Гадаадын иргэн, харьяатын газар нь иргэн, албан хаагчаас ирүүлсэн өргөдөл, гомдлыг “Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай хууль”-д заасан шаардлагын дагуу хүлээн авч, шийдвэрлэлтэд хяналт тавин ажиллаж байна.

Өнгөрсөн тавдугаар сард байгууллагад нийт 81 өргөдөл хүлээн авч, 72 өргөдлийг шийдвэрлэв. Нийт өргөдөл, гомдлын шийдвэрлэлт өссөн дүнгээр 92.3 хувьтай, 34 өргөдөл хяналтад буюу шийдвэрлэх шатанд байна.

Үүнээс Засгийн газрын иргэд олон нийттэй харилцах 11-11 төвөөс 1 талархал, 7 гомдол, 2 санал шилжүүлснийг хүлээн авч, шийдвэрлэв.

Иргэд өргөдөл, гомдол гаргахдаа овог, нэр, оршин суугаа хаяг, цахим шуудангийн хаяг, утасны дугаар, огноо болон холбогдох мэдээллийг тодорхой, үнэн зөв ирүүлсэн байна. Өргөдөл, гомдлыг хүлээн авсан өдрөөс хойш 30 хоногт багтаан шийдвэрлэх бөгөөд шаардлагатай тохиолдолд уг хугацааг 30 хүртэл хоногоор сунгаж болно. Харин саналын шинжтэй өргөдлийн хариуг 90 хоногт багтаан шийдвэрлэнэ.

Авлигатай тэмцэх газрын Мөрдөн шалгах хэлтэс 2026 оны 5 дугаар сарын 18-24-ний өдрүүдэд гэмт хэргийн шинжтэй 119 гомдол, мэдээллийг шалгав. Үүнээс 14 гомдол, мэдээлэлд хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээх, 13 гомдол, мэдээлэлд хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээхээс татгалзах саналтайгаар прокурорт шилжүүлсэн бөгөөд одоогоор 92 гомдол, мэдээллийг хянан шалгаж байна.

Түүнчлэн эрүүгийн 993 хэрэгт мөрдөн байцаалтын ажиллагаа явуулснаас 5 хэргийг шүүхэд шилжүүлэх, 8 хэргийг хаах, 2 хэргийг харьяаллын дагуу шилжүүлэх саналтай прокурорт хүргүүлж, 1 хэргийг нэгтгэн шалгаж байна. Мөрдөн шалгах ажиллагаанд одоогоор 977 хэрэг шалгагдаж байна.

Бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах гэрээ хийгээгүй иргэн, аж ахуйн нэгжүүдэд мөнгө шилжүүлж, улмаар тухайн мөнгийг захиран зарцуулж бусдад эдийн засгийн давуу байдал бий болгосон, төлбөр төлөгчөөс мөнгө авч өөртөө давуу байдал бий болгосон, хууль бус хүсэлтийн дагуу иргэний бичиг баримтын лавлагааг гаргуулснаар иргэнд 933,7 сая төгрөгийн хохирол учруулсан, шүүх, прокурорын тогтоолгүйгээр үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөлийг шилжүүлснээр иргэнд 449,5 сая төгрөгийн хохирол учруулсан зэрэг үндэслэлээр мөрдөн шалгасан эрүүгийн хэргүүдийг шүүхэд шилжүүлэх саналтай прокурорын байгууллагад хүргүүллээ.

Удирдах албан тушаалтан Д.Г нь шууд биелэгдэх шинжтэй байгууллагын тушаалаар нэр бүхий этгээдүүдэд 87,7 мянган ам.долларыг шилжүүлсний зэрэгцээ нийт 796,6 сая төгрөгийн үр дүнгийн урамшуулал олгох шийдвэрийг гаргаж өөртөө давуу байдал бий болгосон хэргийн мөрдөн шалгах ажиллагааг дуусгаж, шүүхэд шилжүүлэх саналтайгаар прокурорт хүргүүлэв.

Эх сурвалж: АТГ

Авлигатай тэмцэх газрын Мөрдөн шалгах хэлтэс 2026 оны 5 дугаар сарын 11-17-ны өдрүүдэд гэмт хэргийн шинжтэй 111 гомдол, мэдээллийг шалгав. Үүнээс 19 гомдол, мэдээлэлд хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээх, 16 гомдол, мэдээлэлд хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээхээс татгалзах саналтайгаар прокурорт шилжүүлсэн бөгөөд одоогоор 76 гомдол, мэдээллийг хянан шалгаж байна.

Түүнчлэн эрүүгийн 983 хэрэгт мөрдөн байцаалтын ажиллагаа явуулснаас 6 хэргийг шүүхэд шилжүүлэх, 6 хэргийг хаах, 3 хэргийг харьяаллын дагуу шилжүүлэх саналтай прокурорт хүргүүлж, 4 хэргийг нэгтгэн шалгаж байна. Мөрдөн шалгах ажиллагаанд одоогоор 964 хэрэг шалгагдаж байна.

Гүйцэтгэх ёсгүй үйлдэл хийсний хариуд удаа дараагийн үйлдлээр бусдаас хахууль авсан, үргэлжилсэн үйлдлээр гэмт хэрэг үйлдэж олсон хөрөнгө, мөнгө, орлого гэдгийг мэдсээр байж хууль бус эх үүсвэрийг нь нуун далдлах зорилгоор мөнгө угаасан, албаны чиг үүргээ хэрэгжүүлсний хариуд хахууль авсан, албан үүргээ зориуд хэрэгжүүлэхгүй байж бусдад давуу байдал бий болгосон зэрэг үндэслэлээр мөрдөн шалгасан эрүүгийн хэргүүдийг шүүхэд шилжүүлэх саналтай прокурорын байгууллагад хүргүүллээ.

Удирдах албан тушаалтан Н.Ш нь шаардлага хангаагүй иргэдийн нэр дээр зээл гаргаж өөртөө болон бусдад олгосноор байгууллагад 520,8 сая төгрөгийн хохирол учруулсан хэргийн мөрдөн шалгах ажиллагааг дуусгаж, шүүхэд шилжүүлэх саналтайгаар прокурорт хүргүүлэв.

-Б.БАТЦЭЦЭГ САЙДЫН ОЙРЫН ХҮН ГЭГДДЭГ Н.ЦЭРЭНДОЛГОР УБЕГ-ТАЙ ХАМТАРЧ “ТӨРИЙН ҮНЭТ ЦААС ХЭВЛЭЛ” КОМПАНИЙГ БАЙГУУЛЖ, ЖИЛД 1 ТЭРБУМЫН НОГДОЛ АШИГ АВЧ БАЙНА -

Гадаад паспорт, архи тамхины онцгой албан татварын тэмдэг гэх мэт төрийн бүх үнэт цаасыг хэвлэдэг “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” гэж компани бий. Энэ компанийн 51 хувийг төр эзэмшдэг бол 49 хувийг нь “Мигасон” компани эзэмшдэг. Хачирхалтай нь “Адмон”, “Непко” гэх мэт акулуудтай хэвлэлийн салбараас хэний ч мэдэхгүй “Мигасон” гэх компани ямар ч шалгаруулалт, өрсөлдөөнгүйгээр төрийн онцгой обьектын бараг тал хувийг авчихаж. Бүр хачирхаж эгдүүцмээр нэг үнэнийг одоо дэлгэе. Монгол төрийн бүх үнэт цаасыг хэвлэдэг “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанийн олж буй ашгийн 51 хувь нь төрд, 49 хувь нь “Мигасон” компанид очиж байна. 2024 онд гэхэд л “Мигасон” компанийн данс руу ногдол ашиг гэсэн тайлбартайгаар нэг тэрбум төгрөг шилжжээ. Цаашдаа ч “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани ашигтай ажиллах хэрээр “Мигасон”-ы данс руу энэ мэтээр мөнгө урссаар байна гэсэн үг. Энэ их мөнгө хаашаа, хэний халаас руу орж байна вэ?

Цаасан дээр бол “Мигасон”-ы цорын ганц эзэмшигч нь Н.Цэрэндолгор. Тэгвэл тэр ямар хүч, хэр нөлөөтэй болоод төрийн онцгой обьектод эзэн суучихсан юм бол? Энэ асуултын хариуг сонссон хэн ч эгдүүцэж бухимдана.

Н.Цэрэндолгор төрд ажилласан ганц ч жилийн туршлагагүй. Хуульч мэргэжилтэй гэхээс өөр боловсорч хөгжсөн түүхгүй нэгэн. Шуудхан хэлэхэд түүний карьерын түүх “Б.Батцэцэг сайдын баруун гар” гэсэн дөрөвхөн үгэнд багтдаг. Гадаад харилцааны сайдын “Мөнхийн үсэг”, “Экопак” компаниудынх нь хуулийн зөвлөхөөр олон жил ажилласан тэрээр сайдын хүү Г.Соджамцын “Ви Эс Эм” компанийн гүйцэтгэх захирлаар ч ажиллаж байж. Н.Цэрэндолгор “Ви Эс Эм” компанийн захирлаас нэрээ хасуулчихсан байгаа ч энэ компанийн харьяанд байдаг Хөдөлмөрийн биржийг удирдаж ажиллуулдаг хэмээн эх сурвалжууд хэлж байна. Энэ олон хамаарал нь Н.Цэрэндолгорыг Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн баруун гар гэдгийг ил тод хэлээд өгч байна.

Н.Цэрэндолгор ”Мигасон” гэх компанийн эзэн гэдгийг нийтлэлийн эхэнд дурдсан. “Мигасон” компани 2013 оны хоёрдугаар 22-нд үүсгэн байгуулагдаж байж. Хэвлэх үйлдвэрлэл чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байсан энэ компанид Н.Цэрэндолгор тээр сүүлд буюу 2023 оны хоёрдугаар сарын 17-нд эцсийн өмчлөгчөөр бүртгүүлсэн байдаг юм. Хачирхмаар нь ”Мигасон” компанид тендер, худалдан авах ажиллагаа, ажил бараа үйлчилгээ нийлүүлсэн ямар нэгэн түүх байхгүй. Бүр хачирхмаар нь Н.Цэрэндолгорыг “Мигасон” компанид эзэн болсон яг тэр сард гадаад паспорт хэвлэдэг төрийн өмчийн компани байгуулах шийдвэрийг Монгол улсын Засгийн газар гаргасан байдаг. “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанийн 49 хувийг ямар ч өрсөлдөгчгүйгээр авчихсан “Мигасон”-ы хувьд энэ бол энгийн нэг давхцал биш.

Н.Цэрэндолгор гэгч ийм нэгэн том зүрхтэй, эрх дархтай эмэгтэй төрийн өмчит компанийн ард эзэн сууж байна. Тэр чухам ямар эрх зүйн чадамжтай болоод УБЕГ-тай хамтран компани байгуулсан нь өнөөдрийг хүртэл тодорхойгүй. Ил байгаа мэдээллүүдээс, “Мигасон” компанийн түүхээс харахад Н.Цэрэндолгор бол ингэж дураараа дургих эрх зүйн чадамжгүй нэгэн. Гэвч тэр өнөөдөр ч төсвийн мөнгөөр гадаад паспорт хэвлэж, гологдол үүсгэж, санхүүгийн тэрбум тэрбумын зөрчил гарган, мэргэжлийн бусаар мөнгө угааж, “Мигасон” компанидаа жил 1 тэрбумын ногдол ашиг хуваарилуулж авсан шигээ данайж байна. Толгой компани нь жил бүр санхүүгийн зөрчилтэй, алдагдалтай ажиллаж байхад өөрийн компанидаа 1 тэрбумын ногдол ашиг хуваарилуулна гэдэг ардаа том нөмөр, том эзэнтэй хүний л хийж чадах ажил.

Нүд орой дээр гаргасан нэг өнцөг бий. Тэр нь Н.Цэрэндолгор ямар ч түүхгүй “Мигасон”-ы захирал болонгуутаа төрийн өмчийн том компанийн 49 хувийг ямар ч өрсөлдөөнгүйгээр авчихсан явдал. Ийм ил цагаан түрэмгий луйврыг маш том татаас, улс төрийн өндөр албан тушаалтан, эрх мэдэлтний нөлөөллөөр л хийж зүрхэлнэ. Н.Цэрэндолгорт ийм бяд байхгүйг нийтлэлийн эхэнд хангалттай тоочсон. Ингээд харахаар эрлийн үзүүр түүний эзэн Б.Батцэцэг сайд руу чиглэж байгаа юм. Товчхондоо Гадаад харилцааны сайд гадаад паспорт хэвлэдэг төрийн өмчит компанийн 49 хувийг “өөрийн болгох” санаандаа Н.Цэрэндолгорыг ашиглачихаж.

Д.БАТБОЛД

"Өдрийн сонин"

/2026.05.19/

Т.САЙХАН

Аймгийн хурц арслан Н.Өсөхбаяр допинг хэрэглэсэн асуудлаар  Арбитрын шүүхэд хандаж, шүүхээс комисс процессын алдаа гаргасан тул шинжилгээг бүхэлд нь хүчингүй болгох шийдвэрийг энэ сарын 11-нд гаргасан. Энэ талаар Үндэсний их баяр наадмыг зохион байгуулах хорооны Үндэсний бөхийн салбар хорооны дарга Н.Мягмар сэтгүүлчдэд байр сууриа илэрхийллээ. Тэрээр "Дээрх байгууллагаас албан ёсны шийдвэр нь бидэнд ирсэн тохиолдолд цаашдаа яахаа шийдвэрлэнэ. Одоогоор гаргасан шийдвэрийнх нь дагуу тухайн бөхийн барилдах эрх сэргэх, цолыг нь буцааж олгох боломжгүй. Асуудал бүрэн шийдэгдээгүй байхад шийдэгдчихсэн мэтээр мэдээлэх нь буруу юм. Ямар учраас хүчингүйд тооцох шийдвэр гаргасныг нь албан бичгээр авсныхаа дараа маргах боломжтой. Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр гарч байгаа мэдээллээс үзэхэд допингийн шинжилгээ авсан Монголын Допингийн Эсрэг Байгууллага буюу МОНАДА-гийн үйлдлийг л буруутгасан гэж ойлгосон. Тиймээс яг ямар үйлдэлд нь буруутгаж байгааг нь албан ёсоор тодруулах шаардлагатай. Хоёрдугаарт МОНАДА-г хариуцсан албаныхантай нь уулзана. Яагаад шаардлагатай баримтыг гаргаж ирээгүйг тодруулна. Шинжилгээ авахад шаардагдах бүх юмыг нь бэлдсэн. Авлигатай Тэмцэх Газар (АТГ), Цагдаагийн байгууллагаас төлөөлөл байлцуулаад шинжилгээ авах өрөөнд камерын бичлэг, шинжилгээ өгч буй бөхчүүд өөрсдөө гэрч дагуулж ордог гэх мэтээр олон баримт байгаа. Эдгээр баримтыг яагаад ил гаргаагүй юм, үүний хариуцлагыг хэн хүлээх вэ гэх мэтээр олон юм бий. Миний харснаар процессын жижиг алдаанд дөрөөлж нэг талыг барьсан шийдвэр гаргачхав уу гэж би хувьдаа харж байна. Н.Өсөхбаярын хувьд допингийн зөрчил илэрснийгээ хүлээн зөвшөөрөхгүй гэж маргаагүй. Тухайн үедээ үр дүнгийн удирдлагын баг дээр ирээд Б сорьцоо өгөхгүй гэж мэдэгдсэн. Тэгэхээр үр дүнгийн удирдлагын баг, бөхийн салбар хороо, зохион байгуулах хороог буруутгаагүй. Тиймээс МОНАДА баримтуудаа ашиглаагүй учраас энэ нь нотлогдохгүй байна, процессын алдаа гаргасан байна гэж үзэнгүүтээ нэхэмжлэгчийн талд шийдчихэж байгаа юм. МОНАДА-гийн зүгээс баримтуудаа гаргаж өгөөгүй нь ямар шалтгаантайг бид мэдэхгүй. Эргэлзэж байгаа учраас албан ёсны шийдвэр гарсны дараа бид хуралдаад асуудлаа ярилцана. Олон Улсын Допингийн дүрмээ зөрчсөн давж заалдах комиссын шийдвэр гаргаж байгаа нь бодууштай зүйл. Бидэнд ирсэн мэдээллээр ирэх зургаадугаар сард Олон Улсын Допингийн Эсрэг Байгууллага (WADA)-аас давж заалдах комиссын гаргаж байгаа шийдвэрт мэдээлэл авах зорилгоор төлөөлөгчид ирнэ гэж би ойлгосон" гэв.

Дээд шүүхийн хэвлэлийн албыг олон жил авч явсан сэтгүүлч бүсгүй саявтар нүүр номдоо Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгч Д.Ганзоригийн зургийг тавьж байгаад нэг юм бичиж. Тэрээр: Ирэх сард Дээд шүүхийн шинэ ерөнхий шүүгч тодорно. Энэ хүн өнгөрдөг жилүүдэд огт гарч ирсэнгүй, Нэг ч дуугарсангүй. Шүүхийг газар дор ортол муулахад засаглалын тэргүүн нь нэг ч үг ганхийхгүй байгаа нь арай л дэндүү байлаа. Шүүх засаглал ярьдаг, жинхнээсээ зоригтой ерөнхий шүүгчтэй болоосой гэж хүсэж байна. Нэр хүнд үнэхээр газарт унасан байна даа, одоогоор. Шүүхийн нэр хүндийг өндөрт өргөх, гаргасан шийдвэрийнхээ ард нуугддаггүй, ил гарч ирж чаддаг хүн ерөнхий шүүгч болоосой гэж хүсэж байна гэж.

Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгч хуулиараа зургаан жил ажиллаад буух ёстой. Д.Ганзориг 20 оны зургадугаар сарын 2-нд Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын зарлигаар энэ албан тушаалд томилогдсон. Бүрэн эрх нь дуусахад 20 хүрэхгүй хоног үлдэж.

Гэвчиг: Д.Ганзориг Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгчээр дахиад зургаан жил ажиллаж болзошгүй. Дахин сунгах гээд ихэд чармайж байгаа тухай шүүхийн систем даяар ярьж байна. Уул нь: Д.Ганзоригийг буухаар оронд нь нэр дэвшихээр Дээд шүүхийн Захиргааны танхимын шүүгч Ц.Цогт, мөнхүү тус шүүхийн Эрүүгийн танхимын тэргүүн Ч.Хосбаяр нар бэлдэж байж. Гэсэн нь Д.Ганзориг бүрэн эрхийн хугацаагаа дахин сунгах гээд байгаа нь илэрхий болж Ц.Цогт, Ч.Хосбаяр хоёр нэр дэвших хүслээ түр татжээ.

Д.Ганзориг бол дахиад 6 жил Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгчээр ажиллах дээрээ тулах юм бол хэр баргийн саад тотгорыг давна л гэж үзнэ. Уулаасаа: 20 онд Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгч болохдоо олон даваа давсан. Дэлгэрүүлэх нь ээ: Тэрээр 20 оны УИХ-ын сонгуулийн ид үед томилогдсон. Тэр үед улстөрчдийн баривчилгаа жинхэнэ давлагаалсан, санаж байвал. Эдүгээ сонсож байх нь ээ: Дөнгөж 19 оны 5 дугаар сард Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгчээр томилогдсон Х.Батсүрэн ганц жил болов уу, үгүй юу өргөдлөө өгөөд буусан нь тэрхүү баривчилгаануудтай холбоотой болоод явчихсан. Х.Батсүрэн: Улс төрийн сонгууль болж байгаа тул улстөрчдийг баривчилж хорихгүй гэж хэлээд өргөдлөө бичихлээ тулж. Нэгэнтээ Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгч: Сонгуулиар улстөрчдийг баривчлахгүй гэх шалтгаанаар буусан тул баривчлах эр зоригтой хүнийг оронд нь тавих хэрэгцээ үүссэн. Тэр орон зай дээр Д.Ганзориг гарч ирсэн. Тэрээр томилогдоод жинхэнэ баллаж тавьсан. С.Баярцогт, Э.Бат-Үүл, М.Энхсайхан, Н.Номтойбаяр, Ж.Эрдэнэбат нар лав өртсөн. Сангийн сайд асан С.Баярцогтын хэрэг сонгуулийн өмнөхөн шүүхэд очсон. Шүүх сонгуулийн сурталчилгааны үе, санал хураалт дамнуулан С.Баярцогтыг шүүж ял оноосон. Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханы хэрэг 4 дүгээр сарын сүүлчээр шүүхэд шилжиж, шүүх 5 дугаар сард ял оноогоод эхэлсэн. Тэрхүү сонгуулиар Хан-Уул дүүрэгт бие даан нэр дэвшсэн Н.Номтойбаяр 5-6 сар дамнаад сонгууль дуусах хүртэл хоригдсон. Сэлэнгэд өрсөлдөж байсан Ерөнхий сайд асан Ж.Эрдэнэбатыг 20 оны 6 дугаар сарын 11-ний шөнө хорьсон. Хоригдоостой байхдаа ялж гишүүн болсон. Нийслэлийн Засаг дарга асан Э.Бат-Үүлийг сонгуулийн өмнөхөн шүүж эхлээд, шүүх хуралдааныг хойшлуулсаар дараа намар нь шийдэж байв. Улстөрчдөөс гадна бизнесийн олон хүн ийм замаар орсон. Тэрнээс хойш зургаан жил өнгөрч.

Тэгэх нь ээ: Д.Ганзоригийн бүрэн эрхийн хугацаа сунгагдаж болзошгүй болонгуут АН-ын зарим гишүүний л шийтгэлийн явдал хөндөгдөж байна. Өмнөхөнтэй нь цагаадсан хүмүүсийн хэргийг буцааж байгаад дахин шүүгээд ялладаг болов.

З.Энхболдын хэргийг Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүх 25 оны 2 дугаар сарын 5-нд: З.Энхболдод холбогдох хэрэгт гэмт хэргийн шинж алга, тиймийн учраас хэрэгсэхгүй болгож шийдэж байж. Нийслэлийн шүүх хэргийг буцаасан тул одоогоос нэг сарын өмнө Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүх дахин хэлэлцлээ. Өмнөх шийдээ өөрчилжээ. Шүүх: З.Энхболд ЕТГ-ын дарга байхдаа албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа уруулан ашиглаж, бусдад давуу байдал бий болгох гэмт хэргийг үйлдэхэд зориуд хүргэж хатгагчаар хамтран оролцсон гээд хоёр жилийн хорих ял оноочихов.

Ардаас нь Н.Алтанхуягийн асуудал яригдаж байна. Уул нь: Н.Алтанхуяг Хөгжлийн банкны хэргээс гурав цагаадсан. Анхан шатны шүүхээс хоёр, давж заалдах шүүхээс нэг цагаадаад байсан. Гэтэл нь: Дээд шүүх Н.Алтанхуягийг шууд нэр заан онцолсон магадлалаар хэргийг доод шат руугаа буцаасан. Түүнийг хоёр жилийн өмнө цагаатгаж байсан Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх хуучин бүрэлдэхүүнээрээ орж шүүгээд өмнөх шийдвэрээсээ эрс өөр шийд гаргаж байгаа юм. Дээд шүүхийн чиглүүлснээр өөрчилсөн. Одоо удахгүй Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүх хэлэлцэнэ. Өмнө хоёр цагаатгасан анхан шатны шүүх одоо яаж шийдэх юм, бүү мэд. Энд нэг но-той юмыг ярих хэрэгтэй байх. Дээд шүүх дээр 26 оны 4 дүгээр сарын 21-нд: Эрүүгийн хэргийн шүүхийн шийдвэрт тавигдах шаардлага: Онол практик гэдэг хэлэлцүүлэг хийжээ. Тэр дээр Хөгжлийн банкны хэргийг хоёр удаа шүүж, Н.Алтанхуягийг хоёр удаа цагаатгасан Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн шүүгчийг аваачиж байгаад тал талаас нь боорлосон байна. Жилийн өмнө: Энэ бол институци хоорондын асуудал, Ерөнхий сайдын шийдвэрийг шүүх шийдэхгүй гэж байсан Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Г.Ганбаатар гол дүр болчихсон: Нөхөд өө, Дээд шүүхийн чиглэлийг хэрэгжүүлэхгүй байгаа энэ нөхрийг хэдүүлээ яах юм бэ гэчихсэн сууж байх юм гэнэ. Сэлэм Тогмид аятай. Энэ нөхөр өөрөө шүүхийн онол практикаар олон лекц бэлдсэн, тэрийгээ энд тэнд уншиж явдаг. Тэгсэн одоо өөрөө хараат бус байдлаа алдчихаад, бусдыгаа уриалаад киноны дүр бүтээгээд сууж байх. Ийм л: Өнгөрөгч зууны 37 онд МАН-ынхан бие биеэ буудан хороодог шиг л нухаж орхичих гэсэн хачин хурал болж. Ерөнхий агуулга нь: Дээд шүүхийн шийдвэр, чиглэлийг доод шатны шүүхүүд хэрэгжүүлэх хэрэгтэй гэх өнгө аястай. Гэтэл нь: Эд нарын тэрхүү хурал дээрээ яриад байгаа Дээд шүүхийн хяналт бол Үндсэн хуульдаа, бусад судалгаагаар шүүгчийн хараат бус байдлаас шал өөр юм. Дээд шүүх доод шатны шүүхүүдийн үйл ажиллагаа, сургалт ч юм уу, шүүх ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлж, чиглүүлж болно. Харин шүүгчийн итгэл үнэмшлээр гаргах шийдвэрт нөлөөлөх хориотой. Хараат бус байдалд халдсан хэрэг. Тэрүүгээрээ: Хөгжлийн банкны хэрэг шиг зүг чиг заагаад Нийслэлийн шүүх дээр нь БЭТ томилж, тэрүүгээрээ системийн хэмжээний Сэлэм Тогмид хийлгэж, анхан шалтны шүүхийн шүүгчийг гаргасан шийдвэрийнх нь төлөө буландаж, ад үзэх, цаашаагаа Дээд шүүхийн чиглэлээр шийдэж, өмнөхөө өөрчил гэдэг бол байж болшгүй үйлдэл. Хэрэвзээ: Дээд шүүх дээр дооргүй, шүүхийн бүх түвшний шийдвэрийг гаргачихдаг бол Монгол Улсад 500 гаруй шүүгч байх хэрэг алга. Дээд шүүхийн 25 шүүгчээс бүрдсэн нэгхэн шүүхтэй болчихсон нь амар. Ийм бусармаг үйлдлийн талаар шүүгчид өөрсдөө ч шүгэл үлээж чадахгүй хулчгар байна. Басхүү: Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгчийн албан тушаалын сунгалтын төлөөнөө яагаад заавал З.Энхболдыг яллаж, Н.Алтанхуяг дээр барьц олж аваад байна вэ? Ерөнхийлөгчийн сонгууль нэг жилийн дараа болно. Тэр сонгуульд үзвэл боломжит хувилбар нь энэ хоёр улстөрч. АН-аасаа нэр дэвшихэд бараг л гарна. МАН-аас хавьд нь очих нэртэй хүн одоогоор алга. Нарийн жанцан нь энэ. Базах нь ээ: Ерөнхийлөгчийн сонгууль юу юугүй тулаад АН-аас нэр дэвшвэл сонгогдох магадлалтай хоёрын зэрэг улстөрчийг ял оноож жагсаалаас гаргах хууль бус ажил Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгчийн албан тушаалтай дүйцэн үнэлэгдэж ч байх шиг...

Ө.БАТБИЛЭГ

Эрүүгийн хуулийн 13:14 “худал мэдээлэл тараах” зүйл нь Үндсэн хуулийн үзэл бодлоо илэрхийлэх, үг хэлэх, хэвлэн нийтлэх, мэдээлэл хайх, хүлээн авах эрх, эрх чөлөөг хязгаарлаж байна гэж Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлт гарч, үүнийг УИХ хүлээн авсантай холбогдуулан Эрүүгийн хуульд өөрчлөлт оруулах Ажлын хэсэг байгуулагдан төслийг боловсруулж байгаа юм. Хуулийн төслийн талаар Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлийн Хууль, мэргэжлийн ёс зүй хариуцсан дэд ерөнхийлөгч З.Боргилмаатай ярилцлаа.

...............................................

- Эрүүгийн хуульд өөрчлөлт оруулах ажлын хэсэг төслийг Хууль зүйн байнгын хороогоор хэлэлцүүлэхэд бэлэн болсон гэж ойлгож байгаа. Шинээр “гүтгэх” гэмт хэргийг тусгаж оруулж ирж байгааг та эсэргүүцсэн байсан. Яагаад гэдгийг дэлгэрэнгүй тайлбарлана уу?

-Бусдын нэр төр, алдар хүндийг худал мэдээллээс хамгаалах зохицуулалт болох Эрүүгийн хуулийн 13:14 дүгээр зүйл нь 2020 оны нэгдүгээр сараас үйлчилж эхэлсэн ч энэ хугацаанд үндсэн зорилгоо хангаж чадахгүйд хүрснээс гадна иргэний үзэл бодол, шүүмжлэлт байр суурь, эцэстээ мэдээлэлтэй тэмцэх, хаах боох хэрэгжсэн. Мөн бусдыг доромжилсон, гутаасан үйлдлийг ч “худал мэдээлэл” гэдэг гэмт хэргээр шүүж, шийтгэж байгаа нь  хуулийн хэрэглээний талаас ч буруу жишиг гэдгийг Улсын дээд шүүх бас тогтоосон. Ер нь энэ зүйл заалт болохгүй байна гэдэгтэй хэн маргахгүй байгаа юм.

Харин бусдын нэр төр, алдар хүндийг хамгаалах зохицуулалт Эрүүгийн хуульд байх ёстой гэдэг саналыг Хууль зүй, дотоод хэргийн яам, цагдаа, прокурор, судалгааны хүрээлэн, хүний эрхийн байгууллага бүгд л Ажлын хэсэгт ирүүлсэн байсан. Харин сэтгүүл зүй эсрэг байр суурьтай байгаа. Ажлын хэсгээс хэвлэлийнхнийг сонсох зорилгоор хоёр ч удаа хэлэлцүүлэг сонсгол хийсэн. Тэнд сонсогдсон байр суурь ийм л байсан. Гэхдээ ажлын хэсэг нэр төр, алдар хүндийг “гүтгэлгээс” хамгаалах зохицуулалтыг Эрүүгийн хуульд шинээр томьёолон тусгасан. Хууль зүйн байнгын хорооны хэлэлцүүлгийг Ажлын хэсгийн ахлагч долоо хоногоор хойшлуулсан. Хараат бус хэвлэл мэдээллийн хяналтын үүрэг, эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйд хамгийн хэцүү зүйл. Сэтгүүлч гүтгэдэг, гүтгэх эрхтэй гэж хэлж байгаа юм биш. Монголын өнөөгийн улс төрийн соёл, орчин ямар байгаа билээ?! Ийм орчинд чөлөөт хэвлэл, сэтгүүл зүй “томоотой” байх боломжгүй. Эрүүгийн хуулиар нэр төр, алдар хүндийг хамгаалах зохицуулалт нь улстөрч, эрх мэдэлтнүүдэд хэвлэлийнхний амыг үдэх, айдсаар удирдах арга зам нь болж өгдөгт аюул нь байгаа юм.

Эрүүгийн шүүхээр нэр төрд халдсан хэргийг шийдвэрлэсэн статистикийг харахад нийт хэргийн 5 орчим хувь нь сэтгүүлч, хэвлэл, мэдээлэлтэй холбоотой байгаа бол цагдаа дээр шалгагдаж байгаа хэргийн тоог аваад үзэхэд бараг эсрэгээрээ сэтгүүлч хэвлэл мэдээллийн холбогдсон тоо хэд дахин их. Энэ юуг харуулж байна вэ гэхээр сэтгүүлч нэр төрд халдсан эсэхийг шүүхээр тогтоолгож үнэн мөнийг олох гэхээс илүүтэй цагдаа дээр урт хугацаанд мөрдөн шалгах, байцаах, мохоох сонирхол хэрэгждэг гэсэн үг. Эрүүгийн хууль бидний хувьд олноор нь хоморголох, айлгах, удирдах арга зам болж, хараат бус чөлөөт хэвлэлийн шүүмжлэлт байр суурь, дуу хоолойг ийм байдлаар хаах бололцоог эрх мэдэлтнүүдэд өгдөг учраас эсрэг байна. УИХ-ын нэр бүхий гишүүдийн сэтгүүлчийн эсрэг гаргасан гомдлууд дээр тал нь 3-4 жил болж байна. Тэдний ар талд бизнесийн компанийнх нь хуулийн хэлтэс, эсвэл хуулийн томоохон фирмүүд ажилладаг бол сэтгүүлчид өөрийнх нь цуглуулсан баримт, итгэл үнэмшил л байдаг.

- Хүний нэр төр халдашгүй байх Үндсэн хуулийн эрхийг Эрүүгийн хуулиар хамгаалах ёстой гэж хуулийнхан үзэж байгаа гэлээ. Иргэний хуулиар нэр төрийг сэргээх, хор хохирлыг арилгуулах бололцоо гомдогч талд байгаа шүү дээ?

-Хүний нэр төр халдашгүй байх нь Үндсэн хуулиар хамгаалагдсан эрх, түүнчлэн үг хэлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх, хэвлэн нийтлэх эрх, эрх чөлөө мөн адил Үндсэн хуулиар иргэнд олгогдсон эрхэм зүйл. Энэ хоёр эрхийн тэнцвэрийг яаж хангах вэ гэдэгт Ажлын хэсэг анхаарал тавьж байгааг бид ойлгож байгаа. Гэхдээ Эрүүгийн хуулиар бусдын нэр төр, алдар хүндийг гүтгэлгээс хамгаалах ёстой гэж үзэж байгаа бол эрх барьж буй Засгийн газар тусдаа хуулийн төсөл санаачлан боловсруулж, судалгаа тооцоо, үндэслэлийг танилцуулж, Хууль тогтоомжийн тухай хуульд нийцүүлэн олон нийтэд нээлттэй байршуулах, санал авах, УИХ-аар хоёр удаагийн хэлэлцүүлгийн явцад батлах зэрэг шалгуураар явах ёстой гэж бодож байна. Түүнээс Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтэд хуулийг нийцүүлэх, шуурхай горимоор ганц шатны хэлэлцүүлгээр төслийг батлах ёстой энэ үеэр ийм байдлаар эрүүгийн хуульд шинэ гэмт хэрэг нэмэх нь зохистой биш.

-Ажлын хэсгийн гишүүдээс гүтгэх гэмт хэргийг Эрүүгийн хуульд тусгахыг эсэргүүцэж байгаа гишүүд хэр олон байна вэ?

-Ажлын хэсэг дээр санал хураахад нэг саналын зөрүүгээр ялагдсан байна лээ. Сэтгүүл зүйд ажиллаж байсан А.Ганбаатар, Л.Мөнхбаясгалан нарын гишүүд гүтгэх гэмт хэргийг Эрүүгийн хуульд шинээр оруулахыг дэмжээгүй. УИХ-ын Хууль зүйн байнгын хороо, чуулганы хэлэлцүүлгийн үеэр яаж шийдэгдэхийг мэдэхгүй байна. Ямартай ч гүтгэх гэмт хэргийг Эрүүгийн хуульд нэмэх гэж байгаа бол ингэж “чоно борооноор” гэдэг шиг ажиллаж болохгүй. Цэцийн дүгнэлтэд нийцүүлж, үг хэлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх, хэвлэн нийтлэх эрхийг сэргээх ёстой ажлын хэсэг лав ийм зүйл хийж болохгүй.

-Монгол Улс хэвлэлийн эрх чөлөөний индексээр энэ жил 17 байр урагшилж, 85 дугаарт бичигдсэн байна. Яг бодитой өсөлт хөгжил байгаа юу?

- Эрүүгийн хууль Үндсэн хууль зөрчсөн гэдэг дүгнэлтийг Үндсэн хуулиын Цэцээс гаргасан анхны тохиолдол. УИХ энэхүү дүгнэлтийг хүлээн авсан. Хэвлэлийн эрх чөлөөний индекст нөлөөлсөн байх. Энэ маргааныг Цэц хүртэл явж шийдүүлсэн сэтгүүлчдэдээ бас талархах ёстой. Гэхдээ бодит байдал дээр бэрхшээл байгаа.

- Тухайлбал?

- Хэвлэл мэдээллийн эдийн засаг, санхүүжилтийн орчин. Өнөөдөр хэвлэлүүд улс төрд ханган нийлүүлэлтийн үйлчилгээ хийж, гол санхүүжилтээ босгож байна. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд, телевиз, радио, сонин, сайт бүгд өөрийн онцлогоос шалтгаалсан нийтлэл, нэвтрүүлгийн бодлоготой байдаг. Энэ дунд мэдээллийн сайтууд илүү олон төдийгүй эрэн сурвалжлах, шүүмжлэх, эрх мэдлийн хяналтыг хэрэгжүүлэх чиглэлд бодлогоо түлхүү чиглүүлдэг онцлогтой. Тийм учраас эрсдэл тэнд илүү байна. Тогтвортой үйл ажиллагаатай, редакцтай, танигдсан сайтуудын хувьд орлогын эх үүсвэрийг 85 хүртэлх хувь нь улс төрийн санхүүжилт, үлдсэн 15 орчим хувь нь бизнесийн байгууллагын санхүүжилт байгаа боловч мөн л улс төрийн эрх ашиг хамгаалах зорилготой байна. Энэ бол нэг талаар эдийн засгийн хувьд оршин тогтнох үндэс болж байж болох ч шүүмжлэлт байр суурь, хараат бус байдал, дуу хоолойг хааж эхэлсэн байна.

Хэвлэлийн эрх чөлөөг хамгаалж, тэмцэж болох ч хараат бус чөлөөт редакц үлдэх эсэх асуудлыг яах вэ гэх асуудал. Хэвлэл мэдээлэлд зар сурталчилгааны эх үүсвэр улам багасаж байгаа. Бизнесийн байгууллагууд хэрэглэгчээ даган сошиал медиад өөрсдийн сувгийг байршуулж, түүгээрээ зар сурталчилгаагаа явуулж байна. Уламжлалт медиагийн дэд бүтэц тэдэнд шаардлагагүй болсон. Хэвлэл мэдээлэлд орлого, санхүүжилтийн өөр эх үүсвэр юу байж болох вэ. Гадны туршлагыг харахад тухайлбал, Солонгос улс чөлөөт хэвлэлтэй ч төсвөөс тодорхой хэмжээний санхүүжилт хуваарилдаг. Төсвийн санхүүжилтийг дагуулаад төрийн зүгээс тодорхой шахалт дарамт ирэх вий гэж хэвлэлийнхэн хяналт тавьдаг. Нөгөө талаас төсвөөс хуваарилсан мөнгө олон нийтийн сайн сайхны төлөө үйлчилж байна уу гэдгийг төр нь хянадаг байх жишээтэй. Мөн Солонгост төрийн өмчит компаниудын зар сурталчилгааны тухай хуулийг 2019 онд баталж, хэвлэл мэдээлэлд тодорхой санхүүжилт хийх асуудлыг зохицуулсан байдаг.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ТАВДУГААР САРЫН 12. МЯГМАР ГАРАГ. № 90 (7832)

Хуульч, өмгөөлөгч П.Эрхэмбаяртай ярилцлаа.

---

-Ёс зүйн зөрчил гаргасан УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах хуулийн төсөл Ерөнхийлөгч оруулж ирсэн. Түүний санаачилсан энэ зохицуулалтад УИХ-ын гишүүний ёс зүйн зөрчил гаргасныг яг аль байгууллага, ямар шалгуураар тогтоох ёстой вэ?

-УИХ гишүүний ёс зүй, өргөсөн тангарагтай холбогдуулан шүүх эрх Үндсэн хуулийн цэцэд байдаг. Хууль зөрчсөн, гэмт хэрэг үйлдсэнтэй холбоотой шүүх эрх Монгол улсын шүүх байгууллагад байдаг. Мэдээж ёс зүйн зөрчилтэй холбоотойгоор төрийн байгуулалтын байнгын хороо, ёс зүйн дэд хороо зэрэг шалган тогтоох эрхтэй бүтэц бий. Харин УИХ-н гишүүнийг өргөсөн тангарагтай нь холбогдуулан шүүх эрх ганцхан Үндсэн хуулийн цэцэд байдаг. Цэц их суудлаараа эгүүлэн татах үндэслэлтэй гэж үзвэл УИХ чуулганаараа батламжлах л үүрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл дахин УИХ хэлэлцэнэ, хянана, шүүнэ гэдэг ойлголт байхгүй.

Дээрх тогтолцоог зохицуулдаг хуулийг энгийнээр агуулга зохицуулсан буюу материаллаг хууль гэж нэрлэдэг. Эдгээр хуулиуд одоо хүчин төгөлдөр дагаж мөрдөгдөж байна. Ийм хууль байхад давхардуулан материаллаг хууль баталж эгүүлэн татах талаар хуулийн төсөл санаачилж болохгүй. Ингэх юм бол ерөнхийлөгч УИХ-ын халдашгүй байх эрхэд халдсан гэж үзнэ. Одоо нэг намын дарга өргөн барьсан төсөл бий. “Жагсаалтын гишүүнийг эгүүлэн татах тухай” гэсэн хууль. Энэ байж болохгүй. Ард түмний төлөөлөл болсон УИХ-ын гишүүнийг Ерөнхийлөгч, эсвэл Намын дарга эгүүлэн татаад байвал парламентын засаглалтай гэж хэлэх боломжгүй болно. Материаллаг хуулийг хэрхэн хэрэгжүүлэх, ямар хугацаанд эгүүлэн татах, хэд хоногт хэлэлцэх, яаж албажуулах зэрэг үйл ажиллагааг зохицуулсан хуулийг процессын хууль гэдэг. Ерөнхийлөгчийн санаачилсан төслийг процессын хууль гэж ЕТГ-аас тайлбарлаж байсан. Дээр дурдсан Цэц их суудлаараа нэр бүхий гишүүнийг эгүүлэн татах үндэслэл байна гэж үзээд байхад одоо болтол УИХ хэвээрээ байна. Өөрөөр хэлбэл, энд процессын хуулийн хэрэгцээ шаардлага дутагдсан гэж үзээд төсөл санаачилсан байна гэж ойлгосон. Учир нь тухайн гишүүнийг эгүүлэн татах асуудлыг УИХ-ын чуулганд оруулж ирэхгүй 2028 он хүртэл бариад, дараад хэвтээд байх боломж байна. Цэцээс эгүүлэн татах шийдвэр ирвэл хэд хоногт хэлэлцэх юм, яаралтайгаар оруулах юм уу? Хэд хоногийн дотор эцэслэх юм гэх мэт нарийвчилсан процессын хуулийн шаардлага хэрэгтэй байна гэж үзсэн байж магадгүй.

-Парламентын гишүүнийг ёс зүйн үндэслэлээр эгүүлэн татах практик дэлхийд хэр түгээмэл байдаг вэ. Хэрэв Монголд нутагшуулбал юуг анхаарах ёстой вэ?

-Парламентын засаглалт улсад гишүүн нь байнгын хороо, дэд хороодын ажилд оролцох үүрэгтэй байдаг. Хэрэв хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр оролцохгүй бол мандатаа хасуулах буюу эгүүлэн татдаг. Тухайлбал, Намибид дараалан 10 хуралдаан таслах болон намын харьяаллаа соливол, Энэтхэг тодорхой гэмт хэрэг үйлдсэн, ёс зүйн зөрчил гаргасан бол Парламентын даргын шийдвэрээр эгүүлэн татдаг. Аргентин, АНУ, Японд 3/2, Тайландад 4/3, Финланд 6/5 зэрэг олонхын шийдвэрээр эгүүлэн татдаг. Парламентын гишүүнийг эгүүлэн татсан шийдвэртэй холбогдуулан эс зөвшөөрч үндсэн хуулийн шүүхээр шийдвэрлэх процесс олон оронд байдаг.

Монгол Улсын хувьд бол Үндсэн хуулийн Цэц үнэхээр хуулийн хүрээнд улс төрөөс ангид шийдвэр гаргаж үндсэн хуулийг хамгаалж ажилладаг бол УИХ-ын гишүүний тангараг өргөсөн, ёс зүйн зөрчил гаргасантай нь холбогдуулан шүүдэг зохицуулалт хадгалагдах нь буруудах зүйлгүй. Энэ зохицуулалт байхгүй бол гишүүнийг ёс зүйн зөрчил гаргасан, тангаргаас няцсан гэдгийг мэргэжлийн өндөр түвшинд хэн шүүх вэ. Ерөнхийлөгч үү, прокурор уу гэдэг асуулт гарч ирнэ. Хүссэн хүсээгүй муу ажилласан, ёс зүйн зөрчилтэй гишүүдийг дараагийн сонгуулийн жил ард түмэн дүнг нь тавьдаг.

-Хэрэв энэ хуулийг буруу хэрэглэвэл гүйцэтгэх засаглал, эсвэл нэг улс төрийн хүчин парламентын гишүүдэд шахалт үзүүлэх хэрэгсэл болж хувирах эрсдэл бий юу?

-2016 оноос хойш УИХ гэдэг төрийн эрх барих дээд байгууллагын хүчийг сулруулж, кабинет шиг болгох гэж оролдсон маш олон хууль баталсан. УИХ-ын гишүүд бол өндөр албан тушаал. Сүүлийн үед хотын хурган дарга орж ирж загнаж байна, ерөнхийлөгчийн тамгын газраас ирж зандарч байна, УИХ-ын тамгын дарга нар нь загнаж байсан. УИХ-ын дарга нь кабинет болгох гэж оролдсон. Төрийн эрх барих дээд байгууллагын төлөөлөл гэж бусад бүтэц нь харахгүй байна. Гэвч нэг гишүүн багадаа 30 мянган иргэнийг төлөөлөөд сууж байгаа, хэн дуртай нь дарамталж, загнаж, хүслээрээ кноп даруулдаг бол ардчилсан праламентын засаглалтай гэж хэлэх боломжгүй. Үүнд гишүүд өөрсдөө маш их буруутай гэж хардаг. Энэ нь улам сул, бусад бүтэц орж ирж ажил заах боломжийг олгоод байна. Парламент хэрэв ажлаа сайн хийдэг бол юу гэж Ерөнхийлөгч хуулийн төсөл санаачилж орж ирэх вэ.

-Дэлхийн түүхэнд А.Гитлер, Ж.Сталин зэрэг удирдагчид хууль, ёс зүй гэх ойлголтыг улс төрийн өрсөлдөгчөө шахахад ашиглаж байсан жишээ бий. Энэ талаас нь харвал ийм зохицуулалт авторитар хэлбэр рүү гулсах эрсдэлтэй юу?

-УИХ-ын гишүүнийг хугацаанаас өмнө эгүүлэн татах зургаан үндэслэл байдаг. Гишүүн өөрөө ч хүсэлт гаргаад эгүүлэн татагдаж болдог юм биш. Ерөнхийлөгч болсон, хүндэтгэн үзэх шалтгаантай хүсэлтээ өгснийг УИХ зөвшөөрсөн, өвчний улмаас бүрэн эрхийг хэрэгжүүлэх боломжгүй болсон гэж УИХ үзсэн, ҮХЦ-ийн шийдвэр эгүүлэн татах үндэслэлтэй байна гэж УИХ зөвшөөрсөн, Шүүхийн шийдвэрээр гэм буруу нь тогтоогдсон, Нас барсан. Ёс зүйтэй холбоотой зохицуулалт үнэхээр шаардлагатай гэж үзвэл одоогийн Монгол Улсын их хурлын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлтөөр оруулах боломжтой. Харин материаллаг хууль санаачилбал буруу, процесс зохицуулбал зөв. Шалтгааныг нь дээр дурдсан. Эцсийн шийдвэрийг УИХ өөрөө л гаргана. Батлах юмуу? Эс батлах юм уу? гэдгээ. Хэрэв процессын хуулийн төсөл ярьж орж ирээд материаллаг хуулийн агуулга батлах юм бол дэглэм шууд авторитар хэлбэрт шилжих эрсдэлтэй. Тэгвэл УИХ-ын гишүүн сонгогддог биш томилогдож, халагддаг албан тушаал болно.

-Манайд заавал ийм хууль зайлшгүй хэрэгтэй гэж үзвэл улс төрийн ашиглалтаас сэргийлэхийн тулд ямар хамгаалалтын механизм заавал суулгах ёстой вэ?

-Үндсэн хуулийн Цэцийн Их суудлын шийдвэр хэрэгжихгүй байгаа бол үүнийг хэрхэн зохицуулах вэ гэдэг асуудал гарч ирнэ. УИХ өөрөө энэ асуудлаа авч хэрэгжүүлж явахгүй бол бусад бүтцээс ажлыг нь зааж орж ирэх нь цаг хугацааны асуудал мөн. Материаллаг хуулийн төсөл байвал гишүүд тогтолцоогоо хамгаалах нь зүйн хэрэг. Хэн нэгэн намын дарга гишүүнийг эгүүлэн татмаар байна гэдэг зоргоор хуулийн төсөл өргөн мэдүүлж явж болохгүй.

УИХ-ын гишүүд өөрсдөө чадварлаг, төрийн хар хүн байхад хэн ч гаднаас ямар ч хууль батлуулах гэж орж ирсэн боломжгүй, УИХ-д халдаж чадахгүй, дархлааг хамгаалж чадна.

М.МӨНХЦЭЦЭГ

Интерполоор эрэн сурвалжлагдаж байсан этгээдэд гадаад поспорт гаргаж өгсөн улсын бүртгэгч нарын хүмүүст холбогдох хэргийг шүүх хэлэлцэж, зорчих эрхийг хязгаарлах, хорих ял оноожээ.

Тодруулбал, Б.М нь ...дүүргийн улсын бүртгэгчээр ажиллаж байхдаа З.А, Н.Г, Т.Т нартай бүлэглэж, тэдний гуйлтаар холбогдох хууль тогтоомж зөрчиж, цагдаагийн байгууллагаас шалгаж буй эрүүгийн хэрэгт олон улсын хэмжээнд эрэн сурвалжлагдаж байгаа нэр бүхий иргэний нэр дээр үндэсний энгийн гадаад паспортыг гарган өгч, бусдад давуу байдал бий болгосон хэрэгт холбогдсон байна.

Тиймээс тухайн хэрэгт прокуророос Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг (Эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах), Эрүүгийн хуулийн 22.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг (Хахууль өгөх)-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, шүүхэд шилжүүлсэн аж.

Харин шүүхээс:

• Б.М, З.А нарыг Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, тус бүрд нь нийтийн албанд ажиллах эрхийг 3 жилээр хасаж, оршин суух дүүргийн нутаг дэвсгэрээс 1 жилийн хугацаагаар гарахгүй байх зорчих эрхийг хязгаарлах ял,
• Н.Г-г нийтийн албан тушаалтнаас бусад этгээд хахууль авсан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, нийтийн албанд ажиллах эрхийг 3 жилээр хасаж, 1 жил, 6 сарын хугацаагаар оршин суух дүүргийн нутаг дэвсгэрээс гарахгүй байх зорчих эрхийг хязгаарлах ял,
• Т.Т-г хахууль өгсөн гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 жилээр хасаж, 8 сар хорих ял оногдуулсан.

2026 оны 04 дүгээр сарын 28-ны өдөр Хонгконг-Улаанбаатар чиглэлийн нислэгээр ирсэн Индонез Улсын 26 иргэн хуурамч визийн зөвшөөрөл ашиглан Монгол Улсын хилээр нэвтрэхийг завдсан үйлдлийг илрүүллээ. Тодруулбал, дээрх иргэд “Би Си Эйч ресурс” ХХК-ийн нэр дээр С6 ангиллын визийн зөвшөөрлийн хүсэлт илгээсэн боловч уг хүсэлт нь бүрэн шийдвэрлэгдээгүй байхад уригч байгууллага нь визийн зөвшөөрлийг хуурамчаар үйлдсэн болох нь тогтоогдсон.

Иймд Гадаадын иргэний эрх зүйн байдлын тухай хуулийн 37 дугаар зүйлийн 37.1.6, “Гадаадын иргэнийг Монгол Улсаас албадан гаргах, албадан гаргахаас чөлөөлөх болон Монгол Улсад дахин оруулахгүй байх хугацааг тогтоох журам”-ыг үндэслэн тухайн иргэдийг 5 жилийн хугацаанд Монгол Улсад орох эрхгүйгээр албадан гаргах, уригч байгууллагын гэмт хэргийн шинжтэй үйлдлийг хуулийн байгууллагад шилжүүлэхээр ажиллаж байна.

Түүнчлэн гадаадын иргэн, уригч иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагууд хууль тогтоомжийг чанд мөрдөж, аливаа хууль бус үйлдэлд оролцохгүй байх, мөн төрийн байгууллагын хууль ёсны үйл ажиллагаанд хөндлөнгөөс нөлөөлөхгүй байхыг онцгойлон анхааруулж байна.