Канадын дуучин Селин Дион өчигдөр Парис хотноо хүрэлцэн ирж, 16 концертоос бүрдэх цуврал тоглолтынхоо бэлтгэлийг хийж эхэлжээ.

Эрүүл мэндийн асуудлын улмаас уран бүтээлээ 6 жилийн турш толилуулаагүй дуучин бүсгүй ийнхүү тайзнаа эргэн ирж байна.

Түүний эхний концертууд 9 дүгээр сарын 12-ноос 10 дугаар сарын 17-нд болно. Ингэхдээ тэрбээр долоо хоногт гурван удаа буюу лхагва, баасан, бямба гаргуудад уран бүтээлээ толилуулахаар төлөвлөж байна.  Нэг концертыг 30 гаруй мянган хүн үзэх боломжтой бөгөөд тасалбарууд нь хэдийн зарагджээ. Бусад 10 концертыг ирэх оны тавдугаар сард зохион байгуулахаар төлөвлөсөн байна.

Парис хотноо ирсэн Селин Дионыг фэнүүд нь Royal Monceau зочид буудлын үүдэнд угтан авчээ. Тэрбээр 2024 оны Олимпын наадмын нээлтэнд Эдит Пиафын Hymne à l’amour гэдэг дууг дуулсныг эс тооцвол Францад бараг 10 жилийн хугацаанд тоглолт хийгээгүй юм. Түүний 27 цомгоос 15 нь франц хэлээр дуулсан дуунуудын цомог бөгөөд "Парис бол миний хоёр дахь гэр орон" хэмээн дуучин бүсгүй ярьдаг.

С.Дион 6 жилийн турш уран бүтээлээ туурвиагүй нь төв мэдрэлийн тогтолцоог гэмтээдэг Мерш-Вольтманы хамшинж хэмээх маш ховор тохиолддог өвчин туссантай холбоотой.

Монголын уламжлалт хөгжим, хөөмийг дэлхийн рок урсгалтай хослуулсан The HU хамтлагийг өнөөдөр танихгүй хүн ховор. Тус хамтлаг эх орныхоо том тайзан дээр энэ сарын 08-нд Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд бут авсан.  Дэлхийн томоохон тайзнаа Монголын нэрийг дуурсгасан энэ хамтлагийн амжилтын ард олон жилийн судалгаа, нарийн төлөвлөлт, олон хүний нэгдсэн хөдөлмөр бий. Тайзан дээр эгшиглэх морин хуур, товшуур, цуур хөгжмийн өвөрмөц өнгө аяс, Хүннүгийн үеийн бэлгэдлийг шингээсэн  уран бүтээлийн өнгө төрхийг тодорхойлсон продюсер Б.Дашдондогийн үзэл санаа зэрэг нь The HU-г бусад рок хамтлагаас ялгаруулдаг гол онцлог юм. Энэхүү нийтлэлээр дэлхийн хөгжмийн тавцанд Монголын өв соёлыг шинэ өнгөөр таниулж буй The HU хамтлагийн тайзны ар дахь  ертөнцийг онцлон хүргэж байна.

Продюсер Б.Дашдондог – "Хүннү рок" урсгалыг үндэслэгч

The HU хамтлагийг зөвхөн дөрвөн уран бүтээлчийн нэгдэл гэж ойлгох нь өрөөсгөл. Энэхүү хамтлагийн ард найман жилийн судалгаа, олон арван хүний уйгагүй хөдөлмөр, Монголын өв соёлыг дэлхийн хөгжмийн хэлээр илэрхийлэх зорилго бий.

Хамтлагийн үүсгэн байгуулагч, продюсер Монгол Улсын гавьяат жүжигчин Б.Дашдондог "Хүннү рок" урсгалын үзэл баримтлал, хөгжмийн өнгө аяс, дүр төрхийг бий болгохын тулд судалгаагаа долоон жилийн өмнөөс эхлүүлжээ. Тэрээр хамтлагийн бүрэлдэхүүнийг бүрдүүлэхэд бүтэн нэг жилийг зориулж, улмаар 2016 онд The HU хамтлагийг байгуулсан байна.

Уран бүтээлдээ бүхнээ зориулсан түүний тухай урлагийнхан "Эгэл даруухан хэр нь эгэлгүй их авьяасын уурхай" хэмээн үнэлдэг. Тэрээр нэгэн цагт амьдарч байсан орон байраа хүртэл зарж, өөрийн студийг байгуулсан нь Монголын хөгжмийн урлагийн төлөөх чин сэтгэлийн илэрхийлэл болсон юм.

Өнгө бүр өөрийн бэлгэдэлтэй

The HU хамтлагийн тайзнаа эгшиглэх хөгжмийн зэмсэг бүр зөвхөн аялгуу төдийгүй Монголын өв соёл, бэлгэдлийг өөртөө шингээсэн байдаг. Тайзны өнгө төрхийг бүрдүүлдэг морин хуур, товшуурын өнгө бүр өөр өөрийн утга санааг илэрхийлнэ. Тухайлбал, улаан морин хуур нь эр зориг, хүч чадлыг, хөх морин хуур нь мөнх хөх тэнгэр, оюун санааг, харин ногоон товшуур нь байгаль дэлхий, амьдралын эх ундаргыг бэлгэддэг. Эдгээр өвөрмөц хөгжмийн зэмсгийг Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, нэрт хөгжим урлаач П.Байгальжав урласан юм. Тэрээр хөгжмийн урлалын салбарт 35 гаруй жил ажиллахдаа 400 гаруй морин хуур болон үндэсний олон төрлийн хөгжмийн зэмсгийг урлан бүтээжээ.The HU хамтлагийн хөгжмийн зэмсэг энгийн морин хуураас ялгаатай болсон нь продюсер Б.Дашдондогийн санаачилгатай холбоотой. Тэрээр хөгжим урлаач Байгальжавт өөрийн зурсан эх загварыг үзүүлж, илүү том биетэй, өтгөн өнгө дуугаралттай морин хуур бүтээх хүсэлт тавьсан байна. Ингээд П.Байгальжав уг загварыг улам боловсронгуй болгож, шавь нарынхаа хамтаар хоёр сарын турш ажиллан The HU хамтлагийн тайзны үндсэн хөгжмийн зэмсгийг урлажээ. The HU хамтлагийн морин хуурын хамгийн онцгой хийц нь морины толгой нь эзэн рүүгээ харсан байдлаараа уламжлалт морин хуураас ялгардаг. Энэхүү өвөрмөц загвар нь зөвхөн гоёлын шийдэл бус, хамтлагийн дүр төрх, уран бүтээлийг илэрхийлсэн бэлгэдэл хэмээн уран бүтээлчид үздэг.

Хамтлагийн бэлэг тэмдэг "The HU" хамтлагийн лого нь хамтлагийн өнгө төрхийг тодорхойлдог гол бэлгэдлийн нэг. Хамтлаг нийт хоёр албан ёсны логотой бөгөөд тэдгээрийг уран бичээч, зураач, шилэн урлагийн дизайнер Б.Хишигсүрэн бүтээжээ. Логог өнгөц харахад луугийн дүрс мэт боловч анхааралтай ажиглавал цоохор ирвэсийг дүрсэлсэн байдаг. Судлаачдын тайлбарласнаар Хүннүгийн үед цоохор ирвэсийг хүч чадал, сүр жавхлангийн бэлгэдэл хэмээн үзэж, сүлд тэмдэгтээ ашигладаг байжээ. Харин логонд дүрслэгдсэн ганц эвэрт ирвэс нь цорын ганц, дахин давтагдашгүй байх үзэл санааг илэрхийлдэг. Логоны эх хувийг уламжлалт уран бичлэгийн хэв маягаар бүтээсэн бол түүний 3D хувилбарыг дижитал артист Б.Тэлмэн гүйцэтгэжээ. Ийнхүү The HU хамтлагийн логонд Монголын түүхэн бэлгэдэл, орчин үеийн дүрслэлийн шийдлийг хослуулсан нь хамтлагийн үндэсний хэв шинжийг илэрхийлэх нэгэн онцлог болсон юмThe HU хамтлаг 2020 онд Монгол Улсын төрийн дээд шагнал “Чингис хаан” одонг хүртсэн анхны хамтлаг болсон юм.Мөн ЮНЕСКО-гийн “Энх тайвны төлөөх уран бүтээлч” өргөмжлөлийг хүртэж, Монголын өв соёл, түүхэн уламжлалыг дэлхий дахинд сурталчлах үйлсэд үнэтэй хувь нэмэр оруулж байна.The HU хамтлагийн нэр АНУ-ын Вашингтон хотод шоколад, хүнсний бүтээгдэхүүн, ресторан зэрэг олон салбарт хүртэл түгж, дэлхийн өнцөг булан бүрд тэдний уран бүтээлээс урам авч, Монгол ёс заншлыг сонирхон хүндэтгэх хүмүүсийн тоо нэмэгдсээр байна. Энэ бүхэн нь тэдний хөгжим зөвхөн сонсогчдын сэтгэлд хүрээд зогсохгүй, Монголын соёлын үнэ цэнийг дэлхийн тавцанд таниулж чадсаны тод илрэл юм.

Монгол Улсын Ардын Жүжигчин, Дэлхийн шилдэг баритон, дуучин Энхбатын Амартүвшин Италид ажиллаж, амьдарч байгаа билээ. Тэгвэл тус улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар Э.Амартүвшинг “Ordine della Stella d’Italia” (Италийн Одон)-гийн “Ufficiale” (Офицер) зэрэглэлийн төрийн хүндэт одонгоор шагнахаар болсон байна.

THE HU хамтлаг байгуулагдсаны 10 жилийн ойд зориулсан “Wolf Totem” тоглолт 2026 оны 8 дугаар сарын 8-ны өдөр Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд зохион байгуулна.

10 жилийн ойн “Wolf Totem” тоглолтын хүрээнд хамтлагийн онцлох бүтээлүүдээс бүрдсэн тусгай хөтөлбөр толилуулагдах бөгөөд ойд зориулсан тайзны шийдэл, контент, дуу дүрсний үзүүлбэрүүдийг үзэгчдэд хүргэхээр бэлтгэж байна.

Энэ удаагийн тоглолтын гол концепц нь өнгөрсөн 10 жилийг дурсахаас илүүтэйгээр THE HU-ийн хөгжмөөр дамжуулан үзэгч бүрийн доторх эрч хүч, омог бардам зан, сүлд хийморийг сэргээхэд чиглэж байгаа юм.

Тоглолтын тасалбарыг: Shoppy.mn ^[1] , Ticket.mm ^[2], EventX болон Portal.mn ^[3]-аар авах боломжтой.

Тасалбарын ангилал:

• Early Wolf – 79,000₮
• Early Wolf Fanzone – 169,000₮
• Chillzone – 169,000₮
• VIP – 699,000₮

“Хувьсал” продакшн, VOO-гийн хамтын бүтээл “Сэтгэлийн уяа” уран сайхны киног дөрөвдүгээр сарын 16-наас бүх кинотеатраар үзэгчдийн хүртээл болгох юм. “Хувьсал” продакшны 10 дахь дэлгэцийн уран бүтээл болон мэндэлж буй “Сэтгэлийн уяа” кинонд Гавьяат жүжигчин У.Уранчимэг эмээгийн дүр бүтээсэн байна. Түүний хувьд амьдрал дээрээ эмээ болж, зээгийн зулай үнэрлээд буй. Цахим орчинд тэрбээр "Uujuu's grandma" хуудсыг хөтлөн, зээ хүүтэйгээ өнгөрүүлсэн хөгжилтэй, дурсамжтай хормуудаа хадгалан үлдээдэг.

Тайз, дэлгэцийн олон олон уран бүтээлд өөр өөр онцлогтой дүрүүдийг гарамгай бүтээж ирсэн түүнийг энэ удаа "Сэтгэлийн уяа" киноноос эмээгийн төрхөөр харах нь. Ташрамд дурдахад, “Сэтгэлийн уяа” уран сайхны киноны дүрүүдэд Гавьяат жүжигчин, бүжигчин М.Бямбаа, УДЭТ-ын жүжигчин Б.Шинэбаяр, жүжигчин Б.Анхбаяр, Б.Хосбаяр, У.Содбилэг нар тогложээ.

“Pro” театрынхан Францын алдарт зохиолч Виктор Хюгогийн “Инээмтгий хүн” романаас сэдэвлэсэн ижил нэрт визуал драмын жүжгээ дөрөвдүгээр сарын 8, 9, 10, 11-нд 19:00 цагаас РЦНК /Оросын шинжлэх ухаан, соёлын төв/-д дөрөвхөн удаа дахин тоглоно.

2023 онд үзэгчдэд анхлан хүргэсэн тус уран бүтээл нь “Гэгээн Муза” олон улсын театрын наадмаас шилдэг найруулагч, шилдэг жүжигчин, шилдэг хөгжмийн зохиолч, шилдэг залуу уран бүтээлч, “Шинэ эрин” номинацад шилдгээр тодорч, мөн оны шилдэг уран бүтээл, уран бүтээлчдийг тодруулдаг “Мөнгөн мод” шагнал гардуулах ёслолоос шилдэг зураач, шилдэг жүжигчний шагналыг тус тус хүртэж байв.

“Инээмтгий хүн” жүжгийн тасалбарыг Ticket.mn ^[4]-ээс авах боломжтой.

Жүжгийн үйл явдал нь XVII-XVIII зууны зааг үед Англид өрнөнө. Уг зохиолд Лорд Линней Кленчарлийн азгүй хайр дурлал, золгүй хувь тавиланг зүрх шимширмээр өгүүлсэн байдаг бөгөөд тэрээр юу ч мэдэхгүй нялх багадаа муу хүмүүсийн гарт орж үзэшгүй муухайгаар зэрэмдэглүүлэх ба Гуинплен хэмээх нэр зүүж хэрмэл жүжигчин болно.

Гуинплений бага байхдаа олж амийг нь аварсан сохор охин Дея өсөж том болсноор нэгэндээ хайртай болдог. Үзэшгүй муухай зэрэмдэг болсон Гуинплен, хосгүй гоо үзэсгэлэнтэй боловч сохор бүсгүй Дея нар бие биедээ яг таарч тохирсон хосууд. Хожим нь Гуинплен ховор аз завшаанаар өөрийн Лорд байр сууринд хүрэх боловч энэ нь түүнд сайн юм авчирахгүй.

Тус жүжгийн ерөнхий найруулагчаар Б.Даваасүрэн ажилласан бол гол дүр болох Гуинплений дүрийг жүжигчин Б.Билгүүн бүтээжээ.

Монголын орчин үеийн утга зохиолыг үндэслэгч, соён гэгээрүүлэгч, их зохиолч, Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ойг энэ онд тэмдэглэнэ.

Энэ хүрээнд Засгийн газрын өнөөдрийн хуралдаанаар уг ойг тэмдэглэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийг байгуулж, төлөвлөгөө гаргахаар боллоо. Монголын орчин үеийн утга зохиолыг үндэслэгч, яруу найрагч, орчуулагч, их зохиолч Д.Нацагдорж 1906 оны 11 дүгээр сарын 17-нд Түшээт хан аймгийн Дархан чин вангийн хошуу, өнөөгийн Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын нутаг Гүн Галуутай гэдэг газар төрсөн.

Тэрээр 1921 оноос Цэргийн яаманд бичээч, их жанжин Д.Сүхбаатарын гарын туслах түшмэл, Цэргийн зөвлөлийн нарийн бичгийн даргын алба хашиж, хэвлэл, шинжлэх ухаан, соёлын байгууллагад хүчин зүтгэж, 1931 оноос Шинжлэх ухааны хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, 1934 онд мөн хүрээлэнд Түүхийн ба дуун ухааны тасгийн эрхлэгч, 1937 онд Төв театрт мэргэжлийн зохиолчоор ажиллаж байсан орчин үеийн Монголын түүхэн дэх хамгийн нөлөө бүхий зохиолч юм.

МЗЭ-ИЙН XIX их чуулган нэгдүгээр сарын 16-нд болж, өнгөрсөн дөрвөн жил ажилласан Удирдах зөвлөл, хяналтын зөвлөлийн тайланг сонсож, ирэх дөрвөн жилд тус байгууллагыг удирдах шинэ багийг сонгожээ.

МЗЭ-ийн Удирдах зөвлөлийн даргын сонгуульд Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Д.Нацагдоржийн шагналт зохиолч, яруу найрагч, хэлбичгийн ухааны доктор П.Нямлхагва, МЗЭ-ийн шагналт зохиолч Х.Эрдэв, Р.Чойномын “Өд” сангийн тэргүүн, хэлбичгийн ухааны доктор Д.Ганболд, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, яруу найрагч Ай.Төмөр-Очир, Ардын уран зохиолч, хэлбичгийн ухааны доктор Ү.Хүрэлбаатар, МЗЭ-ийн шагналт яруу найрагч, хэлбичгийн ухааны доктор Д.Нямдорж нар нэр дэвшин, мөрийн хөтөлбөрөө танилцуулж өрсөлдсөнөөс Д.Нямдорж олонхийн саналыг авч, Удирдах зөвлөлийн даргаар сонгогдсон байна..

Удирдах зөвлөлийн гишүүдээр:

• Ш.Лхамноржмаа /Яруу найргийн үндэсний төвийн тэргүүн/, С.Начин, Н.Гантулга
• Б.Сарантуяа  /Хүүрнэл зохиолын үндэсний төвийн тэргүүн/, С.Пүрэвсүрэн
• Х.Чойдогжамц /Жүжиг, киноны үндэсний төвийн тэргүүн/, О.Элбэгтөгс
• Ш.Сүхбаатар /Баримтат болон шог хошин зохиолын үндэсний төвийн тэргүүн/, Ж.Сарантуяа
• Гомбын Ганболд /Хүүхдийн зохиолын үндэсний төвийн тэргүүн/, Ч.Наранцэцэг
• Г.Батсуурь /Судлал, шинжлэлийн үндэсний төвийн тэргүүн/, Г.Галбаяр
• Ж.Нэргүй /Орчуулгын үндэсний төвийн тэргүүн/, Э.Батжавхлан нар сонгогджээ.

Түүнчлэн их чуулганаас МЗЭ-ийн дүрэмд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслийг хэлэлцүүлж, редакцын засвар хийн батлахаар шийдвэрлэсэн байна.

Кино театруудаар киногоо гаргахад уран бүтээлчдэд ямар асуудал үүсдэг талаар найруулагч Д.Золбаяртай ярилцлаа.

---

-Сүүлийн үед уран бүтээлч, найруулагчид кино театруудыг гэрээгээ зөрчдөг, тооцоогоо удаадаг зэргээр шүгэл үлээх болсон. Кино уран бүтээлчийн хувьд танд ийм асуудал тохиолдож байв уу?

-Надад ийм зүйл олон удаа тохиолдож байсан. Яагаад гэвэл үе үеийн кино театрын удирдлагууд яг ийм асуудал гаргадаг. Уг нь үзэгчид мөнгөө төлж үзэж байгаа шүү дээ. Тэгэхэд тэр мөнгийг уран бүтээлчдэд зохих хэмжээнд нь өгдөггүй. Жишээлбэл, би өөрөө 2000 онд “Ялалт” кино театр байх үед тухайн үеийн даргаас нь киногоо авч чадахгүй хэдэн сар болж байсан. Бүр хотын Соёлын элчинд хүртэл өргөдөл гаргаж байсан. Бөөн хэл ам болж авч байлаа. Тэр өргөдөл нь одоо хүртэл надад бий. “Ялалт” кино театрын үед ерөнхий нягтлангийн хүүхэд нь тухайн үедээ авто ломбардтай байсан юм билээ. Тэгээд бидний мөнгийг тэр ломбарддаа эргэлдүүлдэг байсан байгаа юм. Бид бөөн юм болж, гуйж байж сайн дураараа л хэдэн төгрөг өгдөг байсан. Бодвол захиралтайгаа холбоо хамааралтай л байсан байх. Тэгэхээр сүүлийн үеийн кино театруудад асуудал үүсээд байгаа юм биш, дээр үеэсээ ийм байсан гэсэн үг. Социализмын үед “Өргөө”-ийн Баатар, “Ялалт”-ын Дамба гэж сайхан хүмүүс байсан. Тэд бол монгол киногоо, уран бүтээлчдээ маш сайхан дэмждэг байлаа. Гэвч 2000-аад оноос эхлээд ийм болсон түүхтэй. Ер нь кино театрынхан уран бүтээлчдийг “Эд нар бидний хэлснээр л байна” гэж дорд үзсээр ирсэн. Тэгэнгүүт “Бөгс долооно” гэж ярьдаг шиг зүйл болж эхэлсэн. Би үүнд маш дургүй. Олон ч удаа хэлж байлаа. Саяхан найруулагч А.Баттүшиг дүү маань цахим сүлжээнд энэ талаар бичсэнд би маш их баярласан. Дүү маань ийм амьдралыг туулсан юм байна л даа. Сүүлийн үеийн жижиг кино театруудыг би сайн мэдэхгүй байна. Гэхдээ “Өргөө” бол үнэхээр асуудалтай. Би бүр сүүлдээ “Өргөө” кино театрт киногоо өгөхөө больсон. Үүнээс болж өчнөөн сая төгрөгийн алдагдалд орж байлаа. Тэдэнтэй жаахан л үг сөрөх юм бол болохгүй. Цаг өгөхдөө хүртэл үнэхээр хөгийн цаг өгдөг. Жишээ нь, би өдрийн хоёр цаг авлаа гэж бодъё. 300 хүний суудалтай гэж бодоход өдөрт 600 хүний суудал авсан гэсэн үг. Тэгэнгүүт хүн үздэггүй өглөөний суудал тавьчихдаг. Тэгэхээр заал дүүргэлт нь муу байна шүү дээ. Заал дүүргэлт нь муу байвал шууд буулгачихдаг. Ингээд манай киноныхон кино театрын маркетингийн албаныханд хувиараа авлига өгсөөр байгаад муу зан сургачихсан. Би бол хэзээ ч авлига өгч үзээгүй. “Битгий ингээч ээ” гэж хэлээд ч тэд үг авдаггүй.

-Уран бүтээлчид кино театруудтай гэрээгээ яаж хийдэг вэ. Гэрээнийхээ дагуу байдаггүй гэсэн үг үү?

-Гэрээг цаасан дээр хийсэн байдаг. Гэвч тэр гэрээг ерөөсөө тоодоггүй. Цаасан дээр бичсэн учраас шаардлага тавихад хүлээж авахгүй бол шууд шүүхэд хандах ёстой. Тэгэхэд манайхан ханддаггүй. Хэрвээ хандвал нөгөөдүүл чинь араандаа зуучихна шүү дээ. Ийм заваан юм байж болохгүй.

-Тэгэхээр кино хийхээсээ илүү уран бүтээлээ үзэгчдийн хүртээл болгох нь нэлээд асуудалтай болсон гэж ойлголоо?

-Ер нь кино хийхээсээ илүү үзэгчдэд үзүүлэх нь бараг хэцүү болчихоод байна. Бид илүү юм нэхээгүй шүү дээ. Бидний хийсэн юмыг тэд зараад бараг 50 хувийг нь авч байгаа. Уг нь бол бид чанартай зүйл хийвэл тэдэнд оногдох хувь нь нэмэгдэнэ. Гэтэл кино театрын маркетингийн албанд дандаа кино мэдэхгүй хаа хамаагүй хүмүүс орж ирдэг. Тэгээд тэд чинь хоёр гурван жил хувиараа мөнгө олж байгаад л алга болчихдог. Кино театрт ажиллаж байгаад авлига аваад, зуны байшин, машин тэрэг авсан хүмүүс ч бий. Дараа нь кино урлаг яана уу тэдэнд ямар ч хамаагүй. Ийм маягаар кино театрууд явж байгаа шүү. “Үлдэх хүнээр ачаа бүү татуул” гэж үг байдаг. Жинд явахгүй хүн ачааг нь татаж болохгүй гэсэн үг. Үүн шиг киноны биш хүмүүс киноны маркетингэд байгаад байна. Захирлууд нь ч өөрсдөө кинотой холбоотой хүмүүс биш. Өөрт нь мөнгө өгсөн хүмүүст үйлчилдэг болчихсон. Ингээд энэ бүх завхарлууд гарч ирж байна.

-Кино театруудын чанар, стандарт ямар байна вэ?

-Кино театруудын проектор нь муудсан байна гэсэн яриа гардаг. Хамгийн гол нь бид киногоо хийх гэж маш их цаг хугацаа, мөнгө төгрөгөөс эхлээд бөөн юм болно шүү дээ. Өр зээл тавина. Үүний эцэст кино театрын зааланд проекторыг нь ашиглаад л киногоо гаргаж байгаа шүү дээ. Тэгээд авсан мөнгөө өгдөггүй. Мөн гадаа самбар болон дотор байгаа зургууд гээд бүгдийг нь бид өөрсдөө хэвлүүлдэг. Кино театраас юу ч зарцуулдаггүй. Бас сошиалаар, телевизээр реклам цацвал тэдэнд ямар ч хамаа байхгүй. Өөрөөр хэлбэл, тэд нар кино театраа ашиглуулсныхаа төлөө бидний мөнгийг авчихаад өгдөггүй.

-Кино уран бүтээлчид өөрсдөө энэ тал дээр дуугарах нь чухал байх л даа?

-Хамгийн гол нь киночид өөрсдөө нэгдэх ёстой байна. Харамсалтай нь киночид ерөөсөө нэгддэггүй юм. Киночид ч гээд байх юм байхгүй дээ. Жүжигчид л кино хийдэг шүү дээ. Тэд кино ашигтай бол хэдэн төгрөг олно. Ашиггүй болоод ирвэл найр, наадмаа хөтлөөд явчихдаг. Яг киноны хүмүүс биш. Тийм хүмүүс кино театруудыг давраагаад байгаа юм. Бас нэг зүйл хэлэхэд, кино театраас гадна IPTV-үүдэд асуудал байна. XXI зуун гарчихаад байхад миний киног хэдэн хүн үзсэн гэдэг нь шилэн байх ёстой атал тийм биш. Жишээ нь, та мөнгөө төлөөд миний киног үзлээ гэж бодоход хэдэн хүн үзсэн нь надад мэдэгдэж байх ёстой. Тэгэхэд үүнийг нь хаачихдаг. Ийм байдалтай арваад жил болж байна. Уг нь тэр мөнгөнөөс татварт тэдэн хувь, уран бүтээлч болон IPTV өөрсдөө тэдэн хувийг нь авна гээд автоматаар тооцогдчихоор хялбархан зүйл шүү дээ. Гэтэл тэгдэггүй юм. Ингээд өнөөх мөнгөө бас хэдэн сар болж байж л өгдөг. Ийм учраас Монголын кино хөгжихгүй байгаа юм.

-Манай улсын хувьд киноны зах зээл жижигхэн, дээр нь кино театруудад ийм асуудал үүсдэг нь уран бүтээлчдэд дарамт болох нь ойлгомжтой байх?

-Бүх зүйлийг зах зээлийн хууль шийднэ гэдэг үг Монгол Улсад тохирохгүй. ТҮЦ, найман нэрийн дэлгүүрт л энэ үг тохирч магадгүй. Киноны хувьд манай улс зах зээл дэндүү жижигхэн байхгүй юу. Тийм учраас энэ жижигхэн зах зээлийг төрийн зохицуулалттайгаар зохицуулахгүй бол яг зах зээлийн жамаар явна гэвэл бүтэхгүй. Сүүлийн үеийн кино хөгжөөд байна гэж гайхуулаад байгаагийн учир юу вэ гэвэл угаасаа камер, тоног төхөөрөмж нь сайжраад байгаа юм. Техник бол биднээс шалтгаалахгүй, хямд үнээр гарч ирээд байна. Гэхдээ сайн камер гарч ирсэн ч бидэнд гоё гэрэлтүүлэг байхгүй учраас Холливудын кино шиг өнгөтэй хийж чадахгүй. Тэр гэрэлтүүлгийг авах гэхээр уран бүтээлчдэд мөнгө байхгүй.

Дундаж гэрэл нь 10 мянган ам.доллар. Үүнийг авлаа гэхэд тэрийг асаах тог байхгүй. 6000, 10000 ваттаар асаадаг тусгай машин байдаг юм. Кино хийж байгаа хүмүүс сонин, хэвлэлд ярилцлага өгөхдөө маш сайхан зүйл л яриад байгаа боловч цаанаа бөөн өр зээл, асуудал байдаг. Ингээд киноноосоо хэдэн төгрөг олбол өөртөө л наахыг бодно. Машин авна. Гайгүй ашигтай бол байр авахыг бодно. Эсрэгээрээ өрөө төлөхийн тулд явж байгаа уран бүтээлч ч зөндөө байна. Хамгийн гол энэ бүгд дээр уран бүтээлчид өөрсдөө нэгдэх нь чухал байна гэдгийг дахин онцолж хэлмээр байна.

Г.БАЛГАРМАА

29 дэх удаагийн Таллины “Хар шөнө” олон улсын кино наадам Эстони улсын Таллин хотноо энэ сарын 7-23-нд болж шилдгүүдээ тодрууллаа.

Энэ жил үндсэн уралдаант хэсэгт Унгар, Морокко, Испани, Филиффин, Монгол, Герман зэрэг улсын 17 кино уран бүтээл өрсөлдсөн юм.

Наадмын үндсэн уралдаант хэсэгт найруулагч Ж.Сэнгэдоржийн шинэ бүтээл болох “Сэтгэлийн зураг” /The Muralist/ уран сайхны кино шалгарч NETPAC шагнал хүртлээ.

Мөн найруулагчийн “Чимээгүй хотын жолооч” /Silent city driver/ уран бүтээл нь өнгөрсөн жилийн үндсэн өрсөлдөөнт хэсгийн Гран при /Grand Prix/ болон Шилдэг зураачийн /Best Production Design/ шагналыг хүртэж байв.