөөрөл нь төлбөртэй гээд хадгалаад байж байдаг гэж ойлгосон. Сонин хэвлэлээр бичээд байгаагаас харахад Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулга Төгрөг нуурын ордыг шилжүүлж авсан гээд хэрүүл уруултай л байх шиг байна лээ.

Тэгээд шилжүүлж авсан лицензээ Сингапур, Хонконгод бүртгэлтэй компаниудаар дамжуулж зарсан гэсэн. Тэрийг нь буцааж авлаа гэсэн мэдээлэл гарсан.

Харин миний ярих гээд байгаа зүйл бол хүрэн нүүрсний ордыг борлуулахад авах газар байхгүй, экспортод гаргах гэхээр зардлаа дийлэхгүй, үнэ багатай байдаг. Эсвэл өөр бүтээгдэхүүн буюу шингэн түлш, бензин тос гаргая гэхээр зах зээлд өрсөлдөх чадвар муутай. Тийм нэг хөрөнгө оруулагч байхгүй ордууд байсан. Энэ нь одоо ч тийм хэвээрээ байх шиг байна. Ерөөсөө л энэ шүү дээ. Хөрөнгө оруулж чаддаг эрүүл ухаантай хүн байхгүй байна. Манайхан нөөц л байх юм бол эдийн засаггүйгээр очоод л хүрздээд гаргаж ирээд мөнгө болгочихдог юм шиг яриад байгаа юм. Одоо бод л доо. Миний мэдэхийн 30-аад жил ямар ч хөрөнгө оруулагч олж чадаагүй байна.

-Н.Учрал сайд Төгрөг нуурын ордын талаар мэдэгдэл хийж байсан. Ер нь энэ ордтой холбоотой маргаан яг ямар учиртай юм бэ?

-Хүрэн нүүрсний орд учраас нөөц нь Багануур, Шивээ-Овоогийн дайтай л байлгүй дээ. Нөөцийг нь бол би сонирхдоггүй юм. Гэхдээ дөрөв хуваагаад хүмүүс эзэмшсэн гэхээр нөөц нь гайгүй юм шиг. Н.Учрал бол Х.Баттулгыг зарсан, нотолгоо баримт байна гээд юм яриад байсан. Ер нь Х.Баттулга нь байна уу, хэн байна уу, мэдэхгүй шүү дээ. Харин бусад улсууд нь зарах гээд чадахгүй байгаа байхгүй юу. Харин Х.Баттулга яаж байгаад зарчихсан юм бүү мэд. Монголын газар нутгаас зараад, аваад явчихаагүй биз дээ. Байгалийн баялаг газар доороо байхад эрхийг нь шилжүүлээд л мөнгө аваад байгаа болохоос биш, баялгийг нь ерөөсөө зарсан юм байхгүй шүү дээ.

-Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордын талаар ярихгүй юу?

-2006 оны хуульд анх “Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын орд” гэж үндэсний аюулгүй байдал, улсын эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд нөлөөлөх хэмжээний, эсвэл жилд Монгол Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний таван хувиас дээш хэмжээний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байгаа буюу үйлдвэрлэх боломжтой ордыг хэлнэ гэж тодорхойлж байсан. Харин 2009, 2014 онуудад орсон өөрчлөлтөөр үндэсний аюулгүй байдал, улсын эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд нөлөөлөх хэмжээний, эсвэл жилд Монгол Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний таван хувиас дээш хэмжээний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байгаа буюу үйлдвэрлэх боломжтой ордыг хэлнэ гэж өөрчлөгдсөн байдаг.

-Энэ нэр томьёог олон улсад хэрэглэдэггүй гэсэн үг үү?

-Стратегийн ач холбогдолтой орд гэдэг нэр томьёог олон улсад хэрэглэдэггүй. Томоохон ашигт малтмалын орд нээхийн тулд маш их хугацаа, хөрөнгө оруулалт шаарддаг. Тийм учраас стратегийн ач холбогдолтой орд гэдэг нэр томьёо нь хөрөнгө оруулагч нарт тодорхой бус байдал бий болгодог. Түүнээс гадна томоохон орд нээгдсэн тохиолдолд ашигт малтмалын нөөцөө дутуу тайлагнах, ордыг хуваах зэрэг хууль бус үйл ажиллагаанд хөрөнгө оруулагч нарыг түлхдэг эрсдэлтэй. Ашигт малтмалын тухай хууль 2006 онд батлагдсан. Үүнтэй холбогдуулан УИХ 2007 онд ашигт малтмалын 15 ордыг стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордод хамааруулах тогтоол гаргахдаа Монгол Улс, ОХУ-ын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрээр ашиглаж байгаа Эрдэнэтийн зэс-молибдений орд, Төмөртэйн овооны цайрын орд, Нарийн сухайтын нүүрсний орд, Бороогийн алтны үндсэн ордын одоогийн ашиглаж байгаа нөхцөлийг хэвээр хадгалах, мөн стратегийн ач холбогдол бүхий Оюу толгой, Таван толгой, Цагаан суварга, Асгатын ашигт малтмалын ордуудын төрийн эзэмшлийн хувь хэмжээ, түүнийг хэрхэн эзэмших талаарх саналыг эхний ээлжинд боловсруулан Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэхийг Засгийн газар үүрэг болгосон.

Өөрөөр хэлбэл, 15 ордоос зөвхөн долоон орд газрын хэрэгжилтийг, тухайлбал гурван орд дээр одоогийн ашиглаж байгаа нөхцөлийг хэвээр хадгалах, дөрвөн орд дээр төрийн эзэмшлийн хувь хэмжээг тогтоох санал боловсруулах талаар авч үзсэн. Харин энэ дөрвөн ордоос Оюутолгой, Тавантолгойн ордыг ашиглаж буй компаниудад төрийн эзэмшлийн хувь хэмжээг тогтоосон байдаг.

 

Г.БАЛГАРМАА

"Өдрийн сонин"

2025.11.19

Т.САЙХАН

31 дүгээр Их хурал “Эв нэгдэл-шийдэл-хөгжил” уриан дор “Буянт-Ухаа” спорт цогцолборт үргэлжилж байна.

МАН-ын дарга асан, Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан, УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ мэндчилгээ дэвшүүлэв.

Тэрээр, “Та бид хамтдаа 2024 оны УИХ-ын сонгуульд бүсчилж томгосон тойрог, холимог тогтолцоогоор өрсөлдөж, 126 гишүүнтэй анхны парламентад олонхийн суудал авч, тусгаар тогтнол, эрх чөлөөний бэлгэдэл болсон 100 жилийн түүхтэй МАН-аа нэгэн зуунаас шинэ зуунд ялалтаар хамтдаа түүчээлж чадлаа.

Энэ нь 2024 онд дэлхийн 70 гаруй улсад улс төрийн сонгууль болсноос ардчилсан тогтолцоотой улсад эрх баригч нам ялалт байгуулсан цорын ганц тохиолдол бол Монгол Ардын Намын ялалт байсан. Тийм учраас 2024 оны сонгууль олон улсад туйлын өрсөлдөөн өндөр болсны тод илэрхийлэл юм.

Мөн орон нутгийн 14 аймагт ялалт байгуулж, нийслэл Улаанбаатар хотод үнэмлэхүй ялалт байгуулсан. Энэ ялалт бол ард түмний сонголт бөгөөд намын 30 дугаар их хурлаас сонгогдсон намын удирдлага, бага хурал, Удирдах зөвлөл, намын анхан шатны байгууллагын бодит үр, намын Их хурлаас дэвшүүлсэн хэрэгжүүлсэн Шинэ сэргэлтийн бодлогыг дэмжсэн ард түмний итгэл юм.

Шинэ сэргэлтийн бодлогын хүрээнд 21 жилийн хугацаанд талцан маргасан Гашуунсухайт-Ганц модны төмөр замын боомтын хил холболтын асуудал эцэслэн шийдвэрлэж, 1964 оноос хойш судалгааг нь эхлүүлсэн Эрдэнэбүрэнгийн УЦС-ын зээлийн гэрээ эцэслэн батлагдаж, бүтээн байгуулалтын ажил эхэлж, 1997 онд анхны судалгаа нь хийгдсэн Монгол-Францын хамтарсан ураны төслийг УИХ-аар батлуулан хэлэлцүүлж, гурав дахь хөрш оронтой “Оюутолгой”-н төслөөс хойш байгуулсан хоёр дахь хөрөнгө оруулалтын гэрээ болж чадсан билээ.

Боомтын сэргэлтийн хүрээнд Замын Үүд-Боомтын хүчин чадал дөрөв дахин, Гашуунсухайт боомтын хүчин чадал хоёр дахин, Алтанбулаг боомтын хүчин чадал дөрөв дахин, Сүхбаатар-Боршоо боомтын хүчин чадал 3.5 дахин нэмэгдсэн.

Бид хамтдаа эв нэгдлээ хангаж, ирээдүй рүү харах ёстой. Тийм ч учраас МАН-ын 31 дүгээр Их хурал Эв нэгдлийн Их хурал байх ёстой. МАН эв нэгдлээ олж, цааш цаашдын сорилтыг даван туулж чадна гэдэгт миний хувьд итгэл төгс байна.

Цаг хугацаа өнгөрөх тусах бодит үйл хэрэг, үнэт үзэл бодол тодорч чадна гэдэгт итгэдэг. Ялалт байгуулсан намыг бүрэн эрхийн хугацаатай нь хүлээлгэн өгч байгаадаа баяртай байна. Шинэ намын дарга намын түүхт 31 дүгээр Их хурлаас сонгогдох удирдлагын баг Монгол Ардын намаа 2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулж ажиллахын ерөөл дэвшүүлье. Би бүх талаар дэмжиж ажиллах болно. Намын дарга байна гэдэг их хэцүү ажил юм байна. Тиймээс дараагийн шинэ даргаа бүх талаар хүрээлж, хайрлаж, хамгаалж, нэг баг болж, дараагийн ялалтын төлөө, бусдынхаа төлөө түүчээ шувуу шиг манлайлан ажиллахын төлөө ажиллахад нь хамт байх нь чухал” гэлээ.

Улсын Их хурлын гишүүн Х.Баасанжаргалтай ярилцлаа.

---

-Өнгөрсөн долоо хоногийн чуулганы хуралдааны үеэр УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяатай холбоотой асуудал яригдаж, та байр сууриа нэлээд хүчтэй илэрхийлсэн. Энэ яг юу болоод байгаа талаар та тайлбар өгөхгүй юу?

-Үүн дээр эргээд бид Үндсэн хуулийн Цэцийн аравдугаар сарын 22-ны өдрийн наймдугаар дүгнэлтийг зайлшгүй ярих болчихоод байгаа юм. Ингэж байж дараагийн ярианууд болно. Учир нь Үндсэн хуулийн 66 дугаар зүйл дээр Цэц дөрвөн асуудлыг шийдэх тухай тодорхой заалтууд бий. Үүний нэгд нь хууль, Ерөнхийлөгчийн зарлиг, шийдвэр Үндсэн хуульд нийцэж байгаа эсэх гэхээр нөгөө Засгийн газрыг огцруулсан тогтоол чинь энд орчихож байгаа юм. Хоёрдугаарт, ард нийтийн санал асуулга, сонгуультай холбоотой асуудал гэдгийг бол шийдээгүй. Гуравдугаарт, Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайд, гишүүн, Ерөнхий прокурор, Улсын дээд шүүхийн шүүгч Үндсэн хууль зөрчсөн эсэх гээд Х.Булгантуяа даргын асуудал үүнд хамаарсан. Харин дөрөвт, Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайд, гишүүнийг эргүүлэн татах үндэслэл байгаа эсэхийг шийддэг. Эдгээрээс Цэц нэг болон гурав дахь асуудлыг л шийдэж, дүгнэлт гаргасан. Нөгөө хоёр дээр нь дүгнэлт гаргаагүй. Х.Булгантуяаг Үндсэн хууль зөрчсөн л гэснээс эргүүлэн татах үндэслэлтэй эсэх дээр юм байхгүй. Гэтэл одоо чинь Үндсэн хууль зөрчсөн, эргүүлэн татах хоёрыг нэг асуудал юм шиг яриад, хольж хутгаад байгаа юм. Жишээ нь Ж.Баярмаа гишүүн Улсын Их хурлын тухай хуулийн 9 дүгээр зүйлийн зургийг нь аваад тавьчихсан байна лээ.

-Тэр заалт дээр нь юу гэж байгаа юм бэ?

-Гишүүнийг хугацаанаас нь өмнө дуусгавар болгох гэж байгаа. Гэтэл тэнд нь гишүүнийг ямар үед хугацаанаас нь өмнө эргүүлэн татах вэ гэхээр Үндсэн хуулийн 66.2.4-т зааснаар эргүүлэн татах үндэслэлтэй гэдэг дүгнэлтийг Цэц гаргасан учраас УИХ хэлэлцэнэ. Харин энд заасан нөхцөл хангагдаагүй учраас дээрх заалт хэрэглэгдэхгүй гэсэн үг. Дээрээс нь Цэц дүгнэлт дээрээ энэ дүгнэлтийг УИХ хэлэлцэхгүй гээд биччихсэн байгаа. Гэтэл одоо УИХ-ын Дэгийн тухай хуулийн 85-аар асуудлыг шийднэ гээд нөгөө Цэцийнхээ дүгнэлтийг хэлэлцэх гэж байх шиг байна л даа. Ингээд ийм нэг төвөгтэй байдал бий болчихсон. Хэрэв Цэцийн гаргасан дүгнэлтийг хэлэлцэх гэж байгаа бол тэр дүгнэлтэд ганцхан Х.Булгантуяагийн асуудал байхгүй. Давхар Засгийн газрыг огцруулсан тогтоол бий. Ийм байтал зөвхөн Х.Булгантуяатай холбоотой асуудлыг нь хэлэлцээд Засгийн газрын асуудлыг болохоор Цэц битгий хэлэлц гэсэн гээд орхих гээд байгаа байхгүй юу. Мөн энэ дүгнэлтийг хэлэлцэнэ гэх юм бол түүн дээр нь 16 болон 17-ны өдрийн хуралдаан Үндсэн хууль зөрчсөн, ирц нь хүчингүй гэчихсэн. Гэтэл бид 17-нд дөрвөн тогтоол баталсан. Тэгэхээр тэр бүхнийг дахин хэлэлцэх юм уу гээд төвөгтэй асуудал үүсчихээд байгаа юм. Тиймээс манай бүлгээс тодорхой хариуцлага хүлээлгэх ёстой. Тэр нь УИХ-ын дэд даргаас нь огцруулна гээд ярьчихсан. Хуульд ч энэ талаарх бүлгийн эрх хэмжээний талаар заагаад өгчихсөн байгаа. Түүнээс биш бусад процессоор явахаар дээрхүүд шиг гацаа үүсчихээд байгаа юм. Харин энэ гацаанаас нь гаргах бүлгийн шийдэл нь энэ.

-Таны хувьд сөрөг хүчинд хандаад хатуухан шүүмжлэл хэлж байсан. Нийгэмд ч нэлээд таамаг явж байх шиг байна л даа?

-Хүчтэй сөрөг хүчинтэй байсан бол гэж би парламентад орж ирснийхээ дараа харж байгаа. Хэрвээ тийм байсан бол өнөөдөр төсвийн хэлэлцүүлэг, багш, эмч нарын асуудлыг аль хэдийнэ яриад, өөрсдийн бодлогын хувилбараа дэвшүүлчихсэн байх байсан. Манай нам засагт байсан бол багш нарын цалинг ингэж нэмнэ гээд хувилбар гаргаад, хэлэлцүүлэг өрнүүлж байх байлаа. Хоёрдугаарт, төсөвтэй холбоотой болж байгаа үйл явдлуудыг харахад аймаг бүрдээ Ардчилсан намын тойргийн гишүүд зам тавиулсан, асуудлуудыг нь шийдүүлсэн л гэнэ. Ингэж наймаа, хуйвалдааны зарчмаар яваад байгаа юм. Хэрэв сөрөг хүчин хүчтэй байсан бол Засгийн газар өдийд огцорчихсон байх байсан. Ерөөсөө сөрөг хүчний ажлаа гүйцэтгэхгүй байна. Тийм ч болохоор зөвхөн тойргийнхоо асуудлыг шийдүүлэх, 2028 оны сонгуулиа бодож тоглолт хийгээд байгаа чинь Монголын ардчилалд аюултай байна гэдэг утгаар нь хэлсэн юм.

-УИХ-д бас нэг тулгамдаад байгаа асуудал бол даргагүй нэлээд хэд хоночихлоо. Ер нь УИХ-ын даргын асуудлыг хэзээ шийдэх вэ?

-Цэцийн дүгнэлтийг хэрхэн хэлэлцэх вэ гэдгээс их юм хамаарна. Хэрэв дүгнэлтийг УИХ хэлэлцэх ёстой гэх юм бол тэр өдрийн бүх тогтоолууд хэлэлцэж таарна. Тэр тогтоолууд дунд нь УИХ-ын дарга өөрийн хүсэлтээр огцорсон асуудал байгаа. Тэгэхээр тэр тогтоол нь хүчингүй болно, эргүүлээд томилж таарна. Харин Цэцийн дүгнэлтийг хэлэлцэхгүй, манай намын бүлгийн хариуцлага тооцож байгаагаар явна гэх юм бол бас нэг өөр асуудал яригдана. Ер нь Цэцийн дүгнэлттэй холбоотойгоор УИХ нь хурал хийхэд их төвөгтэй байдал үүссэн. Ялангуяа санал хураалт дээр асуудал гарахаар байна. Төсөв дээр нөгөө дэмжээгүйг дэмжих гэдгээр маш олон санал хураагддаг. Тэр бүхнийг яах юм, ингэж хурааж болох уу, үгүй юу. Гишүүд заавал өөрийн биеэр байж саналаа өгөх ёстой юу гээд тодорхойгүй асуудлууд үүсчихээд байна.

-Танай намын бүлэг дээр УИХ-ын дараагийн даргад хэн нэгэн хүний нэр яригдаж байгаа юу?

-Тийм зүйл яригдаагүй байна.

-Парламент нь даргагүй ийм олон хоног байх нь ямар нэгэн эрсдэлтэй юу?

-Би бол эрсдэлтэй, хямрал үүсэх вий л гэж болгоомжилж байгаа.

-Та сая төсөв дээр санал хураах асуудлыг хөндлөө. Тэгвэл энэ парламент маань төсвөө хуулийн хугацаандаа баталж чадах болов уу?

-Төсвийг хуулийн хугацаандаа багтаад батлахын хувьд батлах байх. Гэхдээ яг хүмүүсийн хүлээлтэд айхтар нийцсэн бодлогын өөрчлөлт бүхий төсөв байж чадахгүй. Сүүлийн үед зарим сайд бид төсвөө өргөн барьчихсан, бидэнд одоо хамаагүй гэж яриад байна лээ. Гэтэл бид Засгийн газрын өргөн барьсан хүрээнд нь хэлэлцдэг. Бид хаа нэгтээгээс мөнгө олж, тоог худлаа тавьж болохгүй шүү дээ. Тиймээс засгаас өргөн барьсан төсөв нь бодлогын өөрчлөлт тун муу байгаа учраас ингэж шүүмжлээд байгаа юм. Хоёрдугаарт, өнөөдөр (өчигдөр) төсөв дээр багш, эмч нарын цалинг нэмэхийн тулд хаанаас хэмнэлт хийх вэ гээд ярилцахаар бүх төсвийн ерөнхийлөн захирагч нарын төсвөөс 10, сүүлдээ 20 хувиар таная гэсэн саналууд гарч байгаа юм. Гэтэл бүгдээс нь адилхан хэмжээтэй хасах юм бол бодлого гэж гаргах хэрэг байхгүй. Тэр яамны, салбарын онцлог гэж байна. Эдгээрийг харахгүй, хамгийн амарханаар нь шууд тэгшхэн хасъя гэж байгаа юм. Ноднин жил бид яг ингэж автоматаар танаад бөөн юм болж байсан шүү дээ. Тиймээс Засгийн газар энэ бүх асуудал дээрээ сайтар ажиллаад оруулж ирэх ёстой байсан ч тэгээгүй. Хувь гишүүний хувиар би шинэ хөрөнгө оруулалтаа энэ жил болих саналтай байгаа. Мөн маш их хэмжээний зам баригдаж, үр ашиг нь тодорхойгүй хөрөнгө оруулалтууд хийгдэж байна. Энэ бүхэн дээрээ шинэчлэл хийж байж бид дараагийнхаа төлөвлөлтийг хийх ёстой.

-Тэгэхээр энэ удаад төсвөө ямар ч байсан батлаад дараа нь тодотгол орж ирэхээр байгаа гэдэг дээр юу хэлэх вэ?

-Орж ирсэн хүрээнд нь л батлах байх. Тиймээс дахиж тодотгол хийгдэх байх гэж бодож байгаа. Тэгэхгүй бол ийм бодлогын төсөвтэй нэг их удаан явахгүй. Нэлээд гацаа үүсэх байх гэж харж байна.