2026 оны 04 дүгээр сарын 28-ны өдөр Хонгконг-Улаанбаатар чиглэлийн нислэгээр ирсэн Индонез Улсын 26 иргэн хуурамч визийн зөвшөөрөл ашиглан Монгол Улсын хилээр нэвтрэхийг завдсан үйлдлийг илрүүллээ. Тодруулбал, дээрх иргэд “Би Си Эйч ресурс” ХХК-ийн нэр дээр С6 ангиллын визийн зөвшөөрлийн хүсэлт илгээсэн боловч уг хүсэлт нь бүрэн шийдвэрлэгдээгүй байхад уригч байгууллага нь визийн зөвшөөрлийг хуурамчаар үйлдсэн болох нь тогтоогдсон.

Иймд Гадаадын иргэний эрх зүйн байдлын тухай хуулийн 37 дугаар зүйлийн 37.1.6, “Гадаадын иргэнийг Монгол Улсаас албадан гаргах, албадан гаргахаас чөлөөлөх болон Монгол Улсад дахин оруулахгүй байх хугацааг тогтоох журам”-ыг үндэслэн тухайн иргэдийг 5 жилийн хугацаанд Монгол Улсад орох эрхгүйгээр албадан гаргах, уригч байгууллагын гэмт хэргийн шинжтэй үйлдлийг хуулийн байгууллагад шилжүүлэхээр ажиллаж байна.

Түүнчлэн гадаадын иргэн, уригч иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагууд хууль тогтоомжийг чанд мөрдөж, аливаа хууль бус үйлдэлд оролцохгүй байх, мөн төрийн байгууллагын хууль ёсны үйл ажиллагаанд хөндлөнгөөс нөлөөлөхгүй байхыг онцгойлон анхааруулж байна.

Халдварт өвчин судлалын үндэсний төвийн захирал асан Д.Нямхүү, "ДУБ" ХХК-ийн захирал Д.Бархүү нарт холбогдох хэрэгт Нийслэлийн прокурорын газраас яллах дүгнэлт дахин үйлдэж, хэргийг шүүхэд шилжүүлжээ.

Тодруулбал, Д.Нямхүү нь Эрүүл мэндийн яамны харьяа Халдварт өвчин судлалын үндэсний төвийн ерөнхий захирлаар ажиллаж байхдаа 2020 оны тавдугаар сарын 15-ны өдөр “ДУБ” ХХК-ийн захирал Д.Бархүүтэй гэрээ байгуулж, 2006 онд үйлдвэрлэгдсэн, эмнэлгийн оношилгооны зориулалттай аппарат болох компьютер томографыг 400 сая төгрөгөөр худалдан авч, “ДУБ” ХХК-д эдийн засгийн давуу байдал бий болгосон хэрэгт холбогдсон байдаг. Уг хэрэгт прокуророос Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт (Албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, бусдад давуу байдал бий болгож, их хэмжээний хохирол учруулсан)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд шилжүүлсэн байна.

АТГ-аас “Ногоон автобусны” гэх тодотголтой гэмт хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагааг дуусган, нийт 55 хавтас хэргийн материалыг шүүхэд шилжүүлэх саналтайгаар хүргүүлээд 1.3 жил болж байна. Хэрэгт 134,5 тэрбум төгрөгийн хохирлыг бүрэн төлүүлж барагдуулсан бөгөөд энэ сарын 20-ны өдөр УДШ-д дэнслэхээр тов тогтжээ.

---

Тодруулбал, “Ногоон автобусны” гэх хэрэгт нийт 27 этгээд яллагдагчаар татагдсаны УИХ-ын гишүүн 1, нийтийн албан тушаалтан 18, гадаад улсын иргэн 4, хувийн аж ахуйн нэгжийн 4 албан тушаалтан байв. Уг хэргийн улмаас учирсан 134,5 тэрбум төгрөгийн хохирлоос 58,0 тэрбум төгрөгийг мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад нөхөн төлүүлж, 71,7 тэрбум төгрөгөөр үнэлэгдэх 59 ширхэг үл хөдлөх хөрөнгийг битүүмжилсэн байна. Хэрэг шүүхэд хянан хэлэлцэгдэх явцад эрүүгийн хэрэгт битүүмжилсэн хөрөнгөөр иргэний хариуцагч “Тэнүүн огоо” ХХК нь гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлыг бүрэн төлж барагдуулсан байна.

"Ногоон автобусны" тодотголтой хэрэг 2023 оноос эхтэй. АТГ-аас шалгалт орж, 2024 оны нэгдүгээр сарын 9-нд прокурорт шилжүүлсэн байдаг. Гэсэн ч шүүх хурал нь он дамжиж хойшилсоор |2025.04.09|-нд шийдвэрээ танилцуулсан. Тэр хүртэл дараах процесс өрнөсөн. Урьдчилсан хэлэлцүүлэг гурван удаа, шүүх хурал найман удаа хойшилсон. Эцэст нь |2025.03.13|-нд анхан шатны шүүх хурал эхэлж, 25 хоног хуралдаж, |2025.04.09|-нд танилцуулсан юм.

Ингэхдээ,

• Шүүгдэгч Д.Мөнх-Эрдэнэ, Г.Мишээлт, Б.Дөлгөөн, Г.Энхтайван нар болон Ж.Эрдэнэбат, БНСУ-ын хоёр иргэн, Ж.Сүхбаатар, Ч.Мөнхбаяр, Б.Алтаншагай, А.Ганхуяг, Ц.Болортуяа нарын хэрэг гэмт хэргийн шинжгүй үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож, цагаатгасугай.
• Шүүгдэгч А.Ганхуягийг нийтийн албанд ажиллах эрхийг 3 жилийн хугацаагаар хасч, 3 жил хорих ял оногдуулахаас гадна Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.3.2.2 хэсэгт 17.3.2.2 хэсэгт заасан гэмт хэрэгт 3 жил хорих ял оногдуулах.
• Шүүгдэгч Ж.Эрдэнэбатад Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч, 2 жил 6 сар зорчих эрх хязгаарлах
• Шүүгдэгч С.Баярсүхэд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч, 2 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах.
• Шүүгдэгч Бямбасүрэнд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч,  2 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах.
• Шүүгдэгч Түмэнжаргал Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч,  2 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах
• Шүүгдэгч С.Жавхлантбаатарт Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 4 жилийн хугацаагаар хасч, 3 хорих ял оногдуулах
• Шүүгдэгч А.Чойжилсүрэн Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч, 2 жил 6 сар зорчих эрх хязгаарлах
• Шүүгдэгч Б.Цогбадрахад Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч,  2 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах
• Шүүгдэгч О.Сүхбаатарт Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч,  1 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах.
• Шүүгдэгч О.Лувсандагвад Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч, 2 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах.
• Шүүгдэгч Э.Баярмаад Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч,  2 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах.
• Шүүгдэгч Ц.Хадбаатарт Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч, 2 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах.
• Шүүгдэгч Б.Мөнхболдод Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч, 2 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах.
• Шүүгдэгч Б.Дөлгөөнд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч, 2 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах.
• Шүүгдэгч О.Хонгорзулд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1.1 хэсэг зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хасч, 1 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ялаар тус тус шийтгэхээр боллоо хэмээсэн.

---

Гэтэл |2025.10.30|-нд давж заалдах шүүх болж, дараах шийдвэрүүдийг гаргасан.

• Шүүгдэгч А.Ганхуягт Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн нэг дэх хэсэгт зааснаар оногдуулсан нийтийн албанд ажиллах эрхийг гурван жилийн хугацаагаар хасаж, гурван жилийн хугацаагаар хорих ял гэснийг хэвээр үлдээж шийдвэрлэжээ.
• Шүүгдэгч н.Бямбасүрэнг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.1 дүгээр зүйлийн 1,3, 3.2 дугаар зүйлийн нэг дэх хэсэгт заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн нэг дэх хэсэгт зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг хоёр жилийн хугацаагаар хасаж, нэг жил зургаан сар зорчих эрхийг хязгаарлах ялаар
• Шүүгдэгч н.Түмэнжаргал, н.Баярсүх нарыг Эрүүгийн хуулийн холбогдох заалтын дагуу нийтийн албанд ажиллах эрхийг нэг жил хасаж, зургаан сарын хугацаанд зорчих эрхийг хязгаарлах ялаар
• Шүүгдэгч н.Эрдэнэбатад холбогдох хуулийн зүйл заалтаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг хоёр жил хасаж, нэг жил гурван сарын хугацаанд зорчих эрхийг хязгаарлах ялаар
• Шүүгдэгч н.Жавхлантбаатарт нийтийн албан ажиллах эрхийг дөрвөн жил хасаж, гурван жил хорих ял оногдуулсан хэсгийг хэвээр үлдээж
• Шүүгдэгч н.Чойжилсүрэнд нийтийн албанд ажиллах эрхийг нь нэг жил зургаан сарын хугацаагаар хасаж, нэг жилийн хугацаанд зорчих эрх хязгаарлах ялаар
• Шүүгдэгч н.Мөнхболд, н.Баярмаа, н.Хадбаатар, н.Дөлгөөн, н.Цогтбадрах нарт Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн холбогдох хэсгийг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 23.5 дугаар зүйлийн нэг дэх хэсэгт зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг нэг жил хасаж, тус бүрд нь зургаан сарын хугацаагаар зорчих эрх хязгаарлах ялаар
• Шүүгдэгч н.Лувсандагва, н.Сүхбаатар, н.Хонгорзул нарт Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн холбогдох зүйл хэсгийг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 23.5 дугаар зүйлийн нэг дэх хэсэгт зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг нэг жил хасаж, тус бүр 3,000,000 төгрөгөөр торгох ял оногдуулж, уг торгох ялыг зургаан сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоож,торгох ялыг биелүүлээгүй бол хуульд заасан үндэслэл журмаар хорих ялаар солихыг мэдэгдсэн нэмэлт заалт оруулж шийдвэрлэсэн.

Гэтэл дахин хянан хэлэлцүүлэхээр УДШ-д хандаад байна. Дээр дурдсанчлан 24 хүнд холбогдох "Ногоон автобусны" тодотголтой хэргийг УДШ энэ сарын 20-нд хэлэлцэхээр боллоо.

---

АТГ-аас

“Тэнүүн огоо” ХХК нь Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газартай байгуулсан гэрээний дагуу “Евро-5” хөдөлгүүртэй автобус нийлүүлэхээр тохирсон боловч “Евро-2” хөдөлгүүртэй “Daewoo BS106” загварын автобус нийлүүлсэн байна. Түүнээс гадна автобуснууд нь гэрээнд тусгасан техникийн үзүүлэлтийн шаардлагыг хангаагүйг мөрдөн шалгах ажиллагаагаар тогтоосон байна. Тухайлбал:

• Гүүшин холбоо нь урд, хойд тэнхлэг хийн нум амортизатортай бөгөөд хийн нум тохируулагчтай байхаар захиалсан боловч хавтсан нумтайгаар нийлүүлсэн.
• Дулаацуулгын системийг зорчигчдын зааланд 6-аас доошгүй халаалтын төхөөрөмжтэй, нэмэлмээр пийшин халаагууртай байхаар захиалсан байхад халаалтын 4 төхөөрөмжтэй, жолоочийн хэсэгт 1 халаагчтай байв.
• Автобусны хажуу шил нь дээд болон доод хэсгээс бүрдэх бөгөөд аль нэг хэсэг нь гулсаж онгойдог, бууралттай, цантдаггүй, давхар буюу вакум, аюулгүй шил байх ёстой ч зорчигчийн заалны шил дан, бууруулагч байхгүй.
• Автобусны хана, тааз, шалыг өвөл, зуны улиралд халуун, хүйтнийг тусгаарлах, галд тэсвэртэй материалаар тоноглосон, битүүмжлэл сайтай байх шаардлагыг огт хангаагүй байв.

“Тэнүүн огоо” ХХК-ийн оруулж ирсэн автобуснуудад хөдөлгүүрээс гарах хортой хийн хэмжээг бууруулах “ad blue” гэх төхөөрөмжийн зөвхөн банкийг нь суурилуулсан, өөр ямар нэгэн холболт хийгдээгүй тул ажиллах боломжгүй байсан бөгөөд дээрх төхөөрөмж нь “Евро-2” хөдөлгүүрт ажиллах боломжгүйг мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад нотолсон. Автобуснуудыг олон төрлийн эд анги ашиглаж, үйлдвэрийн технологийн бус аргаар хийсэн болохыг шинжээчийн дүгнэлтээр мөн тогтоосон болохыг тодотгож прокурорт хүргүүлсэн билээ.

Шүүхийн шийдвэр хэрхэхийг бид эргэн мэдээлэх болно.

 

Г.МИШЭЭЛ

Eguur.mn

-Б.БАТЦЭЦЭГСАЙДЫН ГАДААД ПАСПОРТ ТОЙРСОН “ЛУЙВАР”-ЫГ ИЛЧИЛСЭН БАРИМТУУД-

Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг болоод Б.Батцэцэгийг тойрсон хүмүүс төрийн өмчийн компанид хэрхэн эзэн сууж, дураараа авирлаж байгааг баримтуудаар харууллаа.

“Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨДХХК-д эзэн суучихсан энэ эмэгтэйчүүд Монгол төрийн дээр заларч, хуульгүйгээр зайдагнаж байна. Б.Батцэцэг сайдын хамаарал бүхий хүмүүст Монголын төр, Монголын хууль үйлчилж, хариуцлага тооцоосой билээ.

Сэтгүүлч С.Будрагчаа "Нууц" нэвтрүүлгээс...

---

Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг тойрон хүрээлэгч ойрын хүмүүсээ “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨОХХК (Төрийн өмчийн оролцоотой ХХК-д ) эзэн суулгаж, улсын онц чухалд тооцогдох уг байгууллагын хөрөнгийг хэрхэн шамшигдуулж буйг сэтгүүлч С.Будрагчаа “НУУЦ МАТЕРИАЛУУД” нэвтрүүлэгтээ онцолжээ. Түүний “Нууц материалууд:Паспортны дамчин” нэвтрүүлгийн агуулгыг тоймлон буулгаснаа хүргэе.

---

ҮАБЗ-ийншийдвэр ба дэд сайдын далд санаа

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, УИХ-ын дарга М.Энхболд, Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх гээд ҮАБЗ-ийг бүрдүүлдэг гурван эрхэм 2018 онд хуралдаж №27 дугаартай зөвлөмжийг баталсан байдаг. Уг зөвлөмжөөр “Монгол Улс иргэдийнхээ мэдээллийг гадны байгууллагуудаас хамгаалах, үндэсний аюулгүй байдлаа батлан хамгаалах зорилгоор гадаад паспорт, паспорт хийдэг бэлдэцийг эх орондоо үйлдвэрлэе. Үйлдвэрлэсэн бэлдэц дээрээ иргэдийнхээ зураг нэрийг өөрсдөө хэвлэдэг болъё” гэсэн үүрэг чиглэлийг Засгийн газарт өгч байв

Засгийн газар ч 2018 оны 144 тоот тогтоолоороо “Нэг иргэн нэг бүртгэл” үндэсний хөтөлбөр баталчихсан. Уг хөтөлбөртөө Монгол Улсын иргэний үнэмлэхний нууцлал бүхий бэлдэц бичилтийг хийх, үндэсний энгийн цахим гадаад паспорт үйлдвэрлэх болон паспортод бичилт хийх хүчин чадалтай дотоодын үйлдвэр байгуулах зорилтыг албан ёсоор дэвшүүлж, уг ажлыг гардан хийхээр төлөвлөсөн юм. Гэтэл тус ажлыг Засгийн газрын дотроос нь харж, ажиглаж явсан нэг эмэгтэй энэхүү боломжийг ашиглаж маш их хэмжээний мөнгө хийе гэсэн атгаг санаа агуулсан байдаг.. Тэр хүн бол “Мөнхийн үсэг компани” компани, “Экопак Монгол”, “Азхур хэвлэл” компани, “Монголын үнэт цаас хэвлэл” гээд хэвлэлийн бүх л том гэгдэх үйлдвэрүүдийн хувцааг эзэмшигч, яг тухайн үед Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн бөгөөд Гадаад харилцааны дэд сайдаар ажиллаж байсан Батмөнхийн Батцэцэг байлаа.

Паспортын дамчин

ҮАБЗ-ийн 2018 онд баталсан энэхүү зөвлөмж таван жилийн дараа л бодит ажил болсон юм. Монгол Улсын Засгийн газраас үндэсний гадаад паспорт хэвлэх, түүний бэлдэцийг бий болгох, хийсэн бэлдэц дээрээ иргэдийнхээ нэр зургийг хэвлэдэг албан ёсны үйлдвэр барьж байгуулах зорилгоор төрийн өмч давамгайлсан хуулийн этгээд байгуулах тухай тогтоол баталж байв. Бүр тодруулж хэлбэл, 2023 оны хоёдугаар сарын 8-нд 69 дугаартай “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани байгуулах тогтоол баталсан юм. Гадаад паспортын бэлдэцийг бэлдэх түүн дээр хэвлэл хийх нь жирийн нэг ном хийхтэй адилгүй. Гадаад паспортын хуудас бүр нь нууцлал бүхий холограмм зурагтай, хавтас нь өндөр нууцлал бүхий чиптэй, лазераар сийлсэн зураг, хэт ягаан гэрэлд харагддаг нууц дүрс тэмдэг, цаасан дотор гүйсэн нууц утас, тэр бүү хэл нано тексттэй байдаг юм байна. Ийм олон нууцлал агуулдаг учраас дэлхийн улс орнууд гадаад паспорт хэвлэхдээ маш нарийн дэг журам баримталдаг. Яг л мөнгөн тэмдэгт хэвлэж байгаа юм шиг маш нарийн хяналттай.

Тухайлбал, гадаад паспорт хэвлэх үйлдвэрийг дотоодын цэрэг нь бүрэн хамгаалдаг аж. Гадаад паспортын үйлдвэрт ажиллах ажилтныг яг л тагнуулын байгууллагын ажилтныг сонгон шалгаруулж байгаа юм шиг шигшиж авдаг. Гурван үеийн намтар, хувийн бүх мэдээллийг нь шалгаж тогтоосны үндсэн дээр Тагнуулын байгууллагаас өгсөн зөвшөөрлийн дагуу ажилтнуудыг нь томилдог.

Гадаад паспорт хэвлэх маш олон шат дамжлага бий. Энэ бүх шат дамжлага болгонд ажиллах хүмүүс нь өөр. Хэвлэх бүх дарааллыг нэг хүнд огт зааж өгдөггүй. Үүнээс гадна гадаад паспорт хэвлэх үйлдвэрт ажилладаг хүн ажлын байр руугаа шалгуулж нэгжүүлж ордог. Гар утастай ордоггүй. Ухаалаг цагтай орохыг хориглоно. USB холболт, флаш диск, зарим тохиолдолд бичгийн цаасыг хүртэл үйлдвэр рүүгээ авч орохыг хориглодог. Тэгэхээр гадаад паспорт хэвлэх нь төрийн маш онцгой нууц, маш онцгой обьект байдаг. Ийм учраас ямар нэгэн хувийн хэвшлийн компани, жирийн иргэнд огт өгдөггүй онцлогтой юм билээ.

Гэтэл Монгол Улсын Засгийн газар “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанийг байгуулахдаа маш ноцтой алдаа гаргачихсан. Энэ онц чухал обьектынхоо 49 хувийг “Мигасон” гэдэг хувийн компанид зүгээр л өгчихсөн юм. ҮАБЗ-ийн түвшинд авч үздэг үндэсний онц чухал обьект бүхий хэвлэх үйлдвэрийнхээ 49 хувийг “Мигасон” гэдэг үл мэдэгдэх компанид өгнө гэдэг солиотой гэхэд багадмаар цочирдом шийдвэр.

Монгол Улсын онц чухал обьектын 49 хувийг эзэмшигч “Мигасон” гэгч компанийн ард чухам хэн байна вэ гэдгийг эрэн сурвалжилсан чинь Найдангийн Цэрэндолгор гэх үл мэдэгдэх эмэгтэй энэ компанийн цор ганц хувьцаа эзэмшигч бөгөөд эцсийн өмчлөгч байх нь тэр. Энэ бүсгүй хэн бэ гээд хайгаад үзтэл 1974 онд төрсөн, Б.Батцэцэг сайдтай бараг үе тэнгийн хүн байж таарсан. МУИС-ийг эрх зүйч мэргэжлээр 2004 онд төгссөн, 2013 онд хуульчийн шалгалтад тэнцээд өмгөөлөгч болсон. Өнгөрсөн хугацаанд Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн “Мөнхийн үсэг” компанид хуулийн зөвлөхөөр ажиллаж байж. Мөн Б.Батцэцэг сайдын эзэмшдэг хэмээн хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ тусгасан “Экопак Монгол” гэдэг компанид мөн хуулийн зөвлөхөөр ажиллаж байсан баримтууд нь надад олдсон юм. Цааш нь үргэлжлүүлээд хайтал Найдангийн Цэрэндолгор гэх эмэгтэй Б.Батцэцэг сайдын хүү Ганбатын Соджамын үүсгэн байгуулсан “Ви Эс Эм” ХХК-д мөн л хариуцлагатай албан тушаал хашиж явсан хүн болж таарлаа. Өөрөөр хэлбэл, Н.Цэрэндолгор гэгч нь Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн хувийн бизнесүүд болох “Мөнхийн үсэг”, “Экопарк монгол” гэх мэт компаниудад хуулийн зөвлөхөөр ажиллаж, энэ хүнтэй энэ насныхаа амьдрал, бизнесээ холбосон хүн болж таарсан. Ийм хүн Монгол Улсын төрийн онц чухал объект байх учиртай “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанийн 49 хувийг эзэмшсэн байна гээд та бод доо.

Асуудал ингээд дуусаагүй. ҮАБЗ-өөс 2018 онд Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлыг батлан хамгаалах зорилгоор үндэсний дотоодын үйлдвэр байгуулах чиглэл өгсөн байдаг. “Гадаад паспортын бэлдцээ эх орондоо хэвлэ, гадаад паспортын бэлдэц дээрээ иргэдийнхээ зураг, нэрийг хэвлээд гарга” гэсэн чиг өгсөн юм. Гэтэл төрийн өмчийн оролцоотой энэ компанийнх нь анхны гүйцэтгэх захирлаар Эрдэнээгийн Ариунгэрэл гэдэг эмэгтэйг томилчихсон. Э.Ариунгэрэл мөн л Б.Батцэцэг сайдын эзэмшдэг хэмээн хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ тусгасан “Монголын үнэт цаас хэвлэл” ХХК-ийнх нь захирлаар 2018 оны гуравдугаар сарын 23-ны өдөр томилогдон ажиллаж явсан намтартай хүн. Тэндээ ажиллаж байгаад 2023 онд Засгийн газрын 69 дүгээр тогтоол батлагдаж ”Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанийг байгуулангуут захирлаар нь томилогдчихож.

За ингээд харахаар Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн эзэмшдэг, өөрөө захирлаар нь ажилладаг байсан компаниудад үеийн үед түүний удирдлага дор ажиллаж явсан баруун, зүүн гарууд нь Монгол Улсын төрийн онц чухал обьект болох “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчийн оролцоотой ХХК-ийн гол удирдлагыг гартаа авсан байна. Тэд гол удирдлагыг гартаа авсаны дараа яаж хуульгүйгээр, яаж дүрэмгүйгээр, яаж дур зоргоороо авирласныг яг одоо хэлж өгье.

Дураараа дургигчид

Үндэсний аудитын газраас тухайн үед УБЕГ-ын даргаар ажиллаж байсан Д.Дэлгэрсайханд хаягласан хязгаарлалттай дүгнэлт гэх тодотголтой албан бичгийг 2024 оны гуравдугаар сарын 25-ны өдөр илгээжээ. Үндэсний Аудитын газрын хязгаарлалттай дүгнэлтэд “Танай байгууллагын 2023 оны санхүүгийн нэгтгэсэн тайлан, төсвийн гүйцэтгэлд хяналт шалгалт хийх явцад 35 тэрбум 936 сая 400 мянган төгрөгийн зөрчил илэрлээ. Уг бүх зөрчил нь Засгийн газрын 2023 оны 69-р тогтоолоор байгуулсан “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчийн оролцоотой ХХК-тай холбоотой байна” гэсэн утгатай өгүүлбэрүүд дурайж байж. УБЕГ хэмээх ганц байгууллагад илэрсэн 36 тэрбумынх нь бүх зөрчил сайдын хамаарал бүхий гэсэн хардлагад өртөөд буюу нөгөө компанитай холбоотой болж таарсан. Энэ бол байж болшгүй асуудал.

Аудит ямар зөрчлүүд илрүүлснийг одоо хэлж өгье. “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчийн оролцоот ХХК-ийн хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн хэмжээг 31 тэрбум 598 сая төгрөгөөр тодорхойлсон боловч уг хөрөнгийг нягтлан бодох бүртгэлд бүртгээгүй нь илэрчээ. Уг компанийн 51 хувьд ногдох 16.1 тэрбум төгрөгийн хөрөнгийг УБЕГ-аас шилжүүлээгүйг ч илрүүлсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани руу 51 хувьд ногдох мөнгөө УБЕГ-аас шилжүүлээгүй гэсэн үг. Мөн 49 хувьд ногдох 15 тэрбум 483 сая төгрөгийг ч мөн “Мигасон” компанид хүлээлгэн өгсөн баримт үйлдээгүй байна. Өөрөөр хэлбэл Засгийн газар нь ч энэ компанийг байгуулсан үүргээ хүлээгээгүй. “Мигасон” ч энэ үүргээ биелүүлээгүй гэсэн үг. Нэг үгээр хэлбэл энэ компани цаасан дээр байгуулагдсан боловч эрхзүйн хувьд бүрэн төлөвшөөгүй болж таарсан. Нягтлан бодох бүртгэл дээр өр, авлагаар орох байсан нь ч ороогүй. Энэ зөрчлийг нь аудитынхан гаргаад ирж.

Адуитын газрын хязгаарлалттай дүгнэлтэд байгаа хамгийн ноцтой өгүүлбэрийг одоо онцолъё. УБЕГ-аас 480.8 сая төгрөгийн үнэ бүхий 12299 ширхэг гадаад паспортын бэлдэцийг гадаад паспорт хэвлэ гээд өгсөн чинь “Мигасон” компани хүлээж авангуутаа бүгдийг нь үйлдвэрийн гологдол боллоо гээд устгаад хаячихаж. Энэ ноцтой зөрчил нь аудитын дүгнэлтээр илэрчихсэн.

Гадаад паспорт хэвлэх ажил бол үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээний маш онц чухал асуудал юм. Тийм учраас паспорт хэвлэх явцад дотоодын цэргийнхэн, тагнуулынхан өндөр хяналт тавьдаг, дэлхийн улс орнууд гадаад паспорт хэвлэх ажилтнуудыг тагнуулын байгууллагаараа шалгуулж ажилд авдаг. Энэ тухай би нэвтрүүлгийнхээ эхэнд онцолсон. Гэтэл Монгол Улсын Засгийн газар, өөрөөр хэлбэл УБЕГ-ынхан ҮАБЗ-тэй шууд холбоотой онц чухал энэ ажлаа Э.Ариунгэрэл, Н.Цэрэндолгор гэдэг хоёр эмэгтэйд хүлээлгэж өгчихөөд ямар ч хяналт тавихгүйгээр хаячихсан нь аудитын дүгнэлтээс гараад ирж байгаа юм. Энэ бол маш ноцтой дүгнэлт.

12.299 ширхэг гадаад паспортын гологдол гаргана гэдгийг ч ойлгох аргагүй. Гадаад паспорт бол маш онцлогтой. Нэг нүүр хэвлэнгүүтээ шууд команд өгч олон мянган хувиар нь тачигнатал хэвлэж гаргадаг эд биш. Паспорт болгон өөр. Паспорт болгон дээр тухайн паспортын эзэмшигчийн зураг, овог нэр бий. Жишээ нь, С.Будрагчаа гэдэг нэр дээр 100 ширхэг паспорт гарахгүй. Ийм онцлогтой зүйл дээр өчнөөн мянган гологдол гарсан гэхэд би хувьдаа итгэхгүй. Паспорт нэг бүрийг гарч ирэхэд нь шалгаж нягтлаад явах учиртай. Гэтэл яагаад ийм олон гологдол гарна гэж?! Би хувьдаа Монгол төрийн онц чухал объектод эзэн суусан энэ хоёр эмэгтэй магадгүй үндэсний аюулгүй байдалд заналхийлсэн үйлдэл хийсэн ч юм билүү гэж хардаж байна. Олон мянган гологдол гарсан гэж худал мэдүүлээд төдий хэмжээний хуурамч паспорт үйлдвэрлээд хэн нэгэн гадны этгээдэд өгсөн байвал яах юм?!...Үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой асуудал учраас Тагнуулын байгууллага үүнийг заавал шалгаж мухарлах ёстой.

Аудитын тайланг цааш нь үргэлжлүүлэн унштал дахиад өчнөөн зөрчил гарч ирсэн. Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани “Смарт карт” компанитай хоёр сарын хугацаатай байгуулсан гадаад паспорт хэвлэх машины хор болон хорны сав дагалдах хэрэгсэл нийлүүлэх гэрээ байгуулсан атлаа гэрээний хэрэгжилтийг дүгнэн баталгаажуулахгүйгээр үлэгдэл санхүүжилт болох 102 сая төгрөгийн үлдэгдлийг шууд шилжүүлсэн байна. Арай дэндүү. Та өөр дээрээ зүйрлэж бод доо. Та бусдаас бараа материал худалдаж авна гэж гэрээ байгуулчихаад захиалсан бараагаа аваагүй байж 102 сая төгрөгөө шууд шилжүүлэх үү. Хувь хүн дээр ч гэсэн байж болшгүй асуудал шүү дээ. Гэтэл Монгол Улсын төрийн онц чухал объект болох “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанид эзэн суусан Б.Батцэцэг сайдын хоёр “найз” ингэж л хуульгүй авирласан байгаа юм. Зүгээр л дур зоргоороо авирласан. “Смарт карт” компани 102 сая төгрөгийн принтерийн хор, бусад зүйлсийг нийлүүлсэн эсэх нь ч тодорхойгүй. Тэгсэн мөртлөө буруутай этгээдүүд нь хуульд заасан ямар ч хариуцлага хүлээгээгүй байдаг юм.

Үндэсний Аудитын газрын тайлангийн “Илрүүлэлт 9”-т нь “Төрийн үнэт цаас хэвлэл компанийн гүйцэтгэх захирал Э.Ариунгэрэл нь тайлант оны эцэст байгууллагын харилцах данснаас 1 тэрбум 42 сая төгрөгийг үндэсний цахим болон энгийн гадаад паспортын түүхий эд материал худалдан авна хэмээн бусдад урьдчилан шилжүүлжээ” гэсэн өгүүлбэр дурайж байна. Ер нь Монгол Улсын төрийн байгууллага, төрийн өмчийн оролцоотой компаниуд 20 сая төгрөгөөс дээш дүнтэй худалдан авалт хийхдээ Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хуульд заасны дагуу нээлттэй тендер, сонгон шалгаруулалт зарлаж, худалдан авалт хийдэг. Төсвийн мөнгийг үр ашигтай зарцуулахын тулд ингэх ёстой юм. Гэтэл санхүүгийн тайлангийн жил нь дуусчихсан байхад Э.Ариунгэрэл гэдэг захирал нь дур мэдээд 1 тэрбум 42 сая төгрөгийн урьдчилгааг зүгээр л шилжүүлчихэж. Үүнийхээ төлөө тэр ямар ч хариуцлага хүлээгээгүй.

Аудитын тайлангийн “Илрүүлэлт 12” дээр “Тайлант хугацаанд төрийн үнэт цаас хэвлэл компанийн касснаас ажилчдын цалин болон бараа материал худалдаж авах зардал хэмээн 371 сая төгрөгийн бэлэн мөнгөний зардал гаргажээ” гээд биччихсэн байна. 371 сая төгрөг ямархуу хэмжээтэй мөнгө болдгийг CHATGPT-гээс асууж үзлээ. Монголын хамгийн том мөнгөн дэвсгэрт болох 20 мянгатаар бодож үзэхэд 18850 гаруй боодол болох юм байна. Боодол боодлоор нь давхарлаад үзвэл 1.85 метр хүнтэй тэнцэхүйц өндөр болно гэнэ. 100-гийн торыг гурван удаа дүүргэхүйц тийм их хэмжээний бэлэн мөнгийг “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компаниас бэлэн мөнгөний зардал болгоод гаргачихсан байна. Энэ чинь л авлига шүү дээ. Авлигын мөнгө жинхэнэ эзэндээ ингэж очдог. Тэгэхээр “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компаниас бэлнээр гарсан тэр мөнгө хэнд очсон байх вэ?!

Одоо Аудитын тайлангийн хамгийн ноцтой асуудал руу оръё. “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани 2023 онд Засгийн газрын тогтоолоор байгуулагдсан жилээ УБЕГ-аас 16 удаагийн гүйлгээгээр 22 тэрбум 46 сая төгрөгийг гадаад паспорт хэвлэнэ гэж татаж авсан юм билээ. Тэгсэн мөртлөө орж ирсэн мөнгөнийхөө 20 тэрбум 750 сая төгрөгийг олон удаагийн гүйлгээгээр бараа материал худалдан авах, цалин гэх мэт янз бүрийн зардлаар компанийн данснаас гаргасан байдаг. Ингэж гаргасан хүн нь компанийн гүйцэтгэх захирал Э.Ариунгэрэл буюу Б.Батцэцэг сайдын “Монголын үнэт цаас хэвлэл” компанид гүйцэтгэх захирал хийж байсан эмэгтэй.

Хамгийн ноцтой нь Э.Ариунгэрэл энэ бүх зардлаа шилэн дансандаа огт шивээгүй. Шилэн дансны тухай хуульд 5 сая төгрөгөөс дээш үнэтэй, цалингийн зардлаас бусад бүх гүйлгээг бичиж тайлагнаж, ард түмэнд шилэн байлгах ёстой. Гэтэл нэг ч гүйлгээ шивээгүй. Тэр ч бүү хэл шилэн дансан дээр цонх хүртэл үүсгээгүй байсан нь Үндэсний Аудитын тайлангийн шалгалтаар илэрсэн. Үнэхээр хуульгүй авирласан байгаа биз.

Тэгэхээр Монголын төрийн онц чухал обьект байх учиртай “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨОХХК-ийн 49 хувийг төлөөлж очсон, энэ компанийн Удирдах зөвлөлд байгаа Н.Цэрэндолгор, энэ компанийн гүйцэтгэх Э.Ариунгэрэл, бүр тодруулбал Б.Батцэцэг сайдтай хамаарал бүхий энэ хоёр хүн ингэж л дур зоргоороо авирласан байна. Жижиг жишээ хэлэхэд 174 сая төгрөгийн бараа материалыг зүгээр л шууд худалдан авалтаар худалдаад авчихсан байх жишээний. Тендэрийн хуулийг үл тоосон үйлдэл шүү дээ.

Ийм ноцтой асуудлуудыг тусгасан аудитын тайлан хүрээд ирэнгүүт тухайн үед УБЕГ-ын даргаар ажиллаж байсан Д.Дэлгэрсайхан үхтлээ айж, зүрх нь хаагдах шахсан юм билээ. Яарч сандраад дээд байгууллага болох Хууль зүйн сайдад мэдэгдсэн байдаг. Хууль зүйн сайд энэхүү асуудлыг шуурхай хуралдаанаар авч хэлэлцээд “ Төрийн үнэт цаас хэвлэл компанийн удирдлагууд яагаад ингэж дур зоргоороо хуульгүй авирлаад байна вэ. Наад хүмүүстээ дур зоргоороо байж болохгүйг сануул” гэсэн утга бүхий албан бичиг хүргүүлсэн байгаа юм. Харамсалтай нь дур зоргоороороо авирлагч хүүхнүүд энэ албан бичгийг үл тоосон.

Дараа жил нь үүнээсээ ч ноцтой олон алдаа, асуудал гаргасныг би өмнөх дугаартаа та бүхэнд хүргэсэн. Өмнөх нэвтрүүлэгтээ би 24 тэрбум төгрөгийн худалдан авалттай холбоотой маш ноцтой асуудлыг гаргаж тавихад иргэд энэ илт луйварт ихэд эмзэглэж сошиал орчинд дургүйцлээ илэрхийлсэн. Миний ил болгосон баримтыг маш олноороо сошиал орчинд түгээсэн. “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчит компанийн захирал Э.Ариунгэрэл дур мэдэж ямар ч тендэр зарлахгүйгүйгээр албан ёсны оффиссгүй, ажилтангүй, “Алтай” хотхоны хувийн айлын гэрийн хаяг дээр бүртгэлтэй “Жордан топпен трейд” компаниас 24 тэрбумын шууд худалдан авалт хийсэн асуудлыг би дэлгэсэн. Гадаад паспортын бэлдэц худалдаж авах зардал гээд л энэ их мөнгийг шууд гаргачихсан байдаг юм.

Ийм ноцтой асуудал болсныг Үндэсний аудитын газрынхан мэдээд “Зө нөхөд өө, ингэж дур зоргоороо авирлахгүй ээ. Наад 24 тэрбум төгрөгийн худалдан авалт чинь улсын нууцад хамаарах бараа материал биш байна. Тиймээс үүнийгээ нээлттэй сонгон шалгаруулалтаар явуул” гэдэг албан шаардлага хүргүүлж байжээ. Энэ шаардлагын дагуу 2025 оны дөрөвдүгээр сарын 14-ний өдөр буюу яг нэг жилийн өмнө УБЕГ-ынхан “Үндэсний гадаад паспортын бэлдэц худалдан авах тухай” гээд 22.933.327.500 төгрөгийн төсөвт өртөгтэй нээлттэй дуудлага худалдааг албан ёсоор зарласан юм байна.

УБЕГ-ынхан ийнхүү “Яг хуулийн дагуу ажлаа явуулъя. Б.Батэцэг сайдын хамаарал бүхий хүмүүс үнэхээр хуульгүй, дур зоргоороо авирлаж төрийн өмчийн дийлэнх хувьцааг нь эзэмшдэг компанид давлиун хандаж байна” гэж хараад асуудлыг таслан зогсоохоор хөдлөөд эхэлтэл чинь яасан гээч. “Мигасон” ХХК-ийн захирал Н.Цэрэндолгор 2025.05.16-ний өдөр Сангийн яам руу албан бичиг явуулчихсан. Бичгийн агуулга нь их давилуун, түрэмгий. “Та нар юу яриад байна. Төрийн үнэт цаас хэвлэл компани бол гадаад паспорт хэвлэх зорилгоор байгуулагдсан. Манай компанийн хийх ёстой ажлыг нээлттэй дуудлага худалдаагаар зарлана гэдэг байж болохгүй зүйл. Энэ тендерээ таслан зогсоо” гэсэн агуулга бүхий бичгийг Сангийн яаманд явуулаад тендерийг цуцлуулчихсан гээд та бүхэн бод доо.

22 тэрбумын тендерийн ажлыг жирийн нэг компанийн захирал, Б.Батцэцэг сайдын ойрын хамаарал бүхий хүн ганцхан албан бичгээр таслан зогсоогоод ямар ч түүхгүй, ажилтангүй, “Алтай” хотхоны айлын хаяг дээр бүртгэлтэй компаниасаа дур зоргоороо худалдан авалт хийх замаа засчихсан гэж би хувьдаа хардаж байна.

Энэхүү нэвтрүүлгээрээ та бүхэнд нэг зүйлийг онцолж харуулах гэсэн юм. Авлигын эсрэг хууль сүүлийн үед чангарсан учраас ямар ч хулгайч өөрийнхөө эхнэрийн эсвэл хүүхийн нэр дээр компани байгуулж хулгай хийхээ больсон. Харин хажууд нь шадарладаг байсан, үгнээс нь гардаггүй өөрийнхөө хүмүүсийг Төрийн өмчийн компанид ямар нэгэн байдлаар шургуулаад дур зоргоороо авирладаг болсон. Үүний хамгийн тод томруун жишээг хөдөлшгүй баримтуудаар харуулъя гэж зорилоо. Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг болоод Б.Батцэцэгийг тойрсон хүмүүс төрийн өмчийн компанид хэрхэн эзэн сууж, дураараа авирлаж байгааг баримтуудаар харууллаа.

Хэрэв Монголд хууль гэж байдаг бол, хэрэв “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨДХ-д эзэн суучихсан энэ эмэгтэйчүүдэд хууль үйлчилдэг байсан бол Монгол Улс үндэсний гадаад паспортынхаа бэлдцийг авах ажлыг нээлттэй дуудлага худалдаагаар зарлах байсан юм. Монголд “Мигасон” л цор гарц хэвлэлийн компани биш. 20-30 жилийн түүхтэй олон сайн компани бий. Тэд хамгийн сайн бараа бүтээгдэхүүнийг хамгийн хямд үнээр хэвлээд нийлүүлэх бүрэн боломжтой. Та бид нэг гадаад паспортыг ойролцоогоор 200 мянган төгрөгөөр худалдан авдаг байх. Хэрвээ нээлттэй сонгон шалгаруулалт зарласан бол энэ үнэ магадгүй хоёр дахин хямдрах, түүнээс ч илүү хямдрах, илүү чанартай байх боломжтой. Гэтэл энэ хэдхэн эмэгтэй Монголын төрд эзэн суучихаад зайдалсаар байна. Монгол Улсад маань шударга ёс тогтоосой билээ. Монгол төрийн дээр заларч, хуульгүйгээр зайдагнаж буй энэ хүмүүст Монголын төр, Монголын хууль очоосой билээ.

Тэмдэглэсэн: Т.Бямбаням

"Өдрийн сонин"

Гадаадын иргэн, харьяатын газар 2026 оны нэгдүгээр улиралд төлөвлөгөөт 15, төлөвлөгөөт бус 43 удаагийн хяналт шалгалтад 200 аж ахуйн нэгж, байгууллагын 1579 гадаадын иргэнийг хамрууллаа.

Зөрчилд холбогдсон 3002 гадаадын иргэн, 843 уригч байгууллага, 12 уригч иргэнд Зөрчлийн тухай хуулийн дагуу торгох шийтгэл оногдуулж, 11 аж ахуйн нэгж байгууллагад албан шаардлага хүргүүлэв. Түүнчлэн оршин суух зөвшөөрлийн хугацаа нь дууссан боловч Монгол Улсаас гарч явахаас зайлсхийсэн, эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөлгүйгээр хөдөлмөр эрхэлсэн, ирсэн зорилгоосоо өөр үйл ажиллагаа явуулсан, түр ирэгч визийн хугацааг хэтрүүлсэн зэрэг үндэслэлээр нийт 277 иргэнийг албадан гаргалаа.

Дээрх тоон үзүүлэлтийг өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад төлөвлөгөөт хяналт шалгалт 25 хувиар өсөж, төлөвлөгөөт бус хяналт шалгалт 20.37 хувиар буурсан байна. Мөн зөрчил гаргасан гадаадын иргэдийн тоо нь өмнөх оны мөн үеэс 6.83 хувиар, албадан гаргасан гадаадын иргэдийн тоо 28.84 хувиар тус тус өссөн үзүүлэлттэй байна.

Үүнээс гадна ирсэн зорилгоо тодорхойлж чадаагүй, зорчих зорилгодоо нийцээгүй ангиллын визтэй ирсэн, тус улсад байх, буцаж явах хөрөнгийн эх үүсвэрийн баталгаагүй, визийн хүчинтэй хугацаа дууссан үндэслэлээр 16 улсын 235 гадаадын иргэнийг хилээр оруулалгүй буцаав.

“Ногоон автобусны” гэх тодотголтой 24 хүнд холбогдох хэргийг дөрөвдүгээр сарын 20-ны өдөр хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар хянан хэлэлцэнэ.

Тодруулбал, “Ногоон автобусны” гэх тодотголтой Ж.Сүхбаатар, С.Жавхлантбаатар, Д.Мөнх-Эрдэнэ, Г.Энхтайван, Г.Мишээлт, Б.Мөнхболд, Б.Алтаншагай, О.Лувсандагва, О.Сүхбаатар, Ч.Мөнхбаяр, Д.Цогтбадрах, Ц.Хадбаатар, О.Хонгорзул, Б.Дөлгө өн, Б.Баярмаа, А.Чойжилсүрэн, Б.Түмэнжаргал, Ш.Баярсүх, С.Бямбасүрэн, Ж.Эрдэнэбат, А.Ганхуяг, Ц.Болортуяа, БНСУ-ын иргэн Ли Жон Соб /Lee JungSeob/, Ким Кэа Баум /Kim KeaBaum/ нарт холбогдох 93 хавтаст хэргийг шүүгдэгч, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч, тэдгээрийн өмгөөлөгчийн гаргасан гомдлууд болон прокурорын эсэргүүцлийг тус тус үндэслэн Улсын дээд шүүхийн 2026 оны 04 дүгээр сарын 20-ны өдрийн хяналтын шатны эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаанаар хянан хэлэлцэхээр товложээ.

Нийслэлийн засаг даргын захирамжийн дагуу скүүтэр, мопед, цахилгаан дугуйг энэ сарын 10-наас замын хөдөлгөөнд оролцуулах юм.

Тус захирамжаар насанд хүрээгүй иргэнд скүүтэр, мопед, цахилгаан дугуй зэргийг унуулахгүй байхаар шийдвэрлэсэн. Мөн эдгээр тээврийн хэрэгслийг унахдаа И-Монголиа системээр дамжуулан баталгаажуулдаг болох юм.

Цаашлаад скүүтэр, мопедтой явган хүний замаар зорчвол торгох бөгөөд насанд хүрээгүй иргэн тухайн тээврийн хэрэгслүүдийг унасан тохиолдолд эцэг эхийг нь 400 мянган төгрөгөөр торгох зохицуулалттай болжээ. Үүнд цагдаа нар хяналт тавин ажиллах аж.

Авлигатай тэмцэх газрын Мөрдөн шалгах хэлтсээс 2022 оны 1 дүгээр сарын 31-ний өдөр “Хөгжлийн банкны” гэгдэх хэрэгт нийт 82 иргэн, албан тушаалтан болон 6 хуулийн этгээдэд холбогдуулан эрүүгийн хэрэг үүсгэж, яллагдагчаар татан, мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулсан.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 9.1 дүгээр зүйлд зааснаар эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэхэд тусгай мэдлэг зайлшгүй шаардагдах асуудлыг тодруулахаар, эсхүл эд зүйл, хөрөнгийн үнэлгээг тогтоолгохоор шинжилгээ хийлгэх шийдвэрийг гаргаж шинжээч томилон ажиллуулдаг.

Энэ дагуу Хөгжлийн банкны эрх бүхий албан тушаалтнуудад холбогдуулан мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж буй хэрэгт нийт 62 удаа тусгай мэдлэг бүхий этгээдийг шинжээчээр томилон, шинжилгээг хийлгэсэн. Шинжилгээ тус бүрт 165 хоногийг зарцуулсан байна.

Шинжээчийн дүгнэлтээр тодруулсан асуудлыг ангилан авч үзвэл:

• Хөгжлийн банкнаас зээл олгосон үйл ажиллагаа нь дүрэм, журамд нийцсэн эсэх асуудлаар Монголбанкны шинжээчээр 36;
• Битүүмжилсэн, хязгаарласан болон Хөгжлийн банкны хөрөнгөөр худалдан авсан эд хөрөнгийн үнэлгээг тогтоох зорилгоор 12;
• Криминалистикийн шинжилгээ хийх зорилгоор Шүүх шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн шинжээчээр 6;
• Эдийн засгийн шинжилгээ зорилгоор Шүүх шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн шинжээчээр 4;
• Зээлийн хөрөнгийн зарцуулалтыг тодруулах зорилгоор Аудитын дүгнэлт 3;
• Зээлийн барьцаа үл хөдлөх хөрөнгийн шинж чанарыг тодруулах зорилгоор Барилгын хөгжлийн төвийн шинжээчээр 1 дүгнэлтийг тус тус гаргуулсан.

Авлигатай тэмцэх газрын мөрдөгчид уг хэргийн оролцогчид болон тэдгээрийн өмгөөлөгч нарын зүгээс прокурорт хандаж гаргасан 354 гомдол, хүсэлтийг тухай бүр хуулийн хугацаанд хянаж шийдвэрлэсэн байна.

“Хөгжлийн банкны” гэгдэх эрүүгийн хэргийг мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад нийт 861 тэрбум 311 сая 742 мянга 323 төгрөгийн хохирлыг нөхөн төлүүлсэн болно.

Үүнээс гадна 47 аж ахуйн нэгж, тэдгээрийн хувьцаа эзэмшигч болон Хөгжлийн банкны албан тушаалтан, 61 иргэний 664 ширхэг үл хөдлөх хөрөнгө, 763 ширхэг тээврийн хэрэгсэл, арилжааны банкнууд дахь 104 харилцах болон хадгаламжийн данс, 25 аж ахуйн нэгжийн хувьцааны шилжилт хөдөлгөөнийг тус тус прокурорын зөвшөөрлөөр хязгаарласны зэрэгцээ яллагдагч нарын өмчлөлийн нийт 250 тэрбум 626 сая 74 мянга 487 төгрөгийн үнэлгээ бүхий орон сууц, газар, үйлдвэрийн болон оффисын зориулалттай барилга зэрэг 43 үл хөдлөх хөрөнгө, 18 тээврийн хэрэгсэл, хүнд машин механизм, 2 үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжийг битүүмжилсэн байна.

Мөрдөн шалгах ажиллагааг 2022 оны 10 дугаар сарын 19-ний өдөр дуусгаж, нийт 461 хавтас буюу 115,250 хуудас бүхий эрүүгийн хэргийн материалыг хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч, 82 яллагдагч болон яллагдагчаар татагдсан 7 хуулийн этгээдийн төлөөлөгчид танилцуулсан байна.

Уг хэргийг 2022 оны 11 дүгээр сарын 4-ний өдөр шүүхэд шилжүүлэх саналтай прокурорын хяналтад шилжүүлсэн бөгөөд одоогоор Улсын дээд шүүхэд хянагдаж байгаа болно.

ГИХГ-аас өнгөрсөн сард 12 улсын 87 иргэнийг албадан гаргалаа.

Тэдгээр иргэд оршин суух зөвшөөрлийн хугацаа дууссан ч Монгол Улсаас гарч явахаас зайлсхийсэн, эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөлгүйгээр хөдөлмөр эрхэлсэн, зорилгоосоо өөр үйл ажиллагаа явуулсан, визийн хугацааг хэтрүүлсэн байв. Зөрчилд холбогдсон гадаадын 110 иргэн, 237 уригч байгууллага (624 иргэн), 4 уригч иргэнд Зөрчлийн тухай хуулийн дагуу торгох шийтгэл оногдуулж, 5 аж ахуйн нэгж байгууллагад албан шаардлага хүргүүлсэн байна.

Ирсэн зорилгоо тодорхойлж чадаагүй, зорчих зорилгодоо нийцээгүй ангиллын визтэй ирсэн, тус улсад байх, буцаж явах хөрөнгийн эх үүсвэрийн баталгаагүй, визийн хүчинтэй хугацаа дууссан үндэслэлээр гадаадын 65 иргэнийг хилээр оруулалгүй буцаажээ.

Авлигатай тэмцэх газрын Мөрдөн шалгах хэлтэс 2026 оны 1 дүгээр сарын 26-30-ны өдрүүдэд гэмт хэргийн шинжтэй 105 гомдол, мэдээллийг шалгав. Үүнээс 15 гомдол, мэдээлэлд хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээх, 12 гомдол, мэдээлэлд хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээхээс татгалзах, 1 гомдол мэдээллийг харьяаллын дагуу шилжүүлэх саналтайгаар прокурорт шилжүүлсэн бөгөөд одоогоор 77 гомдол, мэдээллийг хянан шалгаж байна.

Түүнчлэн эрүүгийн 914 хэрэгт мөрдөн байцаалтын ажиллагаа явуулснаас 8 хэргийг шүүхэд шилжүүлэх, 8 хэргийг хаах, 1 хэргийг харьяаллын дагуу шилжүүлэх саналтай прокурорт хүргүүлэв. Мөрдөн шалгах ажиллагаанд одоогоор 897 хэрэг шалгагдаж байна.

Хэрэг бүртгэлтийн 3, мөрдөн байцаалтын 1 хэрэгт нийт 21 объектод нэгжлэгийн ажиллагаа явуулж, гэмт хэрэг гарахад нөлөөлсөн шалтгаан, нөхцөлийг арилгуулахаар мөрдөгчийн 2 мэдэгдэл бичиж, холбогдох байгууллагаас 4 хариу хүлээн авав.